नारायणी देवकोटा

नारायणी देवकोटाका लेखहरु :

मानविकी पढ्ने हो ?

उच्च माध्यमिक तहको भर्ना सुरु भएपछि यति बेला धेरै विद्यार्थीलाई के विषय पढ्ने भन्ने चिन्ताले सताइरहेको छ । अभिभावकलाई भने आफ्ना छोराछोरीलाई के पढाउने, उक्त विषय पढाउनका लागि आफ्नो आर्थिक क्षमताले भ्याउला–नभ्याउला, उक्त विषयमा छोराछोरीले गरेको समय, श्रम र पुँजी लगानीको प्रतिफल के हुने भने कुराले सताइरहेको छ ।

बोल्न कुनै ‘वादी’ हुनु पर्दैन

साउन पहिलो साता सोफिया थापाले गाएको ‘तीजमा हुने विभेदलाई बहिष्कार गरौं’ भन्ने आशयको गीत हिन्दु अतिवादीका धम्कीका कारण युट्युबबाट हटाइँदै गर्दा श्रीमती मारेर जन्मकैद भुक्तान गरिरहेका एक अपराधी लोकतन्त्रको योद्धाको जस्तो आत्मविश्वासका साथ हात हल्लाउँदै जेलबाट बाहिरिँदै थिए ।

नेपाली फिल्मको लैंगिकताको पाटो

कोरोना महामारीका कारण महिनौंदेखि बन्द भए पनि कहिले महानायकको खोजीमा त कहिले मानहानीको दाबीसहितको मुद्दा बोकेर नेपाली फिल्म उद्योग तातिरहेको छ । यी दुई यस्ता सवाल हुन् जसले समानता, भावना र सानातिना भनेर घोषणा गरिएका कामको सम्मान गर्दैनन् ।

कोरोनामा वसन्ती सपना

१४ वर्षदेखि मेरो मस्तिष्कमा एउटा फन्टुस सपनाले ढकमक्क फुल्दै महकपूर्ण बास्ना छोडिरहन्छ । यो सपना इँटाइँटा मिलेर बनेको घरजस्तो छ । मलाई लोभ्याउने यो सपना हरेक वर्ष काठमाडौंका सडकपेटीमा नीला फूलहरू झर्न थाल्दा वा लेकका डाँडाहरू विभिन्न रङका गुराँसले ढकमक्क ढाक्न थाल्दा बढी आउने गर्छ । 

‘माइतीघरमा के छ र मेरो !’

विवाहको दिन बेहुला अन्माएपछि बेहुलाको घरमा महिलाहरूले गर्ने रमाइलो (त्यो पनि विशेषगरी पुरुषहरूका लुगा लगाएर यौन–सम्बन्धका विषयमा व्यक्त गरिने प्रहसन) लाई रत्यौली भनी बुझ्ने गरिएको पाइन्छ । त्यसैले पनि मान्छे (पुरुष) हरूले रत्यौलीका गीत भन्नेबित्तिकै महिला–पुरुषका यौनजन्य क्रियाकलापसँग सम्बन्धित गीत भनेर व्याख्या गरिरहेको भेटिन्छ ।

दमित ज्वालामुखीहरू

गत हप्ता त्रिवि समाजशास्त्र विभागकी उपप्राध्यापक नीति अर्यालले सामाजिक सञ्जालमा लेख्नुभयो, ‘चालीस पुग्न लागेका महिलाहरू दमित ज्वालामुखी हुन्, कुनै पनि बेला विस्फोट हुन सक्छन् ।’ उहाँको पोस्ट पढ्दै गर्दा म समाजशास्त्रको परिकल्पनाको विषयमा विद्यार्थीका नोटहरू हेर्दै थिएँ ।

पितृसत्ताचाहिँ सच्चिनु पर्दैन ?

लगातार दुई घण्टा पढाएपछि कार्यालयमा उभिएरै तातोपानी पिउँदै थिएँ, चिनीको बट्टा देखेपछि ‘चियापत्ती पनि छ कि ?’ भनेर सोधेँ । मेरो बोली भुइँमा नखस्दै एक सरले भन्नुभयो, ‘हामीलाई चिया खुवाउनुहुन्छ ?’ मैले ‘यहाँ तपाईंलाई चिया पकाएर खुवाउन मलाई नियुक्त गरिएको होइन होला’ भनेर जवाफ दिएँ । 

राष्ट्रवादको चिरफार

सन् १८१६ मा सुगौली सन्धिमा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर भएपछि वर्तमान नेपालको सिमाना निधारण भएको थियो  । तर नक्साको आकार त्यसपछि पनि बदलिरहेको थियो  ।