कृष्णप्रसाद पौडेल

कृष्णप्रसाद पौडेलका लेखहरु :

सामुदायिक वन : जति फाइदा उति बेफाइदा

बहुदलसँगै हुर्के–बढेको सामुदायिक वन अहिले तीस वर्षको लाठे भएको छ । यसलाई जन्माउने प्रक्रियासमेत यसको उमेरजत्तिकै लामो छ । खास गरी, राणाकालमा जागिरबापत वनको जमिन दिने र यस्तो जमिनलाई कृषिक्षेत्र विस्तार गरी कर उठाउन लगाउने गरिन्थ्यो ।

सांसदज्यू, खेतीपाती सपार्न लाग्नुहोस्

माननीय सांसदज्यूहरू, सर्वप्रथम नीति निर्माण गर्ने थलो संसद्को सदस्यमा निर्वाचित हुनुभएकामा खुसी व्यक्त गर्दै कार्यकाल सफलताको शुभकामना दिन चाहन्छु । हुन त, सामाजिक सञ्जाल र सञ्चारमाध्यममा अरूले हार्दिक बधाई दिएको देखे–सुनेको छु ।

हराउँदै खानाको मौलिक परम्परा

हामीकहाँ जुनसुकै भूगोल र मौसमसापेक्ष खानाहरूको उत्पादन, जगेर्ना र उपभोगका फरकफरक समुदायका भिन्नभिन्न मौलिक संस्कृतिहरू छन् । यी संस्कृतिहरू हजारौं वर्षको खोज र परीक्षणबाट निरन्तर परिमार्जनसमेत हुँदै आएका छन् । प्रकृतिमा रहेका सबै जीवको खानेकुरा जोहो गर्ने नियमबाट सिकेर हाम्रा पुर्खाले निर्माण गरेका यी संस्कृति पुस्तौंपुस्ता हस्तान्तरण हुँदै यहाँसम्म आइपुगेका हुन् ।

जैविक समाजको पुनर्निर्माण

आयात–समृद्धिको गाथामा रमाएका नेपालका राजनीतिक नेतृत्वहरू र तिनैको दलालीमा लिप्त तथाकथित बौद्धिक जमातलाई प्रकृतिसम्मत विकास, खेतीपाती र जैविक समाज पुनर्निर्माण गर्ने कुरा अपत्यारिलो मात्र हैन, सनक वा पागलपनजस्तो लाग्छ ।

प्रदीप गिरि : जैविक कृषिका सारथी 

प्रतिनिधिसभा सदस्य, नेता तथा स्वावलम्बन अभियन्ता प्रदीप गिरि अब भौतिकरुपमा हामीसँग हुनुहुन्न तर समाज उन्नत बनाउने उहाँको समाजवादी चिन्तन र दृढ अठोटले हामी सबैलाइ सधै घच्घच्याइरहने छ । नेपालको माटो, खाना र खेतीपाती संकटग्रस्त हुँदै गएकोमा हामीसँगै केही गर्न सकिने कुरामा उहाँ सधैं विश्वस्त हुनुहुन्थ्यो ।

विषमुक्त माटो र खाना

एक भारतीय अभिनेताले सञ्चालन गरेको एउटा टीभी कार्यक्रममा केही वर्ष पहिले खानामा विष र यसले भारतीय समाजमा पारेको प्रभावबारे लामो चर्चा गरिएको थियो । त्यो हेर्दा ढिलोचाँडो नेपालको नियति पनि त्यस्तै हुनेमा धेरै द्विविधा थिएन किनकि नेपाली कृषिले लिएको बाटो त्यही थियो ।

खेतीपाती रूपान्तरणको यात्रा

जलवायु परिवर्तन र वातावरण प्रदूषणका कारण बहुसंख्यकको जीवनमा संकट गहिरिँदै छ । यसले समग्र जीवनपद्धति थप जोखिमपूर्ण र असुरक्षित बनाइरहेको छ । सबैभन्दा बढी खेतीपातीमा आश्रित विपन्न समुदाय संकटको भुमरीमा छन् । उनीहरूको जीवन दिनदिनै कष्टकर बन्दै गइरहेको छ । सँगै खेतीपातीमा कृत्रिम रसायन र घातक विषका कारण माटो र मानव स्वास्थ्यमा समेत ठूलो संकट छ ।

भ्युटावर रोज्ने कि खेतीपाती ?

कृषि र खाद्य प्रणालीमा देखिएका विश्वव्यापी समस्याहरू र तिनले ल्याएको संकटको प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष असर र प्रभावबाट हाम्रो कृषि र खाद्य प्रणाली धेरै प्रभावित भएको छ । यसलाई सम्बोधन गर्नमा स्थानीय सरकारहरूको महत्त्वपूर्ण संवैधानिक र व्यावहारिक भूमिका हुन्छ । यसर्थ पार्टी र उम्मेदवारहरूले यो विषयलाई कसरी लिन्छन् ? आम चासो हुनु स्वाभाविक छ ।

२० वर्षे कृषि विकास रणनीति

झन्डै ७ वर्षपहिले एसियाली विकास बैंकको नेतृत्वमा नेपालका सबै ठूला दातृ समूहसम्बद्ध परामर्शदाताहरूले प्रत्यक्ष २० लाख अमेरिकी डलर र अप्रत्यक्ष रूपमा थप दसौं करोड रुपैयाँ लगाएर नेपाल सरकारका लागि २० वर्षे दीर्घकालीन कृषि विकास रणनीति तयार गरिदिए ।

सन् २०२१ मा खाना र खेतीपाती

खाना र प्रकृतिमा भएको समानान्तर विघटन अघिल्ला वर्षहरूकै अक्षमताका प्रतिफल हुन्, जसबाट मानिससहित समग्र प्रकृतिमा दिनदिनै संकट थपिने क्रम जारी छ । सन् २०२१ कसरी अपवाद हुन्थ्यो र ? खास गरी, नसर्ने दीर्घरोगले मानव स्वास्थ्य झनै संकटग्रस्त भयो भने जीवनका प्राथमिक आधार हावा, पानी र समग्र प्रकृतिको स्वास्थ्य अकल्पनीय रूपमा बिग्रेको थाहा भयो । सतहमा देखिएका यी केही संकट मानव सभ्यताका लागि नै आसन्न विपद् भएको ठहर गरी दिगो विकासको परिकल्पना गरेको समेत तीन दशक पूरा भएको छ । आपसी स्वार्थ बाझिएर बेलाबेला ओझेल पारिएका यी सवाल फेरि विश्वव्यापी चर्चामा आए । विश्व खाद्य प्रणाली सम्मेलन, जलवायु सम्मेलन र कोभिड–१९ को चर्चा गर्ने औपचारिक भेला–मेलासमेत भए तर कृत्रिम रसायन, विषादी, खनिज ऊर्जा र प्रकृतिदोहन सच्याउने कुनै सार्थक पहल भने भएन ।