गोविन्दराज पोखरेल

भूकम्प र कोरोनामा राज्यको भूमिका

विद्यालयहरु बन्द भएको दिन सगरमाथासमेत हल्लिने गरि गएको २०७२ सालको भूकम्पले करिब ९ हजार नेपालीको ज्यान लियो । तत्पश्चात राज्यसंयन्त्र एवं बाहिरबाट गरिएका राहत र उद्दारका कार्यहरुले नेपालीहरुको मनोबल उच्च भएको थियो, आत्मबल बढाएको थियो ।

अब युवाकै भर

तीसको दशकको मध्यतिर बीपी कोइरालाले युवालाई लक्षित गरी एउटा सन्देश दिनुभएको थियो, ‘यदि नेपाली जातिको आफ्नो विशेष नियति छ भने त्यसको निर्माण वर्तमान तरुण वर्गले मात्र गर्न सक्छ ।’ त्यतिबेला बीपीले निरंकुश शासन हटाई लोकतन्त्र स्थापना गरी नेपाललाई नयाँ युगमा प्रवेश गराउने सन्दर्भमा त्यस्तो भन्नुभएको थियो । अहिले अलि फरक सन्दर्भमा पनि यसको अर्थ छ । कोरोना भाइरसको महामारीले विश्वको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक परिदृश्यमा धेरै नसोचेको परिवर्तन ल्याउने देखिएको छ ।

गिजोलिएको पुँजीवाद शब्द

सन् १७७६ मा आडम स्मिथले लेखेको चर्चित पुस्तक ‘द वेल्थ अफ नेसन्स’ मा भने अनुसार नै हरेक व्यक्तिले समाजमा बसेर आयआर्जन गर्छ र उसको निजी चाहना पूरा गर्दा समाजको हित पनि गर्छ । उलने त्यसबेला बजारले व्यक्तिका रोजाइहरूलाई सकारात्मक तवरले निर्देशित गर्छ भनेको कुरा अहिले प्राय: सबै समाजमा बृहत रूपमा स्थापित भइसकेको छ ।

रोजगारी सिर्जना कसरी गर्ने ?

विकासे क्षेत्रमा पुरानो प्रचलित भनाइ छ, ‘मानिसको उपकार गर्नुछ भने माछा होइन, बल्छी दिनु माछा मार्नका लागि ।’ यो भनाइको तात्पर्य मानिसलाई स्वरोजगार हुन सिकाऊ भन्ने नै हो । बल्छी दिएर माछा मार्न माछा हुने वातावरण पनि चाहियो । सबैले बल्छी खेलेर माछा मार्ने व्यवसाय गर्न सक्छन् भन्ने पनि छैन ।

विद्युतीय सवारी सम्भव छ

सन् १८८१ मा फ्रान्समा विद्युतीय रिक्सा बनेको थियो । तर त्यो ३ पाङ्ग्रे रिक्सा घोडाको टाँगाभन्दा ढिलो कुद्ने भएकाले त्यति महत्त्व पाएन । पहिलो पटक अमेरिकाको न्युयोर्कमा ३२ किमि प्रतिघन्टा गति भएका विद्युतीय ट्याक्सी चलाएपछि विद्युतीय गाडीले फड्को मार्न थाल्यो ।

गोविन्दराज पोखरेलका लेखहरु :

‘परन्तु’ बिनाको रेल–समृद्धि !

ब्रिटिस इन्डियाले आफ्नै फाइदाका लागि बनाइदिएका दुइटा बाहेक नेपालले रेल क्षेत्रमा एक शताब्दीमा खासै प्रगति गर्न सकेन । पहिलो यात्रुवाहक रेल अमलेखगन्जदेखि रक्सौलसम्म सन् १९२७ मा र जनकपुर–जयनगर सन् १९३७ मा सुरु भएको थियो । बीचमा सन् १९६५ तिर विश्व बैंकले अध्ययन गरेर केही सुझाव प्रस्तुत गरेको थियो, विशेषगरी नेपालका प्रमुख सहरहरू र भारतीय सीमाका सहरहरूलाई जोड्नेगरी ।