मल्ल के. सुन्दर

बौद्ध धर्ममा नेपालको रैथानेपन

प्रथम बौद्ध महासांघिक भएकै समय बौद्ध धर्ममा हीनयान र महायानीका रूपमा दुई सम्प्रदायको विकास भइसकेको थियो । त्यसमा पनि अठार उपसम्प्रदायको अस्तित्व देखिइसकेको थियो । पछि आएर महायानको भिन्न सम्प्रदायका रूपमा तान्त्रिक प्रभावमा वज्रयान पनि देखिन थाल्यो ।

जनता समाजवादीका चुनौती

राजनीति अवसरको खेल हो, यो सरल रेखामा यात्रा गर्दैन । बेलायतीहरू ठान्छन्, ‘राजनीति भनेको प्रतिपक्षको चाहनामाथि तिकडमको प्रक्रिया हो ।’ 

कोरोनाले सिकाएको पाठ 

प्रसिद्ध रुसी लेखक लियो टाल्सटायले भनेका छन्,  ‘सुखी बन्नु छ भने त्यसका लागि पहिलो सर्त भन्नु नै प्रकृति र मानवबीचको सम्बन्धलाई नभत्काउनु हो ।’

शुक्रराजलाई सम्झेर

राणाविरुद्ध १९९७ सालको राजनीतिक आन्दोलनका क्रममा सहादत प्राप्त गर्ने प्रथम व्यक्ति थिए— शुक्रराज ! आजैका दिन अर्थात् माघ १० गते काठमाडौंको पचली घाटको एक छेउमा रहेको रूखमा उनलाई झुन्ड्याइएको थियो । 

मल्ल के. सुन्दरका लेखहरु :

टुँडिखेलको गौरवगान

इपोलिट्टो डेसिडेरी ती पश्चिमी दूत हुन्, जो चर्चको प्रतिनिधिका रूपमा इतिहासमा पहिलो पटक तिब्बत पुगेका थिए । सन् १७१२ मा पोर्चुगलको लिसबनबाट सुरु भएको उनको यात्रा १७२७ मा टुंगिएको थियो । उनी कश्मीर र लद्दाख भएर ल्हासा पुगे, फर्कंदा काठमाडौं भएर हिन्दुस्तानतिर लागे । त्यतिखेर उनले काठमाडौं सहरको पूर्वी किनारमा अत्यन्त ठूलो हरियो चउर देखेको फिलिप्पो द फिलिपीले सम्पादन गरेको उक्त यात्रा वर्णनको पुस्तकमा उल्लेख छ ।

चीनसम्बन्धका दोहोरो आयाम

नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला सन् १९६० मार्च १८ का दिन चीनको औपचारिक भ्रमणमा थिए । त्यस दिन अध्यक्ष माओसंँग विशेषत: नेपाल–चीनबीच सगरमाथाको शिखरमाथिको सार्वभौमिकताबारे एक प्रकारको किचलो निस्केको थियो, विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले त्यसै प्रसङ्ग कोट्याउँदा अध्यक्ष माओले समाधानको रूपमा प्रस्ताव गरेका थिए— त्यो कुनै समस्याको विषय होइन, मानिस बसोबास नगर्ने त्यो निर्जन ठाउँ हो, सहज समाधानका लागि मेरो प्रस्ताव हो, चीनतर्फको उत्तरी मोहडाबाट शिखर चढ्न लागेकोबारे हामी तपाईंलाई जानकारी गराउँछौं, त्यस्तै नेपालको दक्षिणी मोहडाबाट शिखर उक्लन लाग्दा त्यसबारे हामीलाई तपाईंले जानकारी गराउनुस् । एभरेष्ट पश्चिमाहरूले अविष्कार गरेको नाम हो, हामी यसलाई नयाँ नाम दिऔं, दुई देशको मित्रताको प्रतीक ‘चीन–नेपाल मैत्रीशिखर’ ।

सहमति तोडिएको दस्तावेज

सरोकारवालाहरूबीचको सामाजिक अनुबन्ध लोकतन्त्रको प्रमुख आधार हो । रूसोदेखि हब्स, एडम स्मिथ, कान्तसम्मका लोकतन्त्र पक्षधर साधकहरूले आफूलाई मूलतः सामाजिक अनुबन्धकै धरातलमा उभ्याएका थिए । संयुक्त राज्य अमेरिकापछि स्वाधीन भएका सबैजसो लोकतान्त्रिक मुलुकका संविधान, विधि र कानुनलाई सामाजिक अनुबन्धले नै निर्दिष्ट गरेको पाइन्छ ।

उपत्यकामा स्मार्ट सिटी

काठमाडौं उपत्यका विकास प्राधिकरणले हालै सार्वजनिक गरेको, उपत्यकाका चार दिशामा चार नयाँ स्मार्ट सिटी बनाइने सूचनाले स्थानीय बासिन्दालाई फेरि सन्त्रस्त पारेको छ । 

अधिकार विलुप्तीकरणतिर

‘सरकारले समानतालाई समृद्धिसँग जोडेको छ । समानता र समृद्धिलाई पृथक् राखेर हेर्‍यो भने त्यो निरर्थक र नकारात्मक समानता हुन्छ ।’ पुष्पलालबारे प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको हालैको लेखको अंश हो यो । विकास र समृद्धिको सफलताको कसी समानता रहेको मान्यतामा प्रधानमन्त्री पनि सहमत रहेको सार्वजनिक पुष्टि हो यो ।