उषा थपलिया

सुष्मा समर्पित जीपी

नेपाली कांग्रेस पार्टी प्रमुखको हैसियतले ४ पटकसम्म देशको कार्यकारी प्रमुख बनेका पूर्व प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला हेर्दा रूखो, निरस र दम्भी देखिन्थे । तर उनको जीवनबारे खोतल्ने हो भने अनुमानभन्दा विपरीत तथ्य भेटिन्छ । अझ उनले आत्मसात् गरेको वैवाहिक जीवनलाई नियाल्दा उनको उचाइ जत्तिकै उच्च श्रद्धा जाग्छ ।

पर्यटक बरु थोरै आऊन्, खर्च धेरै गरून्

नेपाल भ्रमण वर्ष–२०२० को भव्य उद्‍घाटनको होहल्ला सेलाउन नपाउँदै एक पर्यटनकर्मीले दुखेसो पोखे, ‘अरू त कुरै छोडौं, युनेस्को विश्वसम्पदा सूचीभित्रका हाम्रा शौचालयको अवस्थाले नै यति निराश बनाउँछ ।’ पर्यटनलाई अर्थतन्त्रको एक प्रमुख आधार बनाउने लक्ष्यसहित सरकारले गत जनवरी १ मा भ्रमण वर्ष–२०२० अभियान शुभारम्भ गर्‍यो । 

छोरीहरूलाई कता डोर्‍याउने ?

पछिल्लो समय किशोरी/बालिकामाझ सुन्दरी प्रतियोगिता व्यापक बनिरहेको छ । प्रायः स्कुल, कलेज, जिल्ला, जाति, भेग, सम्प्रदाय सबैतिर सुन्दरी प्रतियोगिता आयोजना भैरहेका हुन्छन् । यिनले बालिका/किशोरीको व्यक्तित्व बनाउन भूमिका नखेल्ने त हैन तर ती कमजोरीमुक्त हुँदैनन् ।

प्याज चिन्तन

स्वस्थानीको महिमा गाउने दिन आउँदैछ । तर सोही धर्म अनुसार बर्जित प्याजको महिमा र चर्चा भने चार महिना बित्दा पनि सेलाएको छैन । केही महिनादेखि लगातार मूल्यवृद्धि हुँदै उच्च दरमा किनबेच भएका कारण प्याजको प्रसंग व्यापक बनेको हो । भदौ यताको ३ महिनामा साढे ३ सय प्रतिशतसम्म प्याजको भाउ बढेको देखिन्छ ।

चर्चाभित्रका विवश कमलाहरू

यतिबेला ११ वर्षीया बालिका कमला घिमिरे सामाजिक सञ्जालमा सर्वत्र छाएकी छन् । युट्युब च्यानलहरूले उनको दोहोरी गायन क्षमताका भिडियोहरू ‘अपलोड’ गरिरहेका छन् । स्थापित टेलिभिजन च्यानलका प्रख्यात लोकदोहोरी कार्यक्रमदेखि गाउँठाउँका खुल्ला कार्यक्रममा दोहोरी गाउन उनलाई भ्याई–नभ्याई छ ।

उषा थपलियाका लेखहरु :

म त बोल्न थालें, तपाईं नि ?

एकदिन सफा टेम्पोमा यात्रा गर्दै थिएँ । शृङ्गारले धपक्क बलेकी यात्रारत एक आधुनिक युवती जंक फुड खाँदै थिइन् । खाएपछि कष्टसाथ झ्यालको सिसा पर सार्दै खाली खोल फुत्त सडकमा मिल्काइन् । टेम्पोमा खचाखच यात्रु थिए । कोही बोलेनन् । हेरेँ, उनको साथमा ठूलो व्याग थियो । मैले मुख फोरेँ, ‘बैनी ! यति ठूलो व्याग बोक्नुभएकै छ, खाली खोल व्यागको कुनातिर राखेको भए सडक फोहोर हुने थिएन नि ।’

मेरो उचाइ, मेरो गौरव

मेरो उचाइ पाँच फिटलाई केही नपुग  । तर उचाइ नपुगेको हिसाबले कहिल्यै सुर्ता छाएन  । किशोरावस्थाको उत्कर्षमा समेत उचाइका कारण ग्लानि महसुस भएन । जहिलेसुकै आफ्नो शारीरिक अवस्थाप्रति मग्न । कलेज पढ्दा विभिन्न उचाइका साथीहरू भेटिए । तीनजना केटीहरूबीचको दोस्ती बढी जम्यो ।

महिला र आर्थिक सशक्तीकरण

अर्थोर्पार्जनमा महिलाहरू अघि बढ्न थालेका छन् । कमाउनु घरायसी गर्जो टार्नु मात्र हैन, व्यक्तिलाई आत्मसम्मानको अनुभूति गराउने प्रमुख कडी पनि हो । नेपाली महिलामा अर्थोपार्जन र आत्मसम्मानको तह अभिवृद्धि हुनु नितान्त आवश्यक देखिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन–अनुसन्धानले पनि यही इंगित गर्छन् ।

सार्वजनिक बसकी ती युवती

सार्वजनिक यातायातमा एक साँझ एक युवतीसँगैको सिटमा थिएँ म । कुराकानी हुँदा थाहा भयो— उनी सिंहदरबारमा जागिरे रहिछन् । साँझ त्रिचन्द्रमा स्नातकोत्तरको कक्षा लिएर साढे साततिर घर फर्कने रहिछन् । ग्रामीण विकास (आरडी) को पढाइ सजिलो के हुन्थ्यो ? त्यसमाथि बिहान भातभान्सा, दिउँसो जागिर र राति थकाइ ।

आमा : निरक्षर तर दूरदर्शी

मेरी आमा, जो दस वर्षकै उमेरमा पराई घर छिर्नुभयो  । अहिले आठ दशक उमेर पार भैसकेको छ, तैपनि आफ्नो जीवनमा आइपरेका कष्ट र संघर्षका कथा व्यक्त गर्दा एक अंश पनि तलमाथि हुँदैनन्, ती मूर्तिमा खोपिएको आकृतिझैं हृदयमै कुदिएका छन् ।