चन्द्रकिशोर

चन्द्रकिशोरका लेखहरु :

निर्वाचन क्षेत्रकेन्द्रित राजनीति

को कहाँबाट चुनाव लड्ने भन्ने चर्चाले यतिखेर चियागफको बैठकीलाई तताएको छ । सत्तारूढ दलहरूको गठबन्धन कुन स्वरूपमा प्रस्तुत हुन्छ, त्यसबाट प्रत्याशीहरूको किनारा लगाउन दलविशेषलाई सहज हुन्छ । निर्वाचनको सन्दर्भलाई लिएर राजनीति दलविशेषको भुइँ एकाइसम्म आइपुगेको थियो, जब दलहरूलाई क्षेत्रीय, जिल्ला र प्रदेश समितिहरूबाट सम्भावित उम्मेदवारहरूको सूची पठाउने मौका थियो ।

दिगो विकास र मधेश

नेपालका सन्दर्भमा दिगो विकासका कामहरू अझ समस्यामा परेका छन् । विशेष जटिलता उत्पन्न हुनुका अनेक कारण छन् । मुलुकको सामाजिक, आर्थिक र भौगोलिक बनावटसमेत अत्यन्त जटिल छ । संघीय अभ्यास अपनाइए पनि नेपालमा यसको प्रयोग आफ्नै किसिमको छ ।

राष्ट्रिय सुरक्षा र मधेश

नेपालको संविधान कार्यान्वयनको चरणमा प्रवेश गरेको क्षण एउटा दुर्भाग्यको युगको समाप्ति थियो । त्यतिखेर केन्द्रीकृत शासन प्रणालीबाट संघीय संरचनाको नयाँ युगमा पाइला जो राखिएको थियो । केन्द्रीकृत शासन नेपालका लागि आफैंमा दुर्भाग्य ठहर भयो । मुलुकमा बहुतहका सरकार देख्न चाहनेहरूको दशकौंदेखिको छटपटीले मुक्ति पाएको थियो ।

मधेश राजनीतिको बाह्रखरी

केही दिनयता मधेशको राजनीतिका विषयमा अनेक विचार आउन थालेका छन् । संघीयता हरणका बारेमा पनि एउटा कोणबाट बहस चलाइएको छ । लोकतन्त्रमा स्थापित एवं उदीयमान विभिन्न राजनीतिक शक्तिहरूका बारेमा अनेक कोणबाट आकलन हुनु स्वाभाविक हो । तर देशका सम्पूर्ण राजनीतिक शक्तिहरू (अपवादमा केहीबाहेक) एउटा समझदारी गरेर संवैधानिक अभ्यासमा केन्द्रित भइराखेको अवस्थामा फेरि संघीयताविरोधी बहस उठाइनु आश्चर्यको होइन, चिन्ताको विषय हो ।

वीरगन्ज–रक्सौल जनसम्बन्ध

नेपालको आर्थिक राजधानीको नामले चिनाइने वीरगन्जसँग भारतीय सीमावर्ती सहर रक्सौल पनि गाँसिएर आउँछ । यी दुईको साझा परिचय छ— ‘सीमान्त सहर ।’ सिर्सिया नदी किनारमा अवस्थित शताब्दी पुरानो दुई सहर एकअर्काका पूरक र सहयोगी हुन् । यसै कारण दुवै सहरको विस्तार र महत्त्व बढेको छ ।

विद्यालय र समाजको दूरीबीच पालिका

मधेशमा सार्वजनिक शिक्षा संकटमा छ । यसले निजी शिक्षामाथि भरोसा कम, बाध्यता बढीको अवस्था सृजना गरेको छ । यसपालि स्थानीय तहको चुनावी मुद्दा ‘शिक्षा’ बन्न सकेन । तर निर्वाचनपछि प्रायः पालिका प्रमुखहरूको अभिव्यक्ति सुन्दा लाग्छ, ‘यथास्थिति अवाञ्छनीय छ ।’ यसको सोझो अर्थ सुधारको दिशामा बढ्नुपर्ने हो । तर, कसरी बढ्ने तय भइसकेको छैन ।

मान्छेसँग खुसी छैन चुरे

जबसम्म चुरे आम्दानी गर्ने स्रोत मात्र हो भन्ने भावना रहन्छ तबसम्म यसको संरक्षणतर्फ कसैको ध्यान जाने देखिँदैन । चुरे सबैलाई चाहिन्छ । माथि महाभारत क्षेत्रका बासिन्दालाई चाहिन्छ, तल समतलकालाई चाहिन्छ । चुरे तराई र महाभारतको सन्धि–क्षेत्र हो ।

जित होइन, जिम्मेवारी

जित्नेहरूको सूची बाहिरिँदै छ । विजयोत्सवका जुलुस विभिन्न रूप रङमा प्रस्तुत हुँदै छन् । भीडका चित्रहरू हेर्दा विजयोल्लासमा को कसरी सहभागी छन्, त्यो देखा पर्दै छ । पालिकाहरूको चुनाव परिणाम बाहिरिएसँगै राष्ट्रिय राजनीतिमा खेलाडीहरूको तागतको लेखाजोखा हुँदै छ ।

मतदान–व्यवहारका आयाम

स्थानीय तह निर्वाचनका लागि ‘मौन अवधि’ सुरु भइसकेको छ । हरेक निर्वाचनताका उम्मेदवारहरूले, आकांक्षीहरूले सम्पूर्ण प्रचारप्रसार सकिसकेपछि मतदातालाई आफ्नो धारणा बनाउन दुई दिनको समय दिने गरिएको हो र यही अवधि नै मौन अवधि कहलाएको हो ।

भुइँतहमा चुनावी राप

एउटा मान्छे भेडालाई डोर्‍याउँदै कतै जाँदै थियो । उसलाई पछ्याइरहेको चोर डोरी काटेर भेडा लिई भाग्यो । भेडा चोरिएको थाहा पाएपछि त्यो मान्छे खोजीमा यताउता भौंतारिन थाल्यो । अन्ततोगत्वा ऊ कुवाछेउ पुग्यो जहाँ उसले अर्को मान्छेलाई हैरानीको मुद्रामा भेट्यो ।