‘अपराध केन्द्र’ बन्दै तुलसीपुर- उपत्यका - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘अपराध केन्द्र’ बन्दै तुलसीपुर

राप्तीको केन्द्र तुलसीपुरमा शृंखलाबद्ध आपराधिक घटना बढेपछि स्थानीयले असुरक्षा महसुस गर्न थालेका छन्
दुर्गालाल केसी

दाङ — २०६७ साउन ६ गते राप्ती राजमार्गअन्तर्गत उरहरी ४ हेमनगरमा सञ्चार उद्यमी देवीप्रसाद धितालको गोली हानी हत्या भयो ।

२०६८ चैत २० मा चन्दा असुली र बम आतंक मच्चाएर समाजमा त्रास फैलाइरहेका माओवादी कम्युनिस्ट केन्द्रका महासचिव आकाश घर्ती पक्राउ परे । २०६९ पुस ६ गते बैंक अफ काठमाण्डुको तुलसीपुर शाखाबाट १ करोड ९६ लाख ४१ हजार ८ सय ४४ रुपैयाँ लुटियो ।

२०६९ साउन २६ मा बाँके, कोहलपुर ५ का पूर्वसशस्त्र प्रहरी जवान २७ वर्षीय बेलबहादुर घर्ती अत्याधुनिक हतियार सबमेसिनगन (एसएमजी) सहित पक्राउ परे । उनले त्यो हतियार आफू कार्यरत सशस्त्र इकाईबाटै चोरेर ल्याएका थिए ।

दाङ, तुलसीपुरमा भएका यी केही ठूला अपराधका प्रतिनिधिमूलक घटना मात्र हुन् । पछिल्ला दिनमा यहाँ शृंखलाबद्ध रूपमा आपराधिक घटनामा वृद्धि भइरहेको छ । यस वर्षको जेठदेखि कात्तिकसम्मका घटना अध्ययन गर्दा पनि त्यो सजिलै पुष्टि हुन्छ । जेठ २ गते पब्लिक ज्ञानज्योति उमाविबाट ५ लाख चोरी भयो । भदौ ६ मा बीपी चोकस्थित राप्ती मनी ट्रान्सफरबाट पनि ५ लाख चोरी भयो । भदौ १० मा तुलसीपुर बजारबाट दिउँसै रोल्पा, बडाचौर ४ का २६ वर्षीय एञ्जल भिजन गुरुङको दुई लाख रुपैयाँ लुटियो ।

यसैगरी भदौ १२ मा ‘घ’ लाइनस्थित वागेश्वरी सुनचाँदी पसलबाट एक महिलाले एक तोलाको सुनको सिक्री चोरी गरिन् । भदौ २४ मा तुलसीपुर १५ ग्वार खोलानजिक केही शंकास्पद व्यक्तिहरूले ड्युटीमा खटिएका प्रहरीमाथि खुकुरी प्रहार गरे । प्रहरीले प्रतिकारमा गोली चलाउँदा रामपुर ९ का २७ वर्षीय दानबहादुर बुढा घाइते भए । गुन्डागर्दीमा संलग्न रहेको आरोपमा अन्य पाँच जना पक्राउ परे । कात्तिक १० गते स्थानीय बसपार्कबाट बुटवल वस्त्रालयमा कार्यरत दुर्गा लामिछानेको साथमा रहेको भारु १० लाख लुटियो । 

कात्तिक ११ गते रक्षाचौरस्थित ग्रिन हाउस होटेलको छतबाट खसेर हेमनगरकी २१ वर्षीया पुनम कार्कीको मृत्यु भयो । होटेलमा यौनधन्दा भइरहेको सूचनाका आधारमा खानतलासी गर्न गएको प्रहरीलाई देखेर युवती छतमा भागेकी थिइन् । आत्तिएर त्यहाँबाट हाम फाल्दा उनको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ । कात्तिक ११ गते नै तुलसी उच्च माविका ८ जना विद्यार्थीलाई बन्धक बनाएर ४४ हजार रुपैयाँ लुटियो ।

हत्या, लुटपाट, गुन्डागर्दी, चन्दा असुली र बम आतंक जस्ता घटना बढेपछि यहाँका स्थानीय आतंकित छन् । जिल्लामा भएका कुल अपराधमध्ये ४० प्रतिशत यहाँ हुने गरेका छन् । दाङमा आपराधिक घटना र मुद्दा दर्ता सबैभन्दा बढी तुलसीपुर क्षेत्रमै हुने गरेको जिल्ला प्रहरी प्रमुख एसपी धीरजप्रताप सिंहले बताए । अपराध सजाय भुक्तान गरिसकेका र प्रहरी निगरानीमा रहेका अधिकांश व्यक्ति यही क्षेत्रमै बस्ने गरेको उनको भनाइ छ । ‘घटना र मुद्दा विवरण हेर्दा जिल्लाको सबैभन्दा धेरै संवेदनशील क्षेत्र तुलसीपुर नै हो,’ उनले भने ।

गत आवमा भएका ५ सय ३९ मध्ये २ सय  १३ आपराधिक घटना तुलसीपुरमा मात्रै भएको प्रहरीले जनायो । यो कुल अपराधको ४० प्रतिशत हो । आर्थिक वर्ष २०७१/०७२ मा ५ सय ८७ मध्ये १ सय ९८ र २०७०/०७१ मा ५ सय ९५ मध्ये १ सय ९४ घटना यहाँ भएका थिए । 

राप्ती अञ्चल प्रहरी कार्यालयका प्रमुख एसएसपी प्रेम चन्दले जनघनत्व र विभिन्न जिल्लाको ट्रान्जिटका रूपमा विकास भइरहेकाले यहाँ आपराधिक घटनासमेत बढेको बताए । ‘मानिसको बढी चहलपहल हुने ठाउँमा स्वाभाविक रूपमा आपराधिक घटना पनि बढ्छन् । तुलसीपुर पनि त्यस्तै सहर हो,’ उनले भने । उत्तर र दक्षिण सहजै भाग्न सकिने जंगल हुनु र बीचमा प्रहरी इकाई नहुनुजस्ता कारणले पनि पछिल्लो दिनमा यो सहर अपराधको केन्द्र बनिरहेको इलाका प्रहरीका डीएसपी लोकनाथ तिम्सिनाले बताए । ‘भूगोल पनि अपराधीलाई अनुकूल हुने खालको छ,’ उनले भने ।

तुलसीपुरमा लामो समय विभिन्न भूमिगत समूहले चन्दा र बम आतंक मच्चाए । केही व्यापारी विस्थापित भए । नेपाल माक्र्सवादी गणतान्त्रिक टाइगर समूह, नेकपा मालेमा समूह, जनमुक्ति मोर्चा, माओवादी कम्युनिस्ट केन्द्र (एमसीसी) नेपाल, तराई जनतान्त्रिक मधेस पार्टी, जनतान्त्रिक तराई मुक्ति पार्टी जस्ता विभिन्न नामधारी समूहले बम राख्ने र चन्दा माग्ने गरेका थिए । 

तुलसीपुर उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष विमल रिजाल ढुक्कसँग व्यवसाय गर्ने वातावरण नभएको बताउँछन् । प्रहरीले ठूला घटनामा सफलता हासिल गर्न नसक्दा अपराध बढिरहेको उनको आरोप छ । ‘प्रहरीले जनताको विश्वास जित्न पनि सकेको छैन्,’ उनले भने । 

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७३ १०:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पुनर्वासमा अनिच्छुक शरणार्थी भन्छन्- ‘हामी भुटानै फर्कन चाहन्छौं’

झापा र मोरङ शिविरमा बाँकीमध्ये ३ हजारजति शरणार्थी स्वदेश फिर्तीकै अडानमा छन्
पर्वत पोर्तेल

दमक — शरणार्थी पदमलाल तामाङ विपनामा शिविरमै हुन्छन् । सपनामा सधैं भुटानमा । भुटानको चिराङमा खानेपानी विभागमा जागिरे रहेका बेला उनी लखेटिएका थिए । ‘सपनामा भुटानकै गाउँमा हलो जोतिरहेको हुन्छु,’ ६१ वर्षीय पदमलालले भने, ‘परिवारसँगै बसेर हाँसिरहेको हुन्छु ।’

सन् ९० को दशकमा भुटानी शासकले जब नेपालीभाषीलाई लखेट्न सुरु गरे, उनी नेपाल आइपुगे । संयोगले पत्नी र छोराछोरीचाहिँ उतै रहे । त्यति बेला डेढ लाखजति नेपालीभाषी घरजमिन छाडेर भाग्न बाध्य भएका थिए । कतिलाई गोली ठोकियो, जेल हालियो । ‘मार्छ भनेर नेपाल आइपुगें म पनि’, पदमलाल भन्छन्, ‘भुटान फर्कने आसमा २५ वर्ष बितेछ ।’ पदमलालले यतै घरबार गरिसके । उनी तेस्रो देश पुनर्वासको विपक्षमा छन् । परिवारका अन्य सदस्यले धेरै जोड गरे तर उनी मानेनन् । भन्छन्, ‘अमेरिका जानुभन्दा बरु पितृभूमि नेपालमै मर्छु ।’ ५५ वर्षीया सुकरानी मोक्तानको परिवार पनि तेस्रो देश नजानेमै थियो । तर, आफन्त र छिमेकी सबै हिँडेपछि अहिले उनीहरू पनि अमेरिका जाने तयारीमा छन् । ‘भुटान जान पाइएला भन्दाभन्दै मर्ने बेला भ यो’, आसरानीले भनिन्, ‘मर्ने बेला अमेरिका जानुपर्ने अवस्था आयो ।’ उनीहरूले तेस्रो देश पुन:स्थापनाका लागि आवेदन दिइसकेका छन् । 

शरणार्थीले स्वदेश फिर्तीका लागि लामै प्रयत्न गरे तर सफल भएनन् । नेपाल सरकारको असहयोगले भुटान फिर्न नपाएको ठान्छन् उनीहरू । ‘नेपालले भूमिका खेलिदिएको भए हामी जान पाउँथ्यौं,’ पदमलाल गुनासो गर्छन्, ‘नेपालले चासो नदिएकाले हामीले दु:ख पायौं ।’ भुटान फर्कनेको जनमत थपिँदै गएपछि शिविरभित्रै भुटानविरोधी भूमिगत र अर्धभूमिगत गतिविधि बढ्न थालेको थियो । भुटान कम्युनिस्ट पार्टी माओवादीजस्ता संगठनले शिविरभित्रै व्यक्तिहत्या सुरु गरेका थिए । सन् २००७ को अन्त्यतिर राष्ट्रसंघीय शरणार्थी उच्चायोग (यूएनएचसीआर) ले शरणार्थीलाई तेस्रो देश पुनर्वास गर्न थालेपछि आपराधिक गतिविधिसमेत घटे । 

भुटान फर्किनुपर्छ भन्ने नेताहरू नै धमाधम तेस्रो देश हिँड्न थालेपछि यो अभियान धराशयी बन्यो । डा. भम्पा राई, बलराम पौडेलजस्ता केही नेता भने अझै स्वदेश फिर्तीकै अभियानमा सक्रिय छन् । शरणार्थी स्वैच्छिक स्वदेश फिर्ती अभियानका अध्यक्ष डा. भम्पा राई भन्छन्, ‘स्वदेश फिर्तीमा लामो समयसम्म निराश शरणार्थीहरूलाई तेस्रो देश जान बाध्य पारिएको हो, उनीहरूको इच्छा भुटान फिर्ने नै थियो ।’ 

राईले स्वैच्छिक स्वदेश फिर्तीको ठोस पहलका लागि नेपाल सरकारलाई सयौं पटक आग्रह गरिए पनि गम्भीर नबनेको आरोप लगाए । ‘नेपालले भुटानलाई स्वदेश फिर्तीमा सहमत गराउन त सकेन,’ उनले भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई पनि दबाब दिन चुक्यो । नेपालले भुटानलाई पत्राचार या वार्ता गरेर ‘तेरा नागरिक हामीले पालिदिएका छौं, लैजान सक्छस् कि सक्दैनस्’ भनेर सोधिदिएको भए पहिल्यै समाधान हुने थियो ।’ युएनएचसीआरले २०१७ पछि पुनर्वास कार्यक्रम स्थगित गर्ने जनाएको छ । त्यसपछि तेस्रो देश जान इच्छा नभएका शरणार्थी मात्रै शिविरमा रहनेछन् । 

युएनएचसीआरका अनुसार करिब १ लाख ७ हजार शरणार्थी अमेरिका, अस्ट्रेलिया, क्यानडालगायत आठ देशमा पुन:स्थापित भइसकेका छन् । झापा र मोरङमा गरी अब करिब ११ हजार हाराहारी शरणार्थी छन् । युएनएचसीआर स्रोतका अनुसार तीमध्ये २ देखि ३ हजार शरणार्थी स्वदेश फिर्तीमै अडिग छन् । ‘बाँकी पुन:स्थापनाका लागि प्रक्रियामा आइसकेका छन्,’ युएनएचसीआरका एक अधिकारीले भने । 

शिविरमा बाँकी शरणार्थीका लागि दुई विकल्प खुला छन् । भुटानै पठाउने या नेपालतिरै राख्ने भन्ने । यस विषयमा सरकारले चाँडै ठोस कदम चाल्ने सम्भावना रहेको स्रोतको भनाइ छ । सरकारले स्थानीयसँग घुलमिल गराउने सम्भावना देखेपछि शरणार्थीले त्यसप्रति गम्भीर आपत्ति जनाइसकेका छन्, यसअघि नै । बेलडाँगी शिविरका सचिव सञ्चमान सुब्बा भन्छन्, ‘हामीलाई कुनै हालतमा भुटानै पठाउनुपर्छ, यहाँ बस्ने भए त तेस्रो देश गइहालिन्थ्यो ।’ 

प्रकाशित : मंसिर २९, २०७३ १०:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×