मञ्जु भट्ट

मञ्जु भट्टका लेखहरु :

बाँदरबाट जोगिनु कि सरकारबाट ?

केही दिनअघि बैतडीकी राजमती भाउजूसँग फोनमा कुराकानी भयो । उहाँले गाउँमा बसेर पाउनुपरेको कष्ट सुनाउन थाल्नुभयो । ‘कात्तिकमा ट्याक्टर बोलाएर महँगो पैसा तिरी खेतमा गहुँ छर्न लाएका थियौं । गहुँ राम्रैसँग उम्रेका पनि थिए । तर तीन महिनादेखि पानी नपरेकाले गहुँ सुकिसके । अबको वर्ष के खाने होला ?’

मूल मुद्दा महिलाको

२० वर्षकी उनी अहिले सात महिनाकी गर्भवती छिन् । उनको गर्भ तीन महिना हुँदा दिनभरि झन्डै बाह्र पटक बान्ता गरी बेहोस हुन् पुगिन् । घरबाट बोकेर गाडीसम्म पुर्‍याउन सक्ने पुरुषहरू घरमा कोही थिएनन् । गाउँलेहरूको मद्दतले बेहोस भएको झन्डै एक घण्टापछि बैतडी जिल्ला अस्पताल पुर्‍याए । उनको घरमा तीन जना मात्रै महिला छन् ।

वातावरण संरक्षण र बालबालिका 

गत मंसिरमा अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था ‘सेभ द चिल्ड्रेन’ ले काठमाडौंका चार र काभ्रेको एक विद्यालयका विद्यार्थीहरूका लागि जलवायु परिवर्तन विषयमा कार्यशला सञ्चालन गरेको थियो । यो संस्थाले म्यानमार, बोलिभिया, नेपाल, भुटानजस्ता विकासोन्मुख देशका बालबालिकाका लागि वातावरण सम्बन्धी विभिन्न कार्यक्रम गर्ने गर्छ । जलवायु परिवर्तनले बालबालिकामा पारेको असर तथा यसबाट जोगिने उपायका बारे विद्यार्थीहरूबाटै सुझाव लिने गर्छ । 

जनप्रतिनिधिले सम्झेलान् महिलाका कष्ट !

चुनावको परिणाम नआउँदासम्म देश चुनावमय नै रहनेछ । मत माग्ने र मागिदिनेहरूले बाजा, गाजासहित मतदाताका घरघरमा गएर काममा सघाएको र कतिपय निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवारले भोजभतेर गरेको पनि देखियो । निर्वाचन जित्न उम्मेदवारहरूले पैसाको खोलो बगाएको पनि सुनियो ।

महँगीले दिएको आहत

तरकारी बजारमा सधैंजसो भेट हुने साथीहरू यसपालि दसैंतिहारको खर्च टार्न सकिएकामा खुसी भएको अनुभव सुनाइरहेका थिए । दसैंमा घर जादाँ बसभाडा लगायत लत्ताकपडाको मूल्यसमेत बढ्दा खर्च बेहोर्न गाह्रो भएको बताइरहेका थिए । मध्यमवर्गीय परिवारका गृहिणीहरू श्रीमान् एक जनाको तलबको भरमा सहरमा बसेर छोराछोरी हुर्काउन, पढाउन साह्रै मुस्किल भएको भन्दै थिए ।

ग्रामीण भेगका गर्भवतीको वेदना

वर्षौंपहिले सुदूरपश्चिमको बैतडीमा पर्ने मेरो गाउँकी काकीको लामो समयसम्म व्यथा लाग्दा पनि सुत्केरी हुन नसकेर मृत्यु भयो । मलाई अझै उहाँ वेदनामा छटपटाएको दृश्य सम्झना हुन्छ । त्यस बेला गाउँका अरू महिलाको पनि यसरी नै मृत्यु हुने गर्थ्यो । स्वास्थ्य संस्थाहरू टाढा हुँदा, यातायात सुविधा नहुँदा यस्तो खबर बारम्बार सुन्नुपर्थ्यो ।

दसैंमा पनि ‘बिदा’ नपाउने महिला

मेरो चिनजानकी एक बहिनी राजधानी सहर काठमाडौंमा बस्छिन् । २०५२–६२ सालसम्म चलेको द्वन्द्वकालका बेला दुर्गम गाउँमा बस्न नसकने भएपछि सहर पस्नुको विकल्प थिएन उनलाई । अहिले श्रीमान्–श्रीमती नै जागिरे छन् । दुई छोराछोरी हुर्काइसके ।

समय साइकलको

बढ्दो तापमान र यसले थपेका चुनौतीहरू मानव जातिका लागि मुख्य समस्या बनिरहेका छन् । हालै युरोपका कतिपय देशले ५ सय वर्षयताकै कडा खडेरी भोग्नुपर्‍यो । खानेपानीको समस्या पनि झेलिरहेका छन् । त्यहाँको माटामा चिसो हराउँदै गएको छ । नेपालमा पनि विश्वव्यापी तापमान वृद्धिको असर देखा परिरहेको छ ।

नम्बर होइन, सृजनशीलता

साउनमा एसईईको परीक्षाफल प्रकाशित भयो । यसपालि विद्यार्थीहरूको नजिता निकै कमजोर आयो । एसईई उत्तीर्ण गरेका विद्यार्थीहरूले ९ कक्षा वर्षभरि नै लकडाउन भोग्नुपर्‍यो । दस कक्षामा पनि राम्ररी पढ्न सकेनन् । लकडाउन अवधिभर कतिपय विद्यालयले अनलाइन कक्षा सञ्चालन गरे ।

विद्यार्थीहरूको व्यक्तित्व विकास

भनिन्छ, शिक्षकहरू मैनबत्ती समान हुन् । आफू बलेर अरूलाई उज्यालो दिन्छन् । हुन पनि, कुनै खाली कक्षा होस् या खाजाको समय दुइटा शिक्षक भेट भएपछि कुनै न कुनै विद्यार्थीको पढाइबारेमै कुराकानी भइरहेको हुन्छ । परीक्षाका कापी जाँच्ने तथा प्रश्नप्रत्रहरू बनाउने त छँदैछ विद्यार्थीहरूको गृहकार्य जाँच्न नभ्याउँदा समेत घरमै ल्याउनुपर्ने बाध्यता हुन्छ । खास गरी निजी विद्यालयका शिक्षकहरूलाई यस्तो काम ‘खाए खा, नखाए घिच’ झैं भइरहेको छ । सुक्खा तलबको भरमा बिदाका दिन वा फुर्सदको समयमा पनि विद्यालयको काम घरमै बोकेर ल्याएको देख्दा घरका सदस्यहरू रिसाउनेसमेत गर्छन् ।