नारायणी देवकोटा

नारायणी देवकोटाका लेखहरु :

बलात्कारपीडितको ‘ट्रमा’ मा देखिएको हाम्रो अनुहार

अमेरिकी समाजशास्त्री सिराइट मिल्सको विश्वचर्चित पुस्तक ‘द सोसियलजिकल इम्याजिनेसन’ का केही सारमध्ये एउटा छ- ‘व्यक्तिको जीवन हेरे कुनै पनि समाजका बारेमा बुझ्न सकिन्छ ।’

अध्यक्ष बन्न योग्य छैनन् महिला ?

दोरम्बा गाउँपालिकाकी निवर्तमान उपप्रमुख कृषला घिसिङले आफ्नो फेसबुकमा लेखेको पोस्टबाट यो लेखको शीर्षक सापटी लिइएको हो । उनको पोस्टलाई थोरै तोडमोड गरी शीर्षक बनाइयो । खासमा कृषलाले लेखेकी थिइन्, ‘के युवा महिला अध्यक्ष बन्न योग्य हुन्न र ?’ र, उनको प्रश्न स्थानीय तह अर्थात् गाउँपालिका वा नगरपालिका प्रमुखको विषयमा थियो ।

के काम गर्नुहुन्छ ?

शीर्षकको चर्चाबाटै लेखको सुरुआत गरौं । शीर्षक मलाई गरिएको प्रश्न हो, छिमेकी काकाले म नियमित रूपमा साँझको बेला फरकफरक बाइकवालाको पछि बसेर क्याम्पस गएको देखेपछि सोधेको । उनले प्रश्न गरेको दिन म दिक्क हुँदै पठाओ पर्खेर उभिइरहेकी थिएँ ।

त्यत्रो पढेको मान्छे !

बेलाबेलामा हामी कुनै डाक्टर वा प्राध्यापक (केही दशकअगाडि सम्म विद्यालयका शिक्षक–शिक्षिका) वा समाजले बौद्धिक भनेको मानिसले सामाजिक रूपमा गलत मानिएको काम गर्‍यो भने ‘त्यत्रो पढेको मानिस भएर पनि’ वा ‘त्यत्रो पढेर पनि’ जस्ता फुँदा जोडेर उसका गल्तीहरूमाथि गफ गर्छौं । यस्ता गफहरूमा प्रायः विश्वविद्यालयका प्राध्यापकले आफ्ना महिला विद्यार्थीलाई गर्ने दुर्व्यवहार, बौद्धिकताको खोल ओढेका भ्रष्ट व्यक्ति, घरपरिवारप्रति प्रतिबद्ध नभएको जस्ता सन्दर्भको लामो सूची बनाउन सकिन्छ ।

वर्ग विश्लेषणको आधार के ?

नेपालमा जब–जब महिला, दलित, सीमान्तकृतका सन्दर्भमा बहस अगाडि बढ्छ कतिपय मानिसहरू ती विभिन्न सन्दर्भभन्दा पनि वर्गीय विश्लेषणमा ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिन्छन् । योपटक त त्यो सवाल न्यायको सर्वोच्च निकाय अर्थात् सर्वोच्च अदालतबाट नै फैसलाका रूपमा आयो ।

विश्रामपुर : सपना मरेको क्रान्तिकारीको कथा

व्यक्तिगत रुपमा पछिल्लो समय मलाई लागिरहन्छ चुपचाप आफ्नो काम गरौँ, आफ्नो परिवार र कार्यक्षेत्र भन्दा बाहिरका मानिससँग खासै सम्पर्कमा नरहुँ । मोबाइलमा सामाजिक सञ्जालका एपहरुलाई डिलिट गरेकी छु । धेरै साथीहरुको सम्पर्कमा छैन ।

नेपालमा महिला आन्दोलनका पाँच पुस्ता

महिलाप्रति विभेद र हिंसा भएको अनि उक्त ‘विभेद र हिंसाको अन्त्य गर्न आवश्यक छ’ भन्ने आवाजसहित नेपालमा संगठित रूपमा महिलाहरू अगाडि बढेको पनि सय वर्षभन्दा बढी भएको छ ।

नेपालमा समाजशास्त्रीय अभ्यासको अपुरो व्याख्या 

मान्छेहरु बढो मिठो लाग्ने गरी लेख्ने—बोल्ने गर्छन्, ‘नेपालमा समाजशास्त्रीय व्याख्या कम भयो’, ‘समाजशास्त्रीय लेखाई वा हेराई’ वा ‘सामाजशास्त्रीय कोणबाट हेर्दा’, ‘समाजशास्त्रीय अध्ययन’ वा यस्तै यस्तै ।

प्रेम र यौनिक उत्पीडनको त्रास

देशमा राजनीतिको माहोल तातिरहेको बेलामा यो वर्षको भ्यालेनटाईन डे अल्लि फिक्का फिक्का छ । साथै आम मानिसहरुलाई निरन्तर सार्वजानिक भएका बलात्कार र हत्याका श्रृङ्खलाले त्रसित बनाएको छ । यता सहरमा ‘आई लभ यु’ भन्ने शब्दमा दम छ क्यारे ! राजनीतिक जुलुसमा नाराको रुपमा देखिँदै छ ।

तलब भत्ता नखाने ? अरु सबै खाने ?

लेखक आहुतिको एउटा कविता छ ‘तुच्छ जीवनको महान गाथा’ शीर्षकको । जसमा लेखोपाखो विर्ता भएको रामप्रसाद शर्माले आफ्नो विर्ता छोडेको, तीस गाउँमा रवाफ भएको हिक्मतसिंह ठकुरीले आफ्नो हालहुकुम छोडेको, अठार गाउँको मालिकका छोरा हरिनारायण झाले जातपातको पर्दा च्यातेको ।