मीना पौडेल

आप्रवासनविद् ।

मीना पौडेलका लेखहरु :

श्रम आप्रवासनले पूरा गरिदिएको सपना !

रुपन्देहीका नहकुल (परिवर्तित नाम) चौधरी आफूले पढ्न नपाएको पछुतो र गुमेको त्यो रहरलाई आफ्ना सन्तानमार्फत सम्बोधन गर्न चाहन्थे । तर, आठ जनाको परिवारलाई वर्षमा छ महिना जेनतेन थेग्ने खेती र स्थानीय एउटा सहकारीमा कार्यालय सहायकको जागिरले दुई छोरा र दुई छोरीलाई सोचेजसरी पढाउन सम्भव थिएन ।

एकीकृत आप्रवासन नीतिको खाँचो

वर्तमान संविधान कार्यान्वयनमा आएपछि हुन गइरहेको दोस्रो संसदीय निर्वाचनले नेपाली समाजको हरेक तप्कालाई प्रभावित बनाएको छ । अधिकांश राजनीतिक पार्टीहरूले र स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूले निर्वाचनकेन्द्रित आफ्ना घोषणापत्र सार्वजनिक गरिनसकेको अवस्थामा कुन पार्टी र कुन स्वतन्त्र उम्मेदवारले कस्ता मुद्दाहरू प्रमुख रूपमा उठाउँछन् र मतदातासामु जान्छन् भन्ने कुरा प्रस्ट भएको छैन ।

पैसा र सुन स्वीकार्य, छोरी अस्वीकार्य !

नमुना (नाम परिवर्तन) मध्यपहाडका, उपल्लो जात भनिएका र स्थानीय राजनीतिमा राम्रै दखल राख्ने अनि शिक्षण पेसाद्वारा परिवारको जीविका चलाएका एक शिक्षककी छोरी हुन् । माध्यमिक तहको पढाइ सकी उनी २०६४ सालतिर काठमाडौं झरिन्, सानोतिनो काम गर्दै पढाइलाई निरन्तरता दिने सपना बुनेर । पढाइमा अब्बल नमुना बाबुकै पेसा पछ्याउने चाहनाले शिक्षाशास्त्र अध्ययन गर्न सम्भावित कलेजबारे बुझ्दै रोजगारीका सम्भावना पनि खोतल्न थालिन् । भर्खर शान्ति प्रक्रियाले अलिक आशा पलाएको तर राजनीतिक प्रक्रियाले बाटो लिइनसकेको मुलुकमा बेरोजगारी समस्या उकालोलाग्दो थियो, अनि राज्यका संरचना अस्तव्यस्त र समाज माओवादी युद्धको धङधङीले विभाजित ।

राजनीतिमा संस्थागत लैंगिक परिवारवाद

बीसौं शताब्दीका पछिल्ला दशकहरूसँगै तीव्र गतिमा विस्तार भएको राजनीतिक उदारीकरण, संयुक्त राष्ट्रसंघद्वारा प्रायोजित महिला सम्मेलनहरू र तिनका पृष्ठभूमिमा तय गरिएका राजनीतिमा महिला सहभागिताका अभियानहरूले जति उपलब्धि हात पारेका छन्, त्यति नै आलोचना पनि ।

जब पोथीहरू बास्न थाल्छन् !

सुप्रसिद्ध साहित्यकार कुन्ता शर्माको ‘पोथी बास्नु हुँदैन’ शीर्षक कविता हामी विद्यार्थी राजनीति गर्दा खुब प्रयोग गरिन्थ्यो, महिला अधिकार र मुक्ति आन्दोलन चेतनाका भूमिगत र खुला प्रशिक्षणहरूमा । खास गरी महिला हिंसासहित लैंगिक विभेदका बहसहरूमा त्यो कविता मूल सामग्रीका रूपमा प्रयोग हुन्थ्यो ।

श्रम आप्रवासन र नागरिकताका प्रश्नहरू

नागरिकता व्यक्तिको कानुनी पहिचान दिने दस्तावेज मात्र नभई राज्यसँग उसको सम्बन्ध स्थापित गर्ने माध्यम पनि हो । व्यक्तिको यो सम्बन्धको सार्थकतालाई राज्यले परिभाषित गरेको राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक अधिकारलाई सुनिश्चित गर्ने सन्दर्भसँग जोडेर हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

बलात्कार र इज्जतले पुरिएको हाम्रो पहिचान

महिलाहरूलाई उनीहरूको शरीरमाथि अधिकार दिनु भनेको पुरुषको अधिकारमाथि धावा बोल्नु हो, जोखिम मोल्नु हो, पुरुषको यौनिकतालाई कमजोर ठान्नु हो ।’ बलात्कार सम्बन्धी यो तर्क हो म्याथ्यु हेलेको, जो १७ औं शताब्दीका बेलायती न्यायाधीश थिए । उनी अगाडि थप्छन्, ‘बलात्कार एउटा यस्तो आरोप हो जुन सजिलै लगाउन सकिन्छ तर पुष्टि गर्न कठिन हुन्छ ।’

परदेशको पसिना-पथ

लेखक एवं पत्रकार यज्ञशको सम्पादनमा प्रकाशित ‘परदेशको पसिना’ किताबले मूल रूपमा वैदेशिक रोजगारीका विभिन्न आयाममध्ये अर्थ–सामाजिक आयामलाई आफ्नो प्रकाशकीयको मूल पक्ष मानेको छ, जुन महत्त्वपूर्ण छ । श्रम आप्रवासनमा चासो राख्ने जोसुकैका लागि किताब ज्ञानवर्द्धक सामग्री हुन सक्छ । 

रूपान्तरण अभियानको बजारीकरण

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवस अथवा ८ मार्च कहाँबाट, कसरी, कसले र कुन उद्देश्य लिएर सुरुआत गर्‍यो भनेर पश्चिमा समाजवादी र पुँजीवादीहरूमाझ जस लिने होड नै चले पनि प्राज्ञिक अध्ययनहरूले पुष्टि गरे अनुसार, उत्तर अमेरिकाका समाजवादीहरूले सन् १९०९ मा राष्ट्रिय महिला दिवस भनेर घोषणा गरे ।