कृष्णप्रसाद पौडेल

कृष्णप्रसाद पौडेलका लेखहरु :

कृषि अनुसन्धानमा दीर्घरोग

आधुनिक विकाससँगै कृषि क्षेत्रको अनुसन्धान अहिले संसारभरि विशिष्टीकृत गरिएको छ । मोटामोटी रूपमा कृषि अनुसन्धानलाई विश्वविद्यालयले सञ्चालन गर्ने शैक्षिक अनुसन्धान, किसान आफैंले परिवार र समुदायस्तरमा गर्ने खोज र परीक्षण अनि यी दुईबीच रहेर फार्म र केन्द्रहरूमा गरिने कार्यमूलक अनुसन्धानका रूपमा वर्गीकरण गर्ने गरिएको छ ।

खाद्य समृद्धिको ढाँचा

नेपालको समकालीन राजनीतिका क्षेत्रमा समाजवादी चिन्तन–मनन र विश्लेषणमा छुट्टै पहिचान बनाएका नेकपाका नेता, मार्क्सवादी विश्लेषक तथा प्रखर वक्ता घनश्याम भुसाल कृषि तथा पशु विकासमन्त्री बनेको आठ महिना भएको छ ।

आसन्न खाद्य संकटको सम्बोधन 

कोभिड-१९ को संक्रमण नियन्त्रण गर्न गरिएको बन्दाबन्दीका कारण हाम्रो भान्साको जोहो र यसका लागि गरिने खेतीपाती भित्र्याउने तथा लगाउने काममा निकै अप्ठ्यारो परेको छ । यद्यपि यसबारे केही चिन्ता र चासो बढ्नुका साथै असल अभ्यासको थालनीसमेत भएको छ ।

खाना, खेतीपाती र कोभिड-१९

कारोना भाइरस संक्रमणको विश्वव्यापी विस्तारले भविष्यका लागि खानेकुराको जोहो आजैदेखि गर्न हामीलाई झकझकाएको छ । हुन त सहज खाद्यान्न आपूर्ति पुरानै चुनौती हो तर यो अझै बढी बल्झिएको छ ।

प्रकृतितर्फ फर्कने अवसर

‘सुन खजाना हो र यो जोसँग हुन्छ, यो संसारमा उसले चाहेको गर्न सक्छ भन्ने’ मा विश्वास गर्ने क्रिस्टोफर कोलम्बस प्रकृति विनाश साम्राज्यको पहिलो पथप्रदर्शक थिए ।

कर्णालीका महिला

तम्मोमा अन्न पिन्ने पानीघट्ट हुनान्, यी घट्टमा गेडा झाड्न मिल्ल्याउने चडा (चरा) बनाया छन् ।’ जुम्ला तातोपानीका धन गौतमको यो प्रश्नले गाउँका पानीघट्ट नदेख्ने नेपालीलाई गिज्याए जस्तो लाग्दो हो । तर त्यस्तो हैन । घट्टमा हुने यो चराको मुख्य काम पिस्न राख्ने अन्नको दाना ठिक्क खसाल्ने हो, यो आफै चल्ने हुन्छ । यो चरो नभएको घट्टमा एक जनाले कुरेर बेलाबेला लौरो चलाउनुपर्छ । यो काम गर्नमात्र एकजना छुट्टै श्रमिक चाहिन्छ । यो पिन्ने काम र चराको काम गर्ने हिजोआज अधिकांश महिला छन् । 

विषाक्त खानाको उपहार 

हाम्रो असफलताको जग हामीले सात दशकयता बिराएको बाटो हो । यो बाटो फेर्ने आँट नेतृत्वले गर्नुपर्ने हो तर अहिलेको मूल प्रवाहको राजनीतिक नेतृत्व, यसका आसेपासे यसका लागि अझै तयार छैनन् । नेपाली समाजको आधारभूत तहले यस्तो निकम्मा प्रवृत्तिविरुद्ध वितृष्णा र कुण्ठा त पालेको छ तर भेडालाई भालुले खायो भनेर धेरै पटक छलिएका नेपाली फेरि भालु आयो भनेर पत्याउन तयार छैनन् ।

कर्मचारीतन्त्रको मर्मत–सम्भार

५ वर्षको लागि सरकार सञ्चालनको जिम्मा पाएको नेकपाले दुई वर्षको यात्रा तय गरिसक्दा पनि आम मानिसमा समृद्धिको सुमार्गमा पाइला टेकेर हिँड्न तम्सेको आभास अझै दिन सकेन । खासगरी यसले आफ्नै जीवनमा उन्नति, समान प्रगति र सुशासन देख्ने, भोग्ने र आत्मसात गर्न उत्साहित लाखौं नेपाली मनमा कुनै आस जगाउनसकेको देखिएन ।

कर्णाली प्रदेशको कृषि मार्गचित्र

कर्णाली प्रदेश सरकारले पहिलो पटक आफ्नो उन्नतिको आधार आफै खोज्ने प्रयत्नस्वरूप दीर्घकालीन रणनीति र योजनाको खाका कोर्न थालेको छ । यो पहल आफैमा महत्त्वपूर्ण र सकारात्मक छ । यसका उपयुक्त दृष्टिकोण, ढाँचा र रणनीतिसहितको उन्नत कर्णाली योजनाको मार्गचित्र कस्तो हुनुपर्ला भन्ने प्रश्न भने निकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।

नयाँ कृषिमन्त्रीका कार्यभार

नेकपाका नेता, मार्क्सवादी विश्लेषक घनश्याम भुसाल कृषि तथा पशु विकास मन्त्री बनेका छन् । चिन्तन–मनन र विश्लेषणको राजनीतिक मन्थनको समुद्रबाट निस्केर नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयनको सानो पोखरीमा हामफालेका भुसालको यो निर्णय महत्त्वपूर्ण र साहसिक छ । सँगै, विष र विषादीबाट आक्रान्त, दान र अनुदानको विषवृक्षमा झांगिएको र आफ्नै नेता तथा कार्यकर्ताद्वारा पोषित तथा पालित दलाल पुँजीवादको उत्कृष्ट नमुना बन्नपुगेको कृषिक्षेत्र सम्हाल्न पुगेका नेता भुसाललाई आफ्नै आलोचनात्मक विचारको परीक्षण उत्तिकै चुनौतीपूर्ण र जोखिमयुक्त पनि छ ।