कृष्णप्रसाद पौडेल

कृष्णप्रसाद पौडेलका लेखहरु :

जैविक समाजको पुनर्निर्माण

आयात–समृद्धिको गाथामा रमाएका नेपालका राजनीतिक नेतृत्वहरू र तिनैको दलालीमा लिप्त तथाकथित बौद्धिक जमातलाई प्रकृतिसम्मत विकास, खेतीपाती र जैविक समाज पुनर्निर्माण गर्ने कुरा अपत्यारिलो मात्र हैन, सनक वा पागलपनजस्तो लाग्छ ।

प्रदीप गिरि : जैविक कृषिका सारथी 

प्रतिनिधिसभा सदस्य, नेता तथा स्वावलम्बन अभियन्ता प्रदीप गिरि अब भौतिकरुपमा हामीसँग हुनुहुन्न तर समाज उन्नत बनाउने उहाँको समाजवादी चिन्तन र दृढ अठोटले हामी सबैलाइ सधै घच्घच्याइरहने छ । नेपालको माटो, खाना र खेतीपाती संकटग्रस्त हुँदै गएकोमा हामीसँगै केही गर्न सकिने कुरामा उहाँ सधैं विश्वस्त हुनुहुन्थ्यो ।

विषमुक्त माटो र खाना

एक भारतीय अभिनेताले सञ्चालन गरेको एउटा टीभी कार्यक्रममा केही वर्ष पहिले खानामा विष र यसले भारतीय समाजमा पारेको प्रभावबारे लामो चर्चा गरिएको थियो । त्यो हेर्दा ढिलोचाँडो नेपालको नियति पनि त्यस्तै हुनेमा धेरै द्विविधा थिएन किनकि नेपाली कृषिले लिएको बाटो त्यही थियो ।

खेतीपाती रूपान्तरणको यात्रा

जलवायु परिवर्तन र वातावरण प्रदूषणका कारण बहुसंख्यकको जीवनमा संकट गहिरिँदै छ । यसले समग्र जीवनपद्धति थप जोखिमपूर्ण र असुरक्षित बनाइरहेको छ । सबैभन्दा बढी खेतीपातीमा आश्रित विपन्न समुदाय संकटको भुमरीमा छन् । उनीहरूको जीवन दिनदिनै कष्टकर बन्दै गइरहेको छ । सँगै खेतीपातीमा कृत्रिम रसायन र घातक विषका कारण माटो र मानव स्वास्थ्यमा समेत ठूलो संकट छ ।

भ्युटावर रोज्ने कि खेतीपाती ?

कृषि र खाद्य प्रणालीमा देखिएका विश्वव्यापी समस्याहरू र तिनले ल्याएको संकटको प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष असर र प्रभावबाट हाम्रो कृषि र खाद्य प्रणाली धेरै प्रभावित भएको छ । यसलाई सम्बोधन गर्नमा स्थानीय सरकारहरूको महत्त्वपूर्ण संवैधानिक र व्यावहारिक भूमिका हुन्छ । यसर्थ पार्टी र उम्मेदवारहरूले यो विषयलाई कसरी लिन्छन् ? आम चासो हुनु स्वाभाविक छ ।

२० वर्षे कृषि विकास रणनीति

झन्डै ७ वर्षपहिले एसियाली विकास बैंकको नेतृत्वमा नेपालका सबै ठूला दातृ समूहसम्बद्ध परामर्शदाताहरूले प्रत्यक्ष २० लाख अमेरिकी डलर र अप्रत्यक्ष रूपमा थप दसौं करोड रुपैयाँ लगाएर नेपाल सरकारका लागि २० वर्षे दीर्घकालीन कृषि विकास रणनीति तयार गरिदिए ।

सन् २०२१ मा खाना र खेतीपाती

खाना र प्रकृतिमा भएको समानान्तर विघटन अघिल्ला वर्षहरूकै अक्षमताका प्रतिफल हुन्, जसबाट मानिससहित समग्र प्रकृतिमा दिनदिनै संकट थपिने क्रम जारी छ । सन् २०२१ कसरी अपवाद हुन्थ्यो र ? खास गरी, नसर्ने दीर्घरोगले मानव स्वास्थ्य झनै संकटग्रस्त भयो भने जीवनका प्राथमिक आधार हावा, पानी र समग्र प्रकृतिको स्वास्थ्य अकल्पनीय रूपमा बिग्रेको थाहा भयो । सतहमा देखिएका यी केही संकट मानव सभ्यताका लागि नै आसन्न विपद् भएको ठहर गरी दिगो विकासको परिकल्पना गरेको समेत तीन दशक पूरा भएको छ । आपसी स्वार्थ बाझिएर बेलाबेला ओझेल पारिएका यी सवाल फेरि विश्वव्यापी चर्चामा आए । विश्व खाद्य प्रणाली सम्मेलन, जलवायु सम्मेलन र कोभिड–१९ को चर्चा गर्ने औपचारिक भेला–मेलासमेत भए तर कृत्रिम रसायन, विषादी, खनिज ऊर्जा र प्रकृतिदोहन सच्याउने कुनै सार्थक पहल भने भएन ।

खेतीकिसानीको मर्म बुझौं, एमाले गण

सम्पूर्ण एमाले गण अभिवादन !सबभन्दा पहिले यहाँहरूको उत्सवमय दसौं महाधिवेशन सफलतापूर्वक सम्पन्न होस् भन्ने कामना गर्छु । यो उत्सवमा पाल्नुभएका प्रतिनिधिहरूले विवेकपूर्ण निर्णय लिएर हाम्रो उन्नतिमा यस पार्टीको योगदान अझ सशक्त बनाउने प्रतिबद्ध नेतृत्व छनोट गर्नुहुनेछ भन्ने अपेक्षासमेत राखेको छु ।

हाम्रो विवेकको पर्खाइमा खेतीपाती

खानाका लागि खेतीपाती अहिले द्विविधा र दोधारमा पर्दै संकटको दोबाटोमा आइपुगेको छ । यो दोबाटो प्रविधिको मात्र भर परेर प्रकृति नियन्त्रणको उन्माद बोकेको कृत्रिम बौद्धिकता अपनाउने कि प्रकृतिसम्म उन्नतिको आधार बनाउँदै मानव जीवन पूर्णतातर्फ अग्रसर हुने भन्ने बहसमा अलमलिएको छ ।

खेतीपातीले बिराएको बाटो

सामान्य कामकाजी मानिस अक्सिजन, पानी र खाना नभए कति दिन बाँच्ला ? यसको सहज उत्तर हो— क्रमशः तीन मिनेट, तीन दिन र तीन हप्ता । हाम्रो जीवन सम्भव बनाउन हावा, पानीपछि सबैभन्दा नभई नहुने खानेकुरा र यो उब्जाउने, थन्काउने र बनाउने १० हजार वर्ष पुरानो खेतीपाती गत सात दशकमै विश्वभरि नै यति धेरै विषाक्त र उद्यमी किसान यति छिट्टै उपेक्षित हुन कसरी सम्भव छ ? यो प्रश्न अहिले सबैभन्दा पेचिलो भएको छ ।