हर्कबहादुर छेत्री

हर्कबहादुर छेत्रीका लेखहरु :

यूएनदेखि सार्कसम्म : हिङ नभए पनि...

रुसले अचानक युक्रेनमा हमला गर्‍यो । आक्रमण गर्ने र गरिमाग्नेबाहेक अरूलाई आक्रमणको मूल कारण थाहा थियो भन्न सकिन्न, अनुमान भने थियो- ‘तेलको लागि होला... !’ धेरै वर्षअघि कुवेतमा इराकको हमला अनि त्यसपछि इराकमा अमेरिकी हस्तक्षेपको घटना अझै नभुलेकाहरूमाझ यस्तो चर्चा भएको सुनियो ।

दिल्ली अझै टाढै छ !

१९८६ को अप्रिलदेखि सुवास घिसिङले दार्जिलिङको भूभागलाई अलग गोर्खाल्यान्ड राज्य घोषणा गर्नुपर्छ भन्ने दाबीमा आन्दोलन सुरु गरे । त्यसअघि हाम्रा निम्ति दिल्ली २६ जनवरीमा देखाइने गणतन्त्र दिवसको परेड अनि १५ अगस्टमा स्वतन्त्रता दिवसको प्रधानमन्त्रीको भाषणमै सीमित थियो । त्यसअघि पनि दिल्ली सोच्ने आवश्यकता त थियो होला, तर क्षेत्रीय राजनीतिक दलहरूको औकात थिएन ।

गीतले जोडिएका हामी

त्यस समय म चन्द्रलोक निम्न बुनियादी पाठशालाको छात्र थिएँ– सन् १९६३–६४ तिर । निम्न बुनियादी प्रशिक्षण केन्द्र पश्चिम बंगालमा दुई ठाउँमा थियो– कालेबुङको चन्द्रलोक र हुगली जिल्लाको बाणीपुर । पाठशाला प्रशिक्षण केन्द्र पनि भएकाले प्रशिक्षणका निम्ति आउने शिक्षकहरू समय–समयमा हामीलाई पढाउँथे । नयाँ सर आउँदा खुसी हुन्थ्यौं किनभने उनीहरू हामीलाई पढाउनभन्दा धेरै खुसी बनाउन चाहन्थे, मिठाई किनिदिन्थे । मिठाईको रहस्य हामीले पछि थाहा पायौं– उनीहरूको पनि परीक्षा हुँदो रहेछ– ‘प्राक्टिस टिचिङ’ अर्थात् परीक्षा लिने अधिकारीसमक्ष हामीलाई पढाएर देखाउनुपर्ने– छात्रहरूले सोधेको प्रश्नको उत्तर दिन नसके फेल हुँदा रहेछन् ।

१९५० को सन्धि, ईपीजी अनि गोर्खा परिचय

भारतमा गोर्खाको राजनीतिमा अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिको चर्चालाई प्राथमिकता दिने श्रेय सुवास घिसिङलाई जान्छ । अलग राज्यको आन्दोलनबाट सुरु भएको राजनीतिमा ऐतिहासिक आधार आवश्यक भएका कारण अनि चिनारी स्थापित गर्ने संघर्षलाई न्यायोचित प्रमाणित गर्न घिसिङले जरा पहिल्याउने प्रयास गरेझैं देखिए पनि त्यो प्रयासमा गाम्भीर्यको साटो सस्तो लोकप्रियता नै बढ्ता थियो ।

थर्मोकोल गोर्खाल्यान्ड

दार्जिलिङले छुट्टै राज्यको आन्दोलन गरेको सन् १९०७ देखि हो भन्ने दाबी आन्दोलनको ऐतिहासिकता प्रमाण गर्न घरीघरी दोहोर्‍याइए पनि साँचो आन्दोलनको सूत्रपात गर्ने श्रेय प्रान्त परिषद्लाई नै जान्छ । सन् ’८० को दशकमा गोर्खाल्यान्डबारे पहिलो संगोष्ठी सुकिया पोखरीमा नेपाली साहित्यका दिग्गज इन्द्रबहादुर राई, शिवकुमार राई, मदन तामाङ, कुमार भुटिया आदिको नेतृत्वमा भयो ।

बिस्तारै विस्मृतिमा भोटाङे शरणार्थीहरू

सन् १९९१ मा प्रथमपल्ट भोटाङे शरणार्थीबारे सुन्दा म उत्तर बंगाल विश्वविद्यालयमा फिल्ड स्टडी सकेर धमाधम थिसिस लेख्दै थिएँ । पेदोङको सन्त जर्ज उच्च माध्यमिक विद्यालयमा विज्ञान विषयको शिक्षक थिएँ । मदन तामाङ अनि इन्द्रबहादुर राई हाटको दिन पारेर कालेबुङ आएका थिए । हाट भर्न आउनेहरूलाई भोटाङे शरणार्थीसित कुनै वास्ता थिएन ।