उमेशप्रसाद मैनाली

उमेशप्रसाद मैनालीका लेखहरु :

खुसीको खोजीमा विश्वव्यापी अभियान

चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको शतवार्षिकी समारोहमा केही दिनअघि राष्ट्रपति सी चिनफिङले विश्वका १६० देशका नेताहरूलाई जनताको खुसी र प्रगतिका लागि राजनीतिक दलहरू प्रतिबद्ध हुनुपर्ने सन्देश दिएका थिए ।

सार्वभौमसत्तामाथि घात

पाँच पूर्वप्रधानमन्त्रीको सनसनीपूर्ण संयुक्त वक्तव्य सार्वजनिक भएको छ, जसको आशय नेपालको आन्तरिक राजनीतिमा बाह्य हस्तक्षेप बढ्दै गएको र यसले देशलाई नै अनिष्टतिर धकेलेकाले समयमै सचेत हुनुपर्ने भन्ने देखिन्छ । यसले आम नेपालीलाई चिन्तित मात्र होइन, आक्रोशित पनि तुल्याएको छ ।

गैरउत्तरदायी सरकार र ‘क्यान्सिल कल्चर’

फेरि राजनीतिक जालसाजीले मुलुक अस्थिरताको अँध्यारो सुरुङभित्र फसेको छ । निशाचरहरूको खेलले देशलाई कुसमयको निर्वाचनमा धकेलेको छ । नेपालीहरू महामारीको त्रासदीमा छन् । कोरोना भाइरसले ७ हजार १ सयभन्दा बढीको अमूल्य जीवन निलिसकेको छ र हजारौं यसको कब्जामा परिसकेका छन् ।

नेता र कर्मचारीको ‘लभ–हेट’

केही दिनअघि उपप्रधानमन्त्री ईश्वर पोखरेलले सचिवहरूको बैठकमा कर्मचारीहरूको राम्रै मानमर्दन गरेछन् । निजामती प्रशासन परिणाममुखी नभएको, जनताको विश्वास जित्न नसकेको, समयको गतिसँगै परिवर्तन हुन नसकेको, कर्मचारीहरूमा सकारात्मक सोचको अभाव रहेको भन्दै ढिलासुस्ती र भ्रष्टाचार गर्ने, जिम्मेवारी पन्छाउने, निर्णय गर्न डराउने, समस्यासँग तर्सने गरेको जस्ता शब्दवाण प्रहार गरेछन् ।

‘मेरिट’ को लडाइँमा लोकसेवा

सार्वजनिक सेवा यस्तो साधन हो, जसबाट लोकतन्त्रको वैधानिकता सिद्ध गर्न सकिन्छ । यसको अकुशलता, अभाव वा राजनीतीकरणले समाजको सुशासनमा असाधारण प्रभाव पार्छ । भर्ना र छनोट सार्वजनिक सेवाको यस्तो महत्त्वपूर्ण चरण हो, जसले सरकारी सेवाको स्तर, शक्ति र सक्षमता निर्धारण गर्छ ।कर्मचारीतन्त्रको यस मुहानबाटै योग्यतम व्यक्तिहरूको प्रवेश गराएर संगठनमा नयाँं रक्तप्रवाह गराइनुपर्छ ताकि सेवाप्रवाह प्रशंसनीय हुन सकोस् । यो सेवा कुनै तानाशाहको अनुचर, चाकर वा सेवकलाई दिइने बक्सिस हुन सक्दैन; राजनीतिक दलहरूले आफ्ना आसेपासेलाई दिइने उपहार हुन सक्दैन; कसैले आफन्तलाई बर्कोभित्रबाट छिराउने द्वार हुनु हुँदैन ।

रूपान्तरणको बाधक को ?

विश्व तीव्र परिवर्तनको गतिसँगै अकल्पनीय जटिलतातर्फ उन्मुख भइरहेको देखिन्छ र यसले सरकार तथा समाजलाई रूपान्तरणका लागि दबाब सिर्जना गरेको छ । यसका अतिरिक्त सकारात्मक रूपान्तरणका लागि नवीनतम औजार र विधिहरूको असीमित प्रवर्तन भइरहेको छ ।

साखको संकट

युनानी दार्शनिक अरस्तुले ‘जनताको जीवन र धनको रक्षाका लागि राज्य बन्छ र उनीहरूकै सुखका लागि राज्य जीवित रहन्छ’ भनेका थिए । राज्य र यसका जेजस्ता संस्थाहरू बने पनि यी सबैको साध्य भनेको जनताको हित नै हो । यी संस्थाहरू जनताप्रति जवाफदेह भएनन् र उनीहरूको विश्वास आर्जन गर्न असफल भए भने औचित्यहीन हुन पुग्छन् ।

राष्ट्र, राष्ट्रियता र नेपाली एकता

राजनीतिले हामीलाई विभाजित गर्छ, धर्मले हामीबीच पर्खाल खडा गर्छ, संस्कृतिले हामीलाई टुक्राटुक्रामा विभाजित गर्छ, तर देशको प्रेमले सबैलाई एकसूत्रमा बाँध्न सक्छ । आफ्नो राष्ट्रप्रतिको प्रेम मानिसको दोस्रो धर्म हो जसको अभिव्यक्ति राष्ट्रियताको भावनामा हुने गर्छ ।