नारायणी देवकोटा

नारायणी देवकोटाका लेखहरु :

नेपालमा महिला आन्दोलनका पाँच पुस्ता

महिलाप्रति विभेद र हिंसा भएको अनि उक्त ‘विभेद र हिंसाको अन्त्य गर्न आवश्यक छ’ भन्ने आवाजसहित नेपालमा संगठित रूपमा महिलाहरू अगाडि बढेको पनि सय वर्षभन्दा बढी भएको छ ।

नेपालमा समाजशास्त्रीय अभ्यासको अपुरो व्याख्या 

मान्छेहरु बढो मिठो लाग्ने गरी लेख्ने—बोल्ने गर्छन्, ‘नेपालमा समाजशास्त्रीय व्याख्या कम भयो’, ‘समाजशास्त्रीय लेखाई वा हेराई’ वा ‘सामाजशास्त्रीय कोणबाट हेर्दा’, ‘समाजशास्त्रीय अध्ययन’ वा यस्तै यस्तै ।

प्रेम र यौनिक उत्पीडनको त्रास

देशमा राजनीतिको माहोल तातिरहेको बेलामा यो वर्षको भ्यालेनटाईन डे अल्लि फिक्का फिक्का छ । साथै आम मानिसहरुलाई निरन्तर सार्वजानिक भएका बलात्कार र हत्याका श्रृङ्खलाले त्रसित बनाएको छ । यता सहरमा ‘आई लभ यु’ भन्ने शब्दमा दम छ क्यारे ! राजनीतिक जुलुसमा नाराको रुपमा देखिँदै छ ।

तलब भत्ता नखाने ? अरु सबै खाने ?

लेखक आहुतिको एउटा कविता छ ‘तुच्छ जीवनको महान गाथा’ शीर्षकको । जसमा लेखोपाखो विर्ता भएको रामप्रसाद शर्माले आफ्नो विर्ता छोडेको, तीस गाउँमा रवाफ भएको हिक्मतसिंह ठकुरीले आफ्नो हालहुकुम छोडेको, अठार गाउँको मालिकका छोरा हरिनारायण झाले जातपातको पर्दा च्यातेको ।

हामी कस्तो निजत्व चाहन्छौँ ?

कुरा आफैँबाट सुरु गरूँ । विविधताले भरिएको तर असमावेशी, शोषण र दमनमा आधारित नेपाली समाज समावेशी होस्, विभिन्न नाम र आधारमा हुने शोषणको सिलसिला कम होस् भनेर समाजसँग लड्न थालेको पनि झन्डै दुई दशक हुन थालिसकेछ ।

मानविकी पढ्ने हो ?

उच्च माध्यमिक तहको भर्ना सुरु भएपछि यति बेला धेरै विद्यार्थीलाई के विषय पढ्ने भन्ने चिन्ताले सताइरहेको छ । अभिभावकलाई भने आफ्ना छोराछोरीलाई के पढाउने, उक्त विषय पढाउनका लागि आफ्नो आर्थिक क्षमताले भ्याउला–नभ्याउला, उक्त विषयमा छोराछोरीले गरेको समय, श्रम र पुँजी लगानीको प्रतिफल के हुने भने कुराले सताइरहेको छ ।

बोल्न कुनै ‘वादी’ हुनु पर्दैन

साउन पहिलो साता सोफिया थापाले गाएको ‘तीजमा हुने विभेदलाई बहिष्कार गरौं’ भन्ने आशयको गीत हिन्दु अतिवादीका धम्कीका कारण युट्युबबाट हटाइँदै गर्दा श्रीमती मारेर जन्मकैद भुक्तान गरिरहेका एक अपराधी लोकतन्त्रको योद्धाको जस्तो आत्मविश्वासका साथ हात हल्लाउँदै जेलबाट बाहिरिँदै थिए ।

नेपाली फिल्मको लैंगिकताको पाटो

कोरोना महामारीका कारण महिनौंदेखि बन्द भए पनि कहिले महानायकको खोजीमा त कहिले मानहानीको दाबीसहितको मुद्दा बोकेर नेपाली फिल्म उद्योग तातिरहेको छ । यी दुई यस्ता सवाल हुन् जसले समानता, भावना र सानातिना भनेर घोषणा गरिएका कामको सम्मान गर्दैनन् ।

कोरोनामा वसन्ती सपना

१४ वर्षदेखि मेरो मस्तिष्कमा एउटा फन्टुस सपनाले ढकमक्क फुल्दै महकपूर्ण बास्ना छोडिरहन्छ । यो सपना इँटाइँटा मिलेर बनेको घरजस्तो छ । मलाई लोभ्याउने यो सपना हरेक वर्ष काठमाडौंका सडकपेटीमा नीला फूलहरू झर्न थाल्दा वा लेकका डाँडाहरू विभिन्न रङका गुराँसले ढकमक्क ढाक्न थाल्दा बढी आउने गर्छ ।