मल्ल के. सुन्दर

मल्ल के. सुन्दरका लेखहरु :

हराएका मूर्ति, फेला परेका मूर्ति

मूर्ति चोरी – आरम्भिककालचिसोको महिना, मध्यरात ! अप्रत्याशित ढंगले मन्दिरका घण्टाहरू बज्न थाले । चर्को आवाज रातको नीरवता चिर्दै बजिरह्यो र नगरवासीको निद्रा खुल्यो । आवाज कुन दिशाबाट आइरहेको हो, स्पष्ट थियो । नगरको उत्तरदिशा डाँडामाथि थियो– बज्रयोगिनीको मन्दिर । त्यसै मन्दिरको ठूलो घण्टाबाट निस्किरहेको थियो– आवाज ।

मूर्त हुनै बाँकी वैकल्पिक शक्ति

वैकल्पिक धारको चेतनेपालको राजनीतिलाई वर्तमान विन्दुसम्म ल्याइपुर्‍याउने जिम्मेवार भूमिकामा थिए- हाम्रा प्रमुख राजनीतिक दल र तिनका नेतृत्ववर्ग । इतिहासले यस योगदानको उचित अभिलेखीकरण गर्छ नै । विगतको निरंकुश हुकुमी शासन तथा परिवारवादविरुद्ध शंखनाद र उदारवादी लोकतान्त्रिक अभ्यासको प्रारम्भ राजनीतिक दलहरूको हस्तक्षेपबिना सम्भव थिएन ।

अनुभूति गर्न नपाएको गणतन्त्र

नागरिकलाई सर्वाधिकारसम्पन्न बनाएर राज्यको निर्णायक तहसम्म स्थापित गराउने एउटा सर्वोकृष्ट प्रणाली हो— गणतन्त्र । लोकतन्त्रका विविध सत्ता–स्वरूपमध्ये गणतन्त्रलाई आधुनिक युगले उन्नत राजनीतिक अभ्यासका रूपमा अंगीकार गर्दै आएको छ । त्यसो त, गणतन्त्र नेपालका लागि नौलो होइन ।

जयप्रकाशका सहयात्री दलबहादुर

भारतीय समाजवादीका लागि दलबहादुर प्रजापति अर्थात् ‘नेपाली बाबा’ सदैव प्रेरक छन् । उत्तर प्रदेश र विहारका पुराना पुस्तादेखि आजका नेतृत्वपंक्तिसम्मले ‘नेपाली बाबा’ को चर्चा गरिबस्छन् । तर, नेपालको सरहदभित्र ‘नेपाली बाबा’ छायामा छन् । दलबहादुरको स्मृति–दिवस चैत २९ मा उनको सम्झना :

बरु जनतामा जाऔं

तर्कले मानिसलाई केवल प्राधिकारसहित गलत गर्न मात्र सक्षम बनाउँछ ।’ बीबीसी टेलिभिजनमा १९६३ नोभेम्बरदेखि निरन्तर प्रसारण हुँदै आइरहेको अति लोकप्रिय सिरियल डा. नोको चर्चित संवाद हो यो । कथानक प्रसंगलाई रोचक तरिकाले संयोजन गर्नका लागि यस संवादको आवश्यकता थियो होला, त्यसैले यसको आफ्नै प्रकारले प्रयोग गरियो ।

दलहरूको आर्थिक हैसियत

यो मंसिर दलहरूको महाधिवेशन महिनाजस्तै भइदिएको छ । यस अवधिमा एमाले र राप्रपाले महाधिवेशन सके, कांग्रेसको सकिने चरणमा छ । कानुनी बाध्यताले गर्दा दलहरूलाई आवधिक महाधिवेशनबाट पन्छिने सुविधा छैन । नेतृत्व चयनका लागि महाधिवेशनबाट प्राप्त हुने वैधता अनिवार्य छ ।

चीनका ‘सिनचियाङ बूढो’ !

सन् २०१९ अप्रिलको अपराह्न । जेठो छोरा अनीशले एक जना विदेशी अतिथिलाई घरमा ल्याए । उनीसँगै थिए तीन जना चिनियाँ महिला । काठमाडौं विश्वविद्यालय, कन्फ्युसियस इन्स्टिच्युटले विशेषतः ताओ धर्म, महासिद्धि, योगिनी तथा तिब्बती बौद्ध सम्प्रदाय निगमपा विषयक अभिसंवाद कार्यक्रम राखेको रहेछ । प्रमुख वक्ताका रूपमा चीनबाट नेपाल आइपुगेका विशिष्ट व्यक्ति थिए, उनी । काठमाडौं विश्वविद्यालयमै चिनियाँ भाषा प्रध्यापन गरिरहेको छोरा अनीशले अभिसंवाद कार्यक्रममा दोभासेको भूमिका निभाएपछि दुवैको चिनाजानी भएको रहेछ ।

अबको बाटो संविधान संशोधन

पुनर्लेखनको मागनेपालले नयाँ संविधान अंगीकार गरेको छ वर्ष कट्यो । संवैधानिक विकासक्रममा यो अवधि लामो होइन । तर यति कम समयमै यस कानुनी अभिलेखका निर्णायक पात्रहरू स्वयंले यसमा हेरफेरको माग गर्दै सार्वजनिक चर्चा गर्न थालेका छन् ।

आदिवासी आन्दोलन : फर्केर हेर्दा

समावेशी कोटाको आरक्षण व्यवस्थाका सम्बन्धमा सर्वोच्च अदालतले गरेको एक फैसलाको पूर्ण पाठ भरखरै सार्वजनिक भयो । यस फैसलाले आदिवासी जनजातिलगायत पछाडि पारिएका विभिन्न समुदायलाई प्रत्यक्ष असर पार्नेछ ।