राजेन्द्र महर्जन

राजेन्द्र महर्जनका लेखहरु :

अबतौ न्याय दैदेव हमार

फालिदेऊ तीतो न्यायमायाबिना पाकेको र ज्ञानबिना नै बेलिएको,स्वाद नभएको र डढेको रोटीनिकै ढिलो आएको बासी रोटी !-बर्तोल्त ब्रेख्त/जनताको रोटी

नदी र माझीहरूको चीत्कार सुन !

किन सुन्दैन तिम्रा मार्क्सवादले माझीको बोली ?किन पुछ्दैन तिम्रा उदारवादले डुंगाको आँसु ?किन बुझ्दैन तिम्रा पुँजीवादले माझी र माछाको प्रीत ?– अनिता माझी/के के मात्र मानेन माझीले ?

बहिष्करण र प्रतिरोधको ‘काइतेन’

त्योके जाती दरबारका भित्ताहरूबाटकिन आइरहन्छ आप्पातिम्रोजस्तै पसिनाको गन्ध ?रातको मध्य प्रहरमाटाउको काटिएका असंख्य मान्छेहरूफुटेको डम्फु बोकेरकिन जम्मा हुन्छन् आप्पाजंगबहादुरको सालिकछेउ ?– राजु स्याङतान/पिपा भनेको के हो ?

‘हामी यस्तै त हो नि ब्रो !’ 

जुन राजनीतिक दल आफूलाई राजनीतिक स्थिरताको मसिहा ठान्थ्यो, त्यही सबैभन्दा बेसी आन्तरिक रूपमा अस्थिर भयो । जुन पार्टी राष्ट्रिय एकताको अभियान चलाउने दाबी गर्दै थियो, त्यही अनेक पार्टीमा विभाजित भयो । जुन दलका नेता एकात्मक केन्द्रीकृत राज्य प्रणालीको पक्षपोषक भएर देखा परे, तिनकै दलको साझापना धरापमा परेको छ ।

साम्राज्यका स्वार्थ र तालिबान भेरियन्ट

जो चुचुरोमा आसीन छन्, उनीहरू भन्छन्—‘शान्ति र युद्धको सारतत्त्व अलगअलग छ !’तर, उनीहरूका शान्ति र उनीहरूका युद्धहावा र हुरीजस्तै छन्युद्ध जन्मिन्छन् उनीहरूकै शान्तिबाटजसरी आमाको कोखबाट पुत्रआमाकै भयानक रूपरंग सम्झाउँदै ।उनीहरूका युद्धले समाप्त पार्छन्उनीहरूकै शान्तिले जेजति बाँकी राखेका थिए । – बर्तोल्त ब्रेख्त

तरमारेबारे नयाँ डिस्कोर्स

नयाँ–नयाँ शब्द, भाष्य र सङ्कथन (डिस्कोर्स) कसरी निर्माण गरिन्छ, त्यसको एउटा गज्जबको उदाहरण आरक्षणबारे सर्वाेच्च अदालतको फैसला बनेको छ । आरक्षणबारे फैसला गर्ने क्रममा सर्वाेच्च अदालतका न्यायाधीशद्वयले ‘तरमारा’ शब्दको निर्माण गर्दै ‘तरमारा वर्ग’ को नयाँ भाष्य र मानक पनि बनाएर भाषाविद् र वर्गवादीहरूलाई ठूलो राहत दिएका छन् । भारतमा आरक्षण नियन्त्रणको उद्देश्यका साथ बनाइएको ‘क्रिमी लेयर’ (मलाईदार परत) शब्दलाई नेपालीकरण गर्दै दूध–दहीको सार, मलाई वा तर मार्ने शब्दबाट ‘तरमारा’ शब्द निर्माण गरिएको हो ।

नायिकाको पेट र राष्ट्रपतिको हाँसो

घरभित्र/पर्खालभित्र/पर्दाभित्रफोहोरको गर्तमा डुबिरहने/झुमिरहनेतर बाहिर निक्लँदानैतिकताको सफा कमिज धारण गर्न कहिल्यै नभुल्नेभलादमी जगत्गाली गर्दै छ तिमीलाईचलायौ रे तिमीले व्यभिचारको कुटीर उद्यमसारा अनैतिकताहरूको जननी बनाइएको छतिम्रो तिघ्रालाईभाषा छ एउटा तिम्रो तिघ्राले बोल्नेपण्डितहरू मोहर लाइदिन्छन्— अश्लील !– विनोदविक्रम केसी

मुखमा मार्क्स, मनमा मनु

विश्वले प्रख्यात अभिनेता दिलीप कुमारलाई ९८ वर्षमा गुमाएको छ । मोहम्मद युसुफ खानबाटै दिलीप कुमारको विराट् व्यक्तित्व बनाइएको हो । जीवनभन्दा ठूलो व्यक्तित्व र जीवन्त अभिनयले उनलाई हतपती मर्न दिँदैनन् ।

जात–तन्त्रको राज

हामी नेपाली जनताले राजतन्त्र उन्मूलन गर्नुको एउटा कारण हो— जन्मकै आधारमा, ज्येष्ठताको भरमा, लिंगकै टेकोमा शासन गर्ने कोही शासक हामीलाई स्वीकार्य छैन ।

एकल राष्ट्र–राज्यको धङधङी

नेपाल देश हो कि राज्य हो, मुलुक हो कि राष्ट्र हो ? नेपाली राज्यको मूल चरित्र के हो ? राज्य मात्रै हो कि राष्ट्र–राज्य हो कि बहु राष्ट्र–राज्य हो कि ? कुनै देशको राज्यको चरित्र प्रस्ट्याउन ‘राष्ट्र–राज्य’, कुनै देशको राजनीतिक संरचनालाई बुझाउन ‘बहुराष्ट्रिय–राज्य’ किन लेखिन्छ ? के कसैले बहुराष्ट्रिय–राज्यको गफ गर्नासाथ नेपालको भूगोल एकाएक टुक्रिन्छ ? राजेन्द्र महतोले अनियमित सत्तामा आरोहणसँगै दिएको वक्तव्यका कारण यस्ता प्रश्न र विवाद उठ्नु अस्वाभाविक होइन ।