टीका ढकाल

टीका ढकालका लेखहरु :

सिमाना, रेल र कूटनीति

प्रत्यक्ष सिमाना जोडिने निकट छिमेकी दुईवटा मात्रै हुनु नेपालका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध सञ्चालनमा किफायतको विषय हो । धेरै देशको साटो चीन र भारतसँग सम्बन्धित विज्ञताले नै नेपालको छिमेक सम्बन्धलाई स्थायित्व दिन सघाउँछ भने, बाँकी मुलुकसँग सम्बन्ध सञ्चालन गर्ने सहजता र समय पनि उपलब्ध गराउँछ ।

कसरी हुन सक्छ नेपाल–भारत वार्ता ?

कालापानी–लिपुलेक–लिम्पियाधुराको विषय उठ्न थालेदेखि नै नेपालको ‘एजेन्डा’ भएका कारण यस विषयमा भारतसँग कसिलो द्विपक्षीय वार्ता हुन सकिरहेको छैन । भारतले कालापानी र सुस्ताको मुद्दामा छुट्टै वार्ता गर्न नचाहेको सुरुदेखि नै हो ।

नागरिकता बहसमा मूल प्रश्न

नागरिकता राज्य र व्यक्तिबीचको सम्बन्धलाई निर्देशित गर्ने अवधारणा हो, केवल कागजी प्रमाणपत्र होइन । नागरिकताले अधिकारसम्पन्न व्यक्तिको सार्वभौमिकतालाई बुझाउँछ ।  राज्यको राजनीतिक सामर्थ्यलाई प्रकट गर्छ । सार्वभौमिकताको अर्थ ‘सर्वोच्च शक्ति’ हो ।

नेपाल–भारत सीमा कूटनीति

दक्षिण एसियामा भारतसँग जमिनको सिमाना जोडिएका चार मुलुक छन्— नेपाल, बंगलादेश, भुटान र पाकिस्तान । अफगानिस्तानसँग भारतको सिमाना व्यावहारिक रूपमा जोडिएको छैन ।

नक्सापछि नेपाल–भारत सम्बन्ध

विगत पाँच वर्षमा नेपाल–भारत सम्बन्ध नयाँ ‘उचाइ’ मा पुगेको दाबी दुवै देशमा धेरै पटक गरियो । दुवै देशका प्रधानमन्त्रीहरूले एकअर्का देशको भ्रमण गरिसकेपछि सम्बन्धमा देखिएका दरार पुर्ने तथा लामो समयदेखि विद्यमान समस्या सुल्झाउन विश्वासको वातावरण निर्माण गर्ने वाचा गरेका कारण सम्बन्ध सामान्यीकरण हुने आत्मविश्वास बढेको देखिएको थियो ।

हिमालयमा भूराजनीतिक हलचल

पहाड र तराईले नेपालको ८५ प्रतिशत भूभाग ओगट्छन् । पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको समाजशास्त्रीय चिन्तनधाराले नागरिक जीवन, भूगोल र समाज अध्ययनको मैदान विस्तार गरिरहेको छ ।

संकटको बादलमा चाँदीको घेरा

यसबेला संसारका धेरैजसो देशले आफ्ना नागरिकमा कोरोना भाइरसको संक्रमणको गति घटाउन बन्दाबन्दी (लकडाउन) लागू गरेका छन् । बन्दाबन्दी उपचार होइन, भाइरसको संसर्गमै नपुग्ने एउटा उपाय मात्र हो ।

‘भर्चुअल’ कूटनीतिको उदय

चीन बाहिर कोरोना भाइरसको विश्वव्यापी महामारी गहिरिँंदै जाँदा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धको एउटा किनारामा राष्ट्रहरूबीच आशंका तथा आरोप–प्रत्यारोप चलिरहेको छ । त्यसभन्दा बलियो गरी अर्को किनारामा महामारी रोक्ने रणनीतिसहितको अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी जबर्जस्त प्रकट हुन खोजिरहेको छ ।

काठमाडौंबाट हेर्दा दिल्ली दंगा

नेपालसँग सिमाना जोडिएको भारतीय राज्य उत्तर प्रदेशमा अवस्थित ऐतिहासिक नगरी अयोध्या र नेपालको जनकपुरबीच पौराणिक सम्बन्ध छ । दुई देशका यी दुई सहरले हिन्दु धर्ममा सर्वाधिक आदर गरिने मध्येका भगवान् राम र सीताको विशाल साझा धार्मिक–सांस्कृतिक विरासत निर्माण गरेका छन् ।