सञ्जय आचार्य

सञ्जय आचार्यका लेखहरु :

अफगान मामिला र वित्तीय संकट

सन् २००१ मा तालिबान शासनको अन्तिम वर्षमा झन्डै ९० प्रतिशत अफगान जनताको प्रतिदिनको औसत आम्दानी २ अमेरिकी डलरभन्दा कम थियो, भने ५० प्रतिशतभन्दा बढी जनसंख्याको प्रतिव्यक्ति दैनिक आय १ डलरभन्दा थोरै थियो । मुलुकको आधा जनसंख्या महिलालाई रोजगारीविहीन बनाइएको थियो । मानवीय संसाधनको उपयोग हुन सकेको थिएन । मुलुकको वार्षिक आयात व्यापार १ अर्ब डलरभन्दा कम थियो । दुई दशकको खुलापन र विदेशी लगानीले प्रतिव्यक्ति आय तीन गुणा र वैदेशिक व्यापार आठ गुणाले वृद्धि भएको छ ।

बजेटमा गुणात्मक सुधार

कोभिड–१९ को दोस्रो लहरसँगै मुलुक आर्थिक वर्ष २०७८/७९ का लागि नयाँ संघीय बजेटको पर्खाइमा छ । इतिहासमा यस्ता धेरै मोड आउँछन् जहाँ धेरै संकट जेलिएर एउटा विशिष्ट परिस्थितिको निर्माण हुन्छ र त्यसै परिस्थितिमा सरकारी राजस्व र खर्चको पनि व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ । नेपालमा कोरोना संकटले ल्याएको मानवीय संकटसँगै आर्थिक र राजनीतिक अस्थिरताहरू पनि थपिएका छन् ।

कसको हितमा कृषिमा वैदेशिक लगानी ?

सरकारले हालै कृषिमा वैदेशिक लगानी खुला गरेपछि नेपालका कृषि र औद्योगिक क्षेत्र तरंगित बनेका छन् । कामचलाउ सरकारले संसद् नभएका बेला हतार गरेर यो निर्णय गर्नुका आशयहरू के–के हुन सक्छन्, चर्चाको विषय बनेको छ ।

कृषि कर्मको रूपान्तरणमा चिनियाँ अनुभव

कृषि सुधारका प्रयासहरू लागू गर्नुअघि चिनियाँ कृषि प्रणाली अत्यन्त नाजुक थियो । भोकमरी सामान्य थियो । सन् १९५० मा जमिन र पशु चौपायाहरू सरकारी नियन्त्रणमा लगिएपछि चिनियाँ कृषिले सुरुमा ज्यादै दुर्दिनहरूको सामना गर्नुपर्‍यो ।

चिनियाँ आर्थिक प्रगतिको अन्तर्य

समकालीन विश्वमा चिनियाँ आर्थिक उपलब्धिहरूबारे निकै धेरै लेख भेटिए पनि चिनियाँ सफलतापछाडिका कारकहरूबारे निकै कम बौद्धिक विश्लेषण गरिएको पाइन्छ । नेपालमा स्थायी प्रकृतिको वामपन्थी सरकार छ तर उसले चिनियाँ शैलीको आर्थिक विकासको खाका बुझेको छनक साढे दुई वर्षको अनुभवले देखाउँदैन । यस लेखले यही आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरेको छ ।

विश्वविद्यालय सुधारको बाटो

मुलुकमा हाल ११ विश्वविद्यालय र ६ विश्वविद्यालयस्तरका स्वायत्त प्राज्ञिक संस्था छन्, तर समग्रमा उच्च शिक्षाको वातावरण अत्यन्त धूमिल हुन पुगेको छ । राजनीतिक भागबन्डा र खिचातानीले नेपालका सबै विश्वविद्यालय अस्तव्यस्त छन् ।

बजेट, अनुदान र अनुगमन

कोभिड-१९ सँगै सुस्ताएको आर्थिक गतिविधि, घट्दो राजस्व, घट्दो वैदेशिक सहयोग र बढ्दो अनुदानको मागबीच आगामी आर्थिक वर्षका लागि बजेट प्रस्तुत गरिएको छ ।

कनेक्टिभिटीमा हुनुपर्ने काम

सन् २०१५ को भारतीय नाकाबन्दीपछि नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको हाहाकार सबैभन्दा बढी चर्किएको समस्या हो । यसै क्रममा चीनबाट तेल आयात गर्ने प्रयास भयो । आकस्मिक सहयोगअन्तर्गत १२ ट्रकले रसुवा नाका हुँदै ७३.५ मेट्रिक टन (१४४,००० लिटर) पेट्रोल नेपालमा भित्र्याए ।