टीका भट्टराई

टीका भट्टराईका लेखहरु :

शिक्षानिरपेक्ष आन्दोलनहरू

हाम्रो शिक्षा पद्धति खास गरी शिक्षण संस्था कहिले खोल्ने र बन्द गर्ने, अनि अलि असल भयो भने परीक्षा कसरी र कहिले लिने भन्ने विषयवरिपरि नै रुमलिइरहेको छ । संसद् पुनःस्थापना हुने वा चुनावमा जाने हुँदा पनि मुद्दा शिक्षाको रूपान्तरणजस्तो विषयमा नआइपुग्ने निश्चित नै जस्तो थियो ।

मधेसमा शिक्षाको अवनति

दुर्गम कर्णाली जाऔं वा चुरे चढौं वा सुगम पहाडी बजार पुगौं, ‘बीएससी सर’ मधेसी शिक्षकका पर्यायवाची थिए । अमिन होऊन् वा इन्जिनियर, डाक्टर होऊन् वा अहेव, मधेसी नभेटिने सम्भावना कमै हुन्थ्यो ।

महामारीमा भोजन शिक्षा

‘बढी मोटाउने समस्या र भोकमरी एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन् ।’ राष्ट्रसंघीय पूर्व खाद्य अधिकार प्रतिवेदक ओलिभिएर सुटरले भने । सुन्दा पहेलीजस्तो लाग्ने यो भनाइ वर्तमान खाद्य समस्याको लहरो तान्दा गर्जिने पहरो हो । मानिस किनेर खाने भएदेखि नै यो समस्याको सुरुआत भएको हो ।

नेपाली आँखामा भारतको नयाँ शिक्षा नीति

साउन मध्यमा भारतीय मन्त्रिमण्डलले ‘नयाँ शिक्षा नीति’ स्वीकृत गरेको छ । ३४ वर्षपछि आएको ‘नयाँ शिक्षा नीति’ ले भारतीय जनता पार्टी (भाजपा) को बढ्दो प्रभावलाई थप संस्थागत गर्ने आकलन गरिए पनि सामान्यतः सन्तुलित नै रहेको ठानिएको छ । यसको नेपालमा पनि (अ)प्रत्यक्ष पर्न सक्ने प्रभावलाई हेरी त्यसका मूल विषय र त्यसका प्रभावलाई झलक्क हेर्ने प्रयास गरिएको छ ।

आसन्न खाद्य संकटको सम्बोधन 

कोभिड-१९ को संक्रमण नियन्त्रण गर्न गरिएको बन्दाबन्दीका कारण हाम्रो भान्साको जोहो र यसका लागि गरिने खेतीपाती भित्र्याउने तथा लगाउने काममा निकै अप्ठ्यारो परेको छ । यद्यपि यसबारे केही चिन्ता र चासो बढ्नुका साथै असल अभ्यासको थालनीसमेत भएको छ ।

बढ्दो बन्दाबन्दीमा शिक्षा

रुप र सार नेपाली राजनीतिक वृत्तमा चलनचल्तीमा रहेका शब्द हुन् । हाम्रो शिक्षाले पनि अहिलेसम्म गरेको प्रगति धेरै रूपकेन्द्रित छ । यति विद्यालय, यति विद्यार्थी, यति शिक्षक ... । हामीले कति विद्यार्थी विदेश जान बचायौं, त्यसबापतको पैसा यति बचायौं वा हाम्रो निर्यात कति बढ्यो, हामी यति कुरामा आत्मनिर्भर भयौं भन्नेजस्ता कुरा गर्‍यौं भने हाम्रा खुट्टा काम्न थाल्छन् ।

नोबेल अर्थशास्त्रीको शिक्षा चासो

शिक्षा विषयमा नोबेल पुरस्कार दिइँदैन । बरु धेरै नोबेल पुरस्कार विजेताहरूले आफ्नो स्कुले जीवनप्रति वितृष्णा व्यक्त गरेका छन् । शिक्षा जति कुरा गरे पनि विश्वको राजनीतिक र वैचारिक विमर्शको केन्द्रमा छैन । यस वर्षका तीन नोबेल पुरस्कारका सहविजेता एक भारतीय अझ भनौं बङ्गाली मूलका आप्रवासी अमेरिकी अभिजित वनर्जी र अर्की फ्रेञ्च मूलकी आप्रवासी अमेरिकी एस्थर डफ्लोले उनीहरूले भारतमा गरेको शिक्षा सम्बन्धी अध्ययनका कारण यो विषय केही चर्चामा रह्यो ।

शिक्षा नीति : शक्ति समूहका पक्षमा

देशको शिक्षा नीतिका बारेमा स्वाभाविक रूपमा बहसहरू चलेका छन् । सरकार बाहेक अरु क्षेत्रबाट प्रशंसा वा प्रतिरक्षा गरिएको छैन । उच्चस्तरीय शिक्षा आयोगले दिएको प्रतिवेदनका आधारमा बन्ने भनिएको यो नीतिको तयारी पनि उक्त आयोगको प्रतिवेदनको नियतिसँगै डोकाले छोपेजस्तो गरी गोप्य नै गरियो ।