गोविन्दराज पोखरेल

गोविन्दराज पोखरेलका लेखहरु :

समुन्नत बन्ने सूत्र

शान्तिका दूत सिद्धार्थ गौतम बुद्धको जन्मस्थान । मगर, थारूलगायत थुप्रै जनजातिको बसोबास । सांस्कृतिक धरोहर, सम्पदा, खानी, वन, उर्वरभूमि र जलस्रोत । यी सबै एकै ठाउँमा हुँदा लुम्बिनी प्रदेशलाई अरूभन्दा फरक बनाएको छ ।

बढी भएको बिजुलीबाट हाइड्रोजन

वर्षायाममा आफ्नो उत्पादन र सुक्खायाममा आयातित ऊर्जाको जोहो गरेर लोडसेडिङ घटाएपछि पछिल्ला केही वर्षदेखि नेपालमा विशेषतः खोला तर्काएर उत्पादन गरिने जलविद्युत् (रन अफ रिभर) आयोजनाले गर्दा वर्षायाममा विद्युत् उत्पादन बढी हुने र त्यसको खपतका लागि केके गर्न सकिन्छ भनेर बहस भैरहेको छ । वर्षायाममा विद्युत् उत्पादन धेरै भएर खेर गएका समाचारहरू पनि आइरहेका छन् । नेपालका विभिन्न समयका सरकारहरूले देशमै विद्युत्को उत्पादन बढाएर आयातित एलपी ग्यास र पेट्रोलियम पदार्थको खपत कम गर्न, विद्युतीय ऊर्जाले खाना पकाउन, मल कारखाना लगायतका उद्योग विस्तार गरी खपत बढाउन, तापीय ऊर्जा र ब्याट्रीबाट चल्ने सवारी साधनहरूको प्रयोग बढाउन विभिन्न कार्यक्रम घोषणा पनि गरिरहेका छन् ।

अरुण तेस्रो, फास्ट-ट्रयाक र एमसीसी : महत्त्वपूर्ण आयोजना, अतिरञ्‍जित बहस

करिब २४५ वर्ष पहिले पृथ्वीनारायण शाहले स–साना राज्यहरू एकीकरण गरेर सेना, मुद्रा, सरकार भएको देश नेपालीहरूलाई छोडेर गए । त्यति बेला धेरै देश विकासका दृष्टिले नेपालजस्तै थिए । यसबीच अरू देशले भौतिक विकासमा निकै फड्को मारे, नेपाल भने राजनीतिक अस्थिरता, कमजोर कार्यान्वयन प्रणाली, दृष्टिकोणविहीन नेतृत्वको हातमा पुगेकाले र पुरातनवादी साँघुरो राष्ट्रवादी चिन्तनलगायतका कारण अगाडि बढ्न सकेन ।

हरेक क्षेत्रमा किन पातलिए युवा ?

ठिटा, इँटा र बिटा’ शब्दहरू नेपालमा निर्वाचनताका निकै प्रचलनमा आउने गर्छन्, जसले नेपाली युवाहरूको मानमर्दन गर्छन् । पैसा खर्च गरेर युवाहरू परिचालन गरी, डर–धम्की देखाई जित्न सकिन्छ भन्ने मानसिकता धेरै नेतामा देखिन्छ, चाहे दलहरूको आन्तरिक चुनाव होस् या देशमा हुने जुनसुकै तहका निर्वाचन ।

भारतसँगको सम्बन्धमा आर्थिक आयाम

नेपाल–भारत सम्बन्धका आयाम बहुरूपी छन् । यद्यपि सांकेतिक रूपमा भनिँदै आएको रोटी–बेटीको सम्बन्धले धेरै विषय समेटेको छ । नेपाल–भारत कूटनीतिक सम्बन्धको राजनीतिक पाटो अहिले इतिहासमै अप्ठ्यारो मोडमा छ ।

नेपालको विकासमा वैदेशिक सहयोग

प्रजातन्त्र आएदेखि नै नेपालको आधुनिक विकास प्रक्रियामा वैदेशिक सहायताले होस्टेमा हैंसे गरेको छ । ठ्याक्कै औपचारिक तथ्यांक नभए पनि, २००७ सालमा प्रजातन्त्र आउँदाका बखतको नेपालको शिक्षा, स्वास्थ्य, पूर्वाधारको अवस्था समकक्षी मित्रराष्ट्रको जस्तो अवश्य थिएन ।

भूकम्प र कोरोनामा राज्यको भूमिका

विद्यालयहरु बन्द भएको दिन सगरमाथासमेत हल्लिने गरि गएको २०७२ सालको भूकम्पले करिब ९ हजार नेपालीको ज्यान लियो । तत्पश्चात राज्यसंयन्त्र एवं बाहिरबाट गरिएका राहत र उद्दारका कार्यहरुले नेपालीहरुको मनोबल उच्च भएको थियो, आत्मबल बढाएको थियो ।

अब युवाकै भर

तीसको दशकको मध्यतिर बीपी कोइरालाले युवालाई लक्षित गरी एउटा सन्देश दिनुभएको थियो, ‘यदि नेपाली जातिको आफ्नो विशेष नियति छ भने त्यसको निर्माण वर्तमान तरुण वर्गले मात्र गर्न सक्छ ।’ त्यतिबेला बीपीले निरंकुश शासन हटाई लोकतन्त्र स्थापना गरी नेपाललाई नयाँ युगमा प्रवेश गराउने सन्दर्भमा त्यस्तो भन्नुभएको थियो । अहिले अलि फरक सन्दर्भमा पनि यसको अर्थ छ । कोरोना भाइरसको महामारीले विश्वको आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक परिदृश्यमा धेरै नसोचेको परिवर्तन ल्याउने देखिएको छ ।

गिजोलिएको पुँजीवाद शब्द

सन् १७७६ मा आडम स्मिथले लेखेको चर्चित पुस्तक ‘द वेल्थ अफ नेसन्स’ मा भने अनुसार नै हरेक व्यक्तिले समाजमा बसेर आयआर्जन गर्छ र उसको निजी चाहना पूरा गर्दा समाजको हित पनि गर्छ । उलने त्यसबेला बजारले व्यक्तिका रोजाइहरूलाई सकारात्मक तवरले निर्देशित गर्छ भनेको कुरा अहिले प्राय: सबै समाजमा बृहत रूपमा स्थापित भइसकेको छ ।