भोलिको पुस्ताले के हेर्ला ?

जुन रूप र गतिमा काठमाडौं उपत्यकाका सांस्कृतिक सम्पदाहरूमाथि अतिक्रमण भइरहेको छ, जसरी यहाँका धार्मिक पीठ, खेतीयोग्य जमिन मासिंँदै छन्, यही गति कायम रहे उपत्यकाको वैभव के होला ? 
शिशिर वैद्य

काठमाडौँ — काठमाडौं उपत्यका सम्पदा सहरहरूले धनी छ । पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण चारैतिर छरिएर बसेका स–साना बस्तीहरू– हरिसिद्धि, लुभु, ठेचो, बज्रबाराही, साँखु, खोकना, टोखा, इचंगु, चाँगु, मनमैजु, धर्मस्थली, सिद्धिपुर, इन्द्रायणी, हाँडीगाउँ, बज्रबाराही आदि सहरहरूमा मनाइने चाडपर्वहरू यहाँको मौलिक सांस्कृतिक एवं ऐतिहासिक सम्पदा हुन् ।

अर्थात् सम्पत्ति, वैभव, धन । यस अर्थले यहाँका विभिन्न सम्पदा र संस्कृति राष्ट्रिय वैभव हुन् ।


सांस्कृतिक सम्पदाले प्राचीन मानव बस्ती, तिनका ऐतिहासिक एवं परम्परागत वास्तुकला, जात्रा–पर्व, रहनसहन, संस्कार र संस्कृति आदिलाई बुझाउँछ । प्राचीन सहर वा गाउँको बनावट, त्यहाँका घरहरू, बाटोघाटो, गोरेटो, चोक, पाटी–पौवा, पोखरी, मानव निर्मित थुप्रै संरचना ।


देवीदेवता राख्ने स्थान– द्य छें, विभिन्न संस्कृति मनाउन चाहिने खुला ठाउँ– ख्य:, वृद्धवृद्धालाई बसिबियाँलो गर्न बनाइएका फल्चा, लाछी, व्यवस्थित पानीका स्रोत– इनार, ढुंगेधारा, राजकुलो, यी स्रोतलाई सफा राख्न हरेक वर्ष मनाइने पर्व, सिठी नख: । उपत्यकामा अकाल पर्दा सुुरु भएको मानिने वर्षाको देवताको पूजा र यस्तै अनेक किंवदन्तीका आधारमा मनाइने चाडपर्व उपत्यकाका सांस्कृतिक सम्पदा हुन् ।


के हामी हजारौं वर्षदेखि संरक्षित उपत्यकाका यी प्राचीन सांस्कृतिक सम्पदा नयाँ पुस्तालाई हस्तान्तर गर्न सक्षम छौं ? जुन रूप र गतिमा काठमाडौं उपत्यकाका सांस्कृतिक सम्पदाहरूमाथि अतिक्रमण भइरहेको छ, जसरी यहाँका धार्मिक पीठ, खेतीयोग्य जमिन मासिंँदैछन्, यही गति कायम रहे उपत्यकाको वैभवका रूपमा रहेका नेवारी सभ्यता भावी पुस्ताले देख्न–भोग्न पाउने छैनन् ।


अर्थात भावी पुस्ताले यहाँको स्थानीय संस्कार र संस्कृति के हो ? मौलिक वास्तुकला कस्ता थिए ? सामाजिक अवस्था कस्तो थियो ? भाषा, लवाइ, खवाइ कस्ता थिए ? स्थानीय र रैथाने कृषि उपज के थिए ? कस्ता निर्माण सामग्री प्रयोग गर्थे ? भन्ने भेउ पाउने छैनन् ।


एउटा उदाहरण लिउँ– सेतो मछिन्द्रनाथको प्रांगणमा ‘द्य छें’ (देउताको घर) बन्दैछ । दिगी छें पनि भनिन्छ, यसलाई । निकै ठूलठूला पिलर, बिम राखेर भूकम्प प्रतिरोधी बन्दैछ, घर । पिलर र बिम रहेको भवनमा स्लाब ढलान गरिएको छैन । बरु बिममा चुकुल बाँधेर चौडा दलिन हालिएको छ ।


त्यसमाथि फल्याक ठोकिएको छ । सबै बिमहरूलाई फल्याकले छोप्ने कार्य चलिरहेको छ । इँटाका भित्तालाई परम्परागत टायलले छोपेर पाटी निर्माण हुँदैछ । वास्तु प्रविधिको अद्भुत प्रयोग भइरहेको छ । यसले न परम्परागत वास्तुकलालाई प्रतिनिधित्व गर्छ, न आधुनिक ।


यस्ता उदाहरण सहरभरि भेटिन्छन् । चाहे त्यो सम्पदा पुनर्निर्माण होस् वा निजी घर । परम्परागत वास्तुकला झल्किनेगरी झ्याल, ढोका, इँटाका बुट्टाहरू प्रयोग गरी बनेका यस्ता घरहरूले मौलिक वास्तुकलाको प्रतिनिधित्व पक्कै गर्दैन ।


जस्तो शिक्षा, उस्तै प्रयोग । अधिकांश नववास्तुकलाविद्हरू आधुनिक प्रविधिलाई नै सबैभन्दा उत्तम ठान्छन् । बलियो मान्छन् । उनीहरूले नपढेका होइनन्– घर निर्माणमा प्रयोग हुने निर्माण सामग्री र सीप पनि परम्परागत वास्तुकलाका अंग हुन् । वास्तुकलाका गुरुहरू भन्छन्, यी सांस्कृतिक सम्पदा उपत्यकाको प्राकृतिक वातावरणलाई ध्यानमा राखेर बनाइएका थिए । मानव निर्मित संरचना र प्राकृतिक वातावरणबीच गहिरो अन्तरसम्बन्ध थियो ।


आज हामी सहरीकरण, पूर्वाधार विकास, तीव्र आर्थिक प्रतिस्पर्धा, बजार विस्तार, ठूलठूला संरचना निर्माणको होडमा छौं । नयाँ प्रविधि र निर्माण सामग्रीको प्रयोग गरी भइरहेको यो होडले व्यापक वातावरण प्रदूषण निम्त्याएको छ । विश्वव्यापी रूपमै भइरहेका यी गतिविधिलाई संस्कृति र सम्पदा विरोधी गतिविधि मानिन्छन् ।


२०७२ सालको महाभूकम्पले उपत्यकाका निजी घरहरू र अधिकांश सम्पदाको विनाश गर्‍यो । सम्पदा संरक्षणमा भूकम्प थप चुनौती बनिदियो । महाभूकम्पको पीडा आलो छँदै पूर्वाधार विकासका नाममा सम्पदा सहरहरूको अस्तित्व नै नामेट हुनेगरी तयार पारिएको पूर्वाधार विकासका बृहत आयोजनाले स्थानीयबासीलाई झन् प्रताडित बनायो ।


त्यस्तै सरकारले उपत्यकाभित्र थप दस नयाँ सहरको निर्माण गर्ने योजना बनाएको छ । यी आयोजनाहरू कार्यान्वयनमा आए उपत्यकाको सम्पदा र संस्कृति पूर्णरूपमा विलुप्त हुने सम्पदाप्रेमीहरूको दाबा छ । यस्तो समस्या हामीकहाँ मात्रै सीमित छैन । विश्वका अन्य देशमा पनि हाइवे, एक्सप्रेस वे, ड्याम निर्माणका क्रममा सम्पदा नाशिएका र अतिक्रमण भएका उदाहरणहरू थुप्रै छन् ।


सम्पदा र संस्कृतिसँगै मानव सभ्यता र सहर विकासको इतिहास पनि जोडिन्छ । ऐतिहासिक सम्पदा र संस्कृति बाँचिरह्यो भने त्यस स्थानको पहिचान र इतिहास पनि बाँचिरहन्छ । वास्तुकलाविद् मणिन्द्र श्रेष्ठ भन्छन्– ‘सडक निर्माण, जलविद्युत आयोजना निर्माण र प्रसारण लाइन निर्माण गर्दा वातावरण प्रभाव मूल्यांकन गरिन्छ । सहरको विस्तार, विकास र सडक विस्तारका योजना बनाउँदा कानुनमा रहेको ‘सम्पदा प्रभाव मूल्यांकन’को प्रावधानलाई कार्यान्वयन गर्नसके यसले सम्पदा र संस्कृतिमा पर्नसक्ने सम्भावित असर र अतिक्रमण न्यून गर्न मद्दत गर्नेछ ।’


नियमित रूपमा रेखदेख सम्पदा संरक्षणका लागि अति आवश्यक कार्य हो । लामो समयसम्म वास्ता नगर्दा सम्पदा निर्माणमा प्रयोग भएका निर्माण सामग्री जीर्ण बन्दै जाने र क्षति सोचेभन्दा बढी हुने गर्छ ।

सहरीकरण र जनसंख्या वृद्धिले उपत्यकामा बचेखुचेका खेतीयोग्य जमिन र सम्पदा नाश हुने क्रम बढेको छ ।


विकास प्रक्रियामा यस्तै हुने हो भन्ने सहरी योजनाकारको भनाइ रहे पनि सम्पदाप्रेमीहरू यसलाई विनाश ठान्छन् । यसले सम्पदाप्रेमी, स्थानीय बासिन्दा र सहरी योजनाकारहरूबीच नयाँ सहर निर्माणका विषयमा मतभिन्नता बढेको छ । सम्पदाविद्हरू भन्छन्– ‘सहरी योजनाकारहरूमा सम्पदा बचाउनुपर्छ भन्ने हेक्का निकै कम छ ।’


सहरी योजनाकारहरू भन्छन्– जग्गा नमासी सडक, बिजुली, रेल, रंगशाला आदि कुन देशमा बनेको छ र ? सम्पदाको महत्त्व नबुझ्दा यस्ता प्रश्न आउनु स्वाभाविक हो । सम्पदाहरूले भरिएको सहरको सम्बन्ध जनजीवन, रहन–सहन, संस्कृति जस्ता मानवशास्त्रीय र समाजशास्त्रीय ज्ञानहरूसँग हुन्छ । यी विषयलाई सहरी योजनाकारहरू वास्ता गर्दैनन् ।


नयाँ पुस्ताका प्राविधिकहरू सर्वसुलभ रूपमा पाइने आधुनिक प्रविधि र निर्माण सामग्रीलाई प्राथमिकता दिने गर्छन् । उनीहरू परम्परागत प्रविधि र निर्माण सामग्री प्रयोग गरी सम्पदा पुनर्निर्माण गर्न सकिन्छ भन्ने तर्कलाई समयानुकूल ठान्दैनन् । वास्तुविद् श्रेष्ठ भन्छन्– ‘हाम्रा परम्परागत निर्माण प्रविधि र सामग्री पनि हाम्रा सम्पदा हुन् । यी परम्परागत प्रविधिसँग आधुनिक इन्जिनियरिङको कुनै तुलनै हुन सक्दैन । आधुनिक प्रविधिको आफ्नो छुट्टै स्थान छ ।’


उपत्यकाका सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणको चर्चा चल्दा यसको विश्वव्यापी महत्त्व बिर्सनु हुँदैन । उपत्यकाको सम्पदा सांस्कृतिक पर्यटनका दृष्टिकोणले निकै महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । तर पर्यटन र पर्यटकका लागि सम्पदा जोगाउनुपर्छ भन्ने तर्क गलत हो । वास्तुविद् श्रेष्ठ भन्छन्– ‘सम्पदा भनेको आफ्नो इतिहास, परम्परा र पहिचानसँग गाँसिएको कुरा हो । यसलाई पहिले आफ्नोलागि जोगाउनुपर्छ । यो चेतना नआएसम्म सम्पदा संरक्षण हुन सक्दैन ।’


नयाँ पुस्ताका वास्तुविद्हरूलाई परम्परागत प्रविधि अर्थात इँटा, माटो र काठबाट बन्ने संरचनाको महत्त्व बुझाउन अति आवश्यक भइसकेको छ । परम्परागत प्रविधिबारे ज्ञान हस्तान्तरण नहुने हो भने पारम्परिक प्राविधिक सीप लोप हुनेछ । सम्पदा संरक्षण सरकारको मात्र दायित्व पक्कै होइन । यसको संरक्षणमा सर्वसाधारणको भूमिका अहम् हुन्छ ।


रानीपोखरी, काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणका क्रममा गैरपारम्परिक निर्माण सामग्री र प्रविधिको प्रयोग रोक्न जनस्तरबाट भएको हस्तक्षेप र विरोधले दिएको सन्देश यही हो ।


सम्पदा माथिको यो डरलाग्दो अतिक्रमण कसले रोक्ने ? नगरपालिका, स्थानीय निकाय, पुरातत्त्व जस्ता नियामक निकायको आँखा छलेर घर निर्माण त पक्कै होला । तर सम्पदा र सभ्यताको हस्तान्तरण भने रोकिनेछ । प्रकाशित : मंसिर २२, २०७५ ०८:००

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

वामपन्थी पुस्तकका पाठक

नेपालमा वामपन्थी सिद्धान्त र साहित्यमा समर्पित पुस्तक पसलहरू कि बन्द भइसकेका छन् कि आफूलाई बजारको माग अनुसार ढाल्न बाध्य भएका छन् ।
शिशिर वैद्य

काठमाडौँ — ‘अनुभव भएकाहरूले पनि सिद्धान्तको अध्ययनमा लाग्नैपर्छ र गम्भीरतापूर्वक पढ्नैपर्छ । अनिमात्र उनीहरू आफ्नो अनुभवलाई व्यवस्थित पार्न तथा सार रूप दिन र सिद्धान्तको स्तर उठाउन समर्थ हुनेछन् ।’के आजका कम्युनिष्ट/वामपन्थी/मार्क्सवादी/लेनिनवादी/ या माओ विचारधारामा विश्वास राख्नेहरू कसैले पनि माओत्सेतुङका उपरोक्त उक्ति अनुशरण गर्छन् ?

सैद्धान्तिक पुस्तक अध्ययनमा रूचि राख्छन् ? कस्तो छ वामपन्थी र कम्युनिष्ट साहित्यको वर्तमान नेपाली बजार ?


पुस्तकप्रेमी भन्छन्– ‘पुस्तक पसल सुमधुर संयोगको अखडा हो । नयाँ, पुराना लेखकहरू, नयाँ विचारहरू, धारणाहरू पुस्तकाकृत भएर बसेको हुन्छ, त्यहाँ ।’ पुस्तक कारोबारले पढ्नेको संख्या र प्रवृत्ति थाहा पाउन मद्दत गर्छ । तर नेपालमा वामपन्थी सिद्धान्त र साहित्यमा समर्पित पुस्तक पसलहरू कि बन्द भइसकेका छन् कि आफूलाई बजारको माग अनुसार ढाल्न बाध्य भएका छन् । बजारको माग अर्थात् स्कुल, कलेज, लोकसेवा तयारी, पत्रपत्रिका र स्टेसनरी आदि सामग्री ।


बागबजारस्थित ‘प्रगति पुस्तक’का भूपनारायण पोखरेलले आफ्नो पसलबाट वामपन्थी सिद्धान्त र साहित्यका पुस्तक विस्तारै घटाउँदै गएका छन् । प्रकाशक समेत रहेका पोखरेलले वामपन्थी सिद्धान्तका पुस्तक प्रकाशन नगरेको वर्षौं बितेको छ । भन्छन्– ‘बिक्री नै हुँदैन, कोही खोज्नै आउँदैनन् । छापेर थन्क्याउन किन लगानी गर्ने ।’ पोखरेलका अनुसार हप्तामा एक–दुई अलि पाका र पुराना वामपन्थी केही नयाँ पुस्तक छ कि भनी सोध्दै आउँछन्, नत्र लगभग शून्य छ, बिक्री । नयाँ पुस्ता ? उनी तर्किंदै भन्छन्– ‘पढ्दैनन्, कोही पढ्दैनन् । सबै कमाउन लागेका छन् ।’ पोखरेल बेला–बेला पसल बाहिर टेबलमा वामपन्थी साहित्य र सिद्धान्तका पुराना पुस्तक पसार्छन् । कहिले दस रूपैयाँ मूल्य तोक्छन्, कहिले बीस । पढ्ने रूचि भएका कार्यकता नभएपछि जतिसुकै कम मूल्यमा पुस्तक पसारे पनि बिक्री नहुँदो रहेछ भन्छन् उनी ।


अद्वैत मार्गमा ‘पुस्तक संसार’ सञ्चालन गरिरहेका गुणप्रसाद आचार्यको जवाफ पनि उस्तै छ । आचार्य पहिले वामपन्थी सिद्धान्त र साहित्य बिक्री गर्न कलकत्ता, दिल्लीसम्म पुग्थे । बुटवल, झापा, चितवन, जनकपुर आदि स्थानमा भएका कुनै पनि सभा–समारोहमा हजारौं पुस्तक बिक्री गरेको सम्झना छ उनलाई । हाताहात बिक्री हुन्थ्यो । तर अहिले परिस्थिति त्यस्तो छैन । बिहान ५:३० मा खुल्ने उनको पसलमा वामपन्थी साहित्य र सिद्धान्तका पुस्तक खोज्न विरलैमात्र छिर्छन्, ग्राहक । पसलमा न्युन संख्यामा छन्, यस्ता पुस्तक । पछिल्लो चरणमा वामपन्थी पुस्तक प्रकाशनमा अलि नाम चलेको संस्था हो, ‘जागरण प्रकाशन’ । अद्वैत मार्गमै रहेको यस प्रकाशन गृहले पनि वामपन्थी पुस्तक प्रकाशन कम गरेको छ । थुप्रै वामपन्थी पुस्तक प्रकाशन गरिसकेको जागरण प्रकाशनको प्राथमिकता अहिले फेरिएको छ ।


बागबजारमा रहेको ‘विश्व नेपाली पुस्तक पसल’ वामपन्थी र कम्युनिष्ट साहित्यको प्रचार–प्रसारमा डटेर लाग्ने प्रणका साथ सुरु गरिएको थियो । एकीकृत वामपन्थी साहित्य प्रकाशन गृहका रूपमा विकास गर्न । यसको उद्देश्य थियो– वामपन्थी साहित्य र सिद्धान्तका पुस्तकको प्रकाशनमा चलिरहेको अस्वस्थ प्रतियोगिताको समाप्ति । प्रतियोगिता समाप्त त भएन, तर विश्व नेपाली आफै अर्को एक प्रकाशकका रूपमा बजारमा थपियो । स्वामित्व हस्तान्तरणको क्रम र केही वर्षको प्रकाशन र वितरण कार्यपछि उक्त पसल पनि वामपन्थी पुस्तक पसल रहेन ।


अहिले भूपनारायण र गुणप्रसादहरूले भोगिरहेको वामपन्थी साहित्य बिक्रीको शून्यता मैले तीन दशकअघि भोगिसकेको थिएँ । अलिअलि अक्षर चिन्ने भएदेखि पढ्न जानेका शब्दहरू थिए– माक्र्स, एंगेल्स, लेनिन, स्टालिन, माओ, होची मिन्ह, चाओ एनलाई, तेङ सियाओपिङ, किमइल सुङ, गोर्की, लुसुन, टोल्सटोय आदि । नेपाली नेताहरू र लेखकहरूमा पुष्पलाल, शम्भुराम, कृष्णदास श्रेष्ठ, मोदनाथ प्रश्रित, खगेन्द्र संग्रौला, शान्तदास मानन्धर, केवलपुरे किसान, रघु पन्त, मञ्जुल, रामेश, नकुल सिलवाल, सिद्धेश्वरमान श्रेष्ठ आदि । घरका दुई कोठा पुरै यस्तै र यिनै लेखकहरूका पुस्तकले भरिएका हुन्थे । दुई मध्ये एक कोठामा छिर्न हामीलाई वर्जित थियौं । बुबाले पसल सुरु गर्दा नेपालमा वामपन्थी साहित्य बेच्नु अपराध थियो । मानिसहरू पसलमा छिर्न हिच्किचाउँथे ।


त्यसैले चिनियाँ साहित्यिक पत्रपत्रिकाको आडमा अन्य पुस्तक पत्रिका बिक्री–वितरण हुन्थ्यो । विस्तारै चीन, भियतनाम, रूस, कोरिया आदि देशका साहित्य नेपालीमा अनुवाद र प्रकाशन हुनथाले । बिक्री–वितरणको केन्द्र थियो, वैद्य दाइको पसल अर्थात् ‘प्रगतिशील पुस्तक भण्डार, भोटाहिटी’ । मेरो अनुभवमा वामपन्थी साहित्य र सैद्धान्तिक पुस्तकका पाठक त्यो समयमा पनि कम नै थिए । त्यतिबेला बन्द समाज, कम्युनिष्ट पुस्तक किन्न र पढ्न असहजताको प्रमुख कारण थियो ।


तर जब–जब आन्दोलन हुन्थ्यो, आमसभाहरू हुन्थे, पुस्तकको बिक्री ह्वात्तै बढ्थ्यो । २०४६ सालको आन्दोलन लगत्तै वामपन्थी पुस्तकको माग एकाएक बढ्यो । जिल्ला–जिल्लाबाट आएको माग धान्न धौधौ पथ्र्यो । धनकुटा, धरान, विराटनगर, इटहरि, दमक, विर्तामोड, लहान, जनकपुर, वीरगन्ज, नारायणगढ, बुटवल, बाग्लुङ, पाल्पा, पोखरा, स्याङजा, नेपालगन्ज, भैरहवा, सुर्खेत आदि स्थानमा व्यापक रूपमा पुस्तक जान्थे । चीनबाट अंग्रेजीमा प्रकाशित माओ, लेनिन, स्टालिनका रचना एवं विभिन्न पत्रपत्रिका कलकत्ता, चेन्नई, दिल्ली, लखनऊ आदि भारतीय सहरहरूमा पठाइन्थ्यो ।


चीनबाट आउने एकमात्र राजनीतिक विचारधारा सहितको पत्रिका थियो, ‘पेकिङ रिभ्यु’ । थुप्रै नेता छद्म नाममा ग्राहक बनेका थिए । हरेक पत्रिका अञ्चलाधीश कार्यालयबाट सेन्सर गराएपछि मात्र बिक्रीका लागि राख्न पाइन्थ्यो । २०४७ सालको अन्त्यसँगै पुस्तक बिक्रीको ग्राफ एकाएक घट्यो । २०५२ सालमा माओवादी युद्ध सुरु भएसँगै माओका रचना र कम्युनिष्ट साहित्यको माग बढ्न थाल्यो । तर प्रशासनलाई माओको म उच्चारणले पनि तर्साउँथ्यो । पुस्तक बोक्नु, पढ्नु खतरनाक !

वरिष्ठ लेखक, बुद्धिजीवी एवं नेता कृष्णदास श्रेष्ठ कम्युनिष्ट भनेर चिनिने नेता–कार्यकर्तामा आएको पठन शून्यताप्रति चिन्ता व्यक्त गर्छन्, ‘कसले पढ्छ, अब माक्र्सवादका पुस्तक, सब पद र पैसाका पछाडि लागेका छन् । नेताहरूलाई वास्तै छैन । यही क्रमले त नेपाली परिवेशमा माक्र्सवादको विउ जोगाउनै समस्या भइसक्यो ।’ २०३५ सालदेखि माक्र्सवाद सम्बन्धी पुस्तक लेखन र अनुवाद सुरु गरेका श्रेष्ठ यस अघि भूमिगत नाममा पुस्तक लेख्थे, अनुवाद गर्थे ।


माओवादी युद्धको उत्कर्षमा कार्यकर्ताहरू पुस्तकका लिष्ट बोकेर पसल–पसल चहार्थे । लुकी–लुकी भए पनि पुस्तक खोज्दै पढ्नेहरू थिए । अहिले अवस्था त्यस्तो छैन । पुस्तकहरू खुल्लमखुल्ला पाइन्छ । तर पाठक छैनन् । किन घट्दैछन् त पाठक ? किन पढ्दैनन् त कार्यकर्ता ? जब नेताहरू नै पढ्न छाड्छन्, कार्यकर्तालाई के पढ्न सुझाउन् उनीहरूले भन्छन् भूपनारायण पोखरेल । वरिष्ठ लेखक खगेन्द्र संग्रौला भन्छन्– ‘नवउदारवाद आएपछि मानिसहरू उपभोक्तावादी भए । छिटो आर्जन गर्ने, छिटो भोग गर्ने, मोज गर्ने प्रवृत्ति बढ्यो । पढ्ने–लेख्नेप्रति कसैको वास्ता भएन । पार्टीका नेताहरूले नै पढ्न छाडेपछि कार्यकर्ताले पढ्ने कुरै भएन ।’


युवा विश्लेषक एवं लेखक उज्ज्वल प्रसाईंको विश्लेषण पनि उस्तै छ– ‘जब पार्टीभित्र विचार र सिद्धान्तको बहस हुन छाड्छ, पार्टी प्रशिक्षण क्षणिक र सीमित विषयमा संकुचित हुन्छ, कार्यकर्ताले पढिरहनुपर्ने आवश्यकता देख्दैनन् । नेताको जयगान गाए विभिन्न पदमा पुग्ने भएपछि पढेर ज्ञानी भइरहनुपर्ने आवश्यकतै रहँदैन ।’ नेकपा (ने.क.पा.) का नेता एवं विश्लेषक घनश्याम भुषालले हालै एक बहसमा आफूहरू नयाँ पिढीलाई माक्र्सवाद पढाउने र पुरानालाई पुनर्ताजगी गराउने अभियानमा लागेको बताए । उनले बहसमा बोलेका पूर्व संकेतले वास्तविक रूप पाइसकेको छ । हालै भक्तपुरको खरिपाटीमा मदन भण्डारी एसियाली विद्यालय सञ्चालनमा आएको छ । कम्युनिजम पढाउने विशेष विद्यालय स्थापित भएको छ ।


माक्र्सवाद, लेनिनवाद र कम्युनिजमका बारेमा कार्यकर्ताहरूमा घट्दै गएको पठन संस्कृतिलाई उकास्न विद्यालय खुलेको छ । तर वर्तमान पुस्तक बजारको बिक्री शून्यताले दिने सन्देश भनेको चैं– ‘जब विचार र सिद्धान्तको बहसलाई समृद्धि र आर्थिक विकासका सपनाले अँचेट्छ, पाठकहरू त्यसै हराउन थाल्छन् ।’

प्रकाशित : आश्विन १३, २०७५ ०८:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×