२५.१२°C काठमाडौं
काठमाडौंमा वायुको गुणस्तर: ७४

मधु राई

मधु राई शैक्षिक अभियन्ता हुन् ।

मधु राईका लेखहरु :

फोहोर व्यवस्थापनमा चुकेका हामी

घरायसी फोहोरलाई मैले वर्गीकरण गर्न थालेको दुई दशकभन्दा बढी भयो । भातभान्साबाट निस्कने कुहिने फोहोरलाई कौसी र करेसाबारीमा पुनःप्रयोग गर्छु । कागजजन्य फोहोरलाई साता दिन भिजाएर घरायसी, कार्यालय तथा शैक्षिक सामग्री बनाउन थालेको पनि धेरै भयो ।

बालबालिकालाई किताबको भार

मेरो विद्यालयमा नर्सरी अर्थात् शिशुकक्षालाई पाठ्यपुस्तकमुक्त बनाएको दशकभन्दा बढी भयो । यसले एकातिर अभिभावकको व्ययभार घटेको छ, अर्कातिर विद्यार्थीले पुस्तकको भारी बोक्नुपरेको छैन । विद्यालयले वर्षभरि के कति पढाउने र सिकाउने भनी तयार पारेको पाठ्यसामग्री तथा अभ्याससहितको हातेपुस्तिका मैले कक्षा शिक्षकलाई दिने गरेकी छु । हामी शिक्षकहरू बेलाबेला साप्ताहिक भेलामा यसबारे छलफल पनि गर्छौं । 

बिदा सदुपयोग

कक्षा ७ पढ्ने नाति सोसिनलाई पोहोर वार्षिक परीक्षापछि काठमाडौं बस्ने आफन्तकहाँ पठायौं । नयाँ ठाउँ, नयाँ परिवेश । घरायसी घरधन्दामा सधैँ सघाउने नातिले जीवनोपयोगी धेरै कुरा सिकेर आयो ।

के सिकाउँदैछ स्कुले शिक्षाले ?

नेपाल र नेपालीलाई कस्तो शिक्षा चाहिन्छ भन्ने विषयमा त्यति साह्रो बहस हुन सकेको छैन । को हुने खाने, को हुँदा खाने– सबैमा शिक्षाको भोक उस्तै छ । हिजोका दिन गाँस, बास र कपासको जोहो गर्दै आफ्ना छोराछोरीलाई शिक्षित बनाएका अधिकांश अभिभावकको सामाजिकभन्दा पनि आर्थिक हैसियत उक्सिएको छ । यस अर्थमा शिक्षित भएपछि आर्थिक हैसियत उस्किने रहेछ भन्ने भाष्य स्थापित भएको छ ।

शिशु कक्षाका सिकाइ तरिका

बालविकास कक्षाका आशिष साहलाई ससाना बेल्ना र चौकीमा रोटी बेल्न मन पर्छ । सोही कक्षाकी माही मुखियालाई प्लास्टिकका ससाना सिसी र बोतलमा सुजी भर्न मन पर्छ । यसरी रोटी बेल्ने र सुजी भर्ने क्रियाकलाप गर्न थालेपछि उनीहरूले समय बितेको पत्तै पाउँदैनन् ।

खाँचो सञ्चार साक्षरताको 

आजभन्दा १८ वर्षअघि २०६२ सालमा काठमाडौंस्थित अस्मिता महिला प्रकाशन गृहले नेपालका विभिन्न जिल्लामा एकवर्षे सञ्चार साक्षरता अभियान सञ्चालन गर्‍यो । तिनताक अखबारी लेखनमा संलग्न भएकाले मैले पनि मोरङबाट सञ्चार सहजकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर पाएँ ।

शिक्षक-अभिभावक सम्बन्धको प्रतिफल विद्यार्थीमा

निशा पुरी यूकेजी पढ्ने छोरीलाई पढाइलेखाइमा मात्रै हैन, विद्यालयले दिने गरेको अतिरिक्त क्रियाकलापमा पनि सहयोग गर्छिन् । बेलाबखत उनी छोरीले गृहकार्य गर्दै गरेको, बालचित्रकथाका पुस्तक कनीकुथी पढ्दै गरेको तस्बिर र भिडियो शिक्षक–अभिभावक समूहमा पोस्ट गर्छिन् ।

समाजलाई गतिशील र सभ्य बनाउन महिला शिक्षा

एइ मधु, आइमे पनि पढ्यो भने ठूलो मान्छे हुने रैछ, राम्ररी पढ् है ।’ पाँच दशकअघि साक्षर आमाले भन्नुभएको कुरा मेरो मानसपटलमा अझै गुञ्जिरहन्छ । उहाँ आफूले गाउँघरमा मेलापात जाँदा स्कुल जाने भाइसँग कनिकुथी साउँअक्षर र मात्रा सिकेका कुरा सुनाइरहनुहुन्थ्यो । पछि पल्टने श्रीमान्लाई नियमित जसो चिठी लेखिरहनुहुन्थ्यो र अंग्रेजीमा ठेगाना लेख्न चाहिँ हामी छोरीहरूलाई अह्राउनुहुन्थ्यो ।

महिला हिंसाविरुद्ध नागरिक समाज

दुई दशक अघिको कुरा । छिमेकी बहिनीलाई आधा रातमा श्रीमान्ले रगताम्मे हुने गरी कुटपिट गरेछन् । त्यो थाहा पाएपछि मैले ती बहिनीका लागि आफ्नो निर्माणाधीन घरको एउटा कोठामा केही समय अस्थायी गाँसबासको जोहो गरिदिएँ । काखे छोरीसहित बस्न थालेको साता दिन नपुग्दै उनलाई फकाउन श्रीमान् आए र मैले आइन्दा कुटपिट नगर्ने सर्तमा मेलमिलाप गराइदिएँ ।

गाउँटोलमा विकासका लागि श्रमदान

यसपालि दसैं र तिहारबीच विराटनगर–११ का वडाध्यक्ष तीर्थेन्द्र न्यौपानेले जनसहभागिता जुटाएर नहर सरसफाइ अभियान चलाए । विगतमा तिहारलगत्तै मनाइने छठ पर्वका बेला मात्रै नहर सरसफाइ हुने गर्थ्यो । ३,१३९ जति घरधुरी रहेको वडाको १२,७९२ जनसंख्यामध्ये ५० जनाजतिले मात्र दुई घण्टा श्रमदान गरे । नहरलाई फोहोर फ्याँक्ने थलो बनाएका नहरछेउका बासिन्दाहरू रमिते बनेका थिए ।