मीना पौडेल

आप्रवासनविद् ।

मीना पौडेलका लेखहरु :

श्रम आप्रवासन र नागरिकताका प्रश्नहरू

नागरिकता व्यक्तिको कानुनी पहिचान दिने दस्तावेज मात्र नभई राज्यसँग उसको सम्बन्ध स्थापित गर्ने माध्यम पनि हो । व्यक्तिको यो सम्बन्धको सार्थकतालाई राज्यले परिभाषित गरेको राजनीतिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक अधिकारलाई सुनिश्चित गर्ने सन्दर्भसँग जोडेर हेर्नुपर्ने हुन्छ ।

बलात्कार र इज्जतले पुरिएको हाम्रो पहिचान

महिलाहरूलाई उनीहरूको शरीरमाथि अधिकार दिनु भनेको पुरुषको अधिकारमाथि धावा बोल्नु हो, जोखिम मोल्नु हो, पुरुषको यौनिकतालाई कमजोर ठान्नु हो ।’ बलात्कार सम्बन्धी यो तर्क हो म्याथ्यु हेलेको, जो १७ औं शताब्दीका बेलायती न्यायाधीश थिए । उनी अगाडि थप्छन्, ‘बलात्कार एउटा यस्तो आरोप हो जुन सजिलै लगाउन सकिन्छ तर पुष्टि गर्न कठिन हुन्छ ।’

परदेशको पसिना-पथ

लेखक एवं पत्रकार यज्ञशको सम्पादनमा प्रकाशित ‘परदेशको पसिना’ किताबले मूल रूपमा वैदेशिक रोजगारीका विभिन्न आयाममध्ये अर्थ–सामाजिक आयामलाई आफ्नो प्रकाशकीयको मूल पक्ष मानेको छ, जुन महत्त्वपूर्ण छ । श्रम आप्रवासनमा चासो राख्ने जोसुकैका लागि किताब ज्ञानवर्द्धक सामग्री हुन सक्छ । 

रूपान्तरण अभियानको बजारीकरण

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवस अथवा ८ मार्च कहाँबाट, कसरी, कसले र कुन उद्देश्य लिएर सुरुआत गर्‍यो भनेर पश्चिमा समाजवादी र पुँजीवादीहरूमाझ जस लिने होड नै चले पनि प्राज्ञिक अध्ययनहरूले पुष्टि गरे अनुसार, उत्तर अमेरिकाका समाजवादीहरूले सन् १९०९ मा राष्ट्रिय महिला दिवस भनेर घोषणा गरे ।

परिवेशसँगै नबदलिएको योजना आयोग

राजनीतिक परिवर्तनसँगै नेपालको योजनाबद्ध विकास आवधिक कार्यक्रमहरूमार्फत अगाडि बढेको पनि साढे छ दशक पुगेछ । बीचबीचमा राजनीतिक उतारचढाव भइरहे पनि राष्ट्रिय योजना आयोगमार्फत आवधिक योजनाका दस्तावेजहरू लगभग नियमित रूपमै प्रकाशित भइरहे, कहिले तीनवर्षे त कहिले पाँचवर्षे ।

एकीकृत श्रम आप्रवासन नीति किन चाहिन्छ ?

म्याडम नमस्कार, हाम्रो ज्यान बचाइदिनुपर्‍यो । सास नेपाल फर्के अरू केही चाहिन्न । हामी ११ जना छौं, बीच परेका छौं । म्यानपावर कम्पनीले ल्याएर काबुलनजिक फालेर बेपत्ता भयो । ३८ महिना भो ।’

‘संसदीय श्रम समितिले महिलालाई विदेश जान तगारो मात्र तेर्स्याउने हो कि नियम पनि बनाउने ?’

सबैभन्दा पहिला वैदेशिक रोजगारीमा जाने महिलालाई ‘ती महिला पनि नेपाली समाजकै हुन्’ भनेर सम्झनुपर्छ । वैदेशिक रोजगारबाट आएको भन्नेबित्तिकै तिनीहरू अर्को हुन्, अन्तैबाट आएका हुन् वा तिनीहरू विशेष हुन् भनेर बुझ्नु भएन । तिनीहरूका समस्या नै हुँदैनन् या तिनीहरूको समस्या बढी हुन्छ भनेर फरक ढंगले हेर्नु हुँदैन ।

साँघुरो सामाजिक सोच र विद्रोही यौनिकता

२०५५ सालको हिउँदमास मार्टिन चौतारीद्वारा आयोजित नेपालमा यौन व्यवसाय र महिला बेचबिखनबीच भिन्नता र समानतासम्बन्धी छलफलमा मलाई प्रमुख वक्ताका रूपमा बोलाइएको थियो । मार्टिन चौतारीको तत्कालीन नेतृत्वले मलाई किन छान्यो, त्यो त म जान्दिनँ, तर त्यस बेला क्षेत्रीय र अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा यौनकर्मी श्रमिकहरूको अधिकारको आवाज घन्किरहेको थियो ।

राजनीति र कूटनीतिमा निसासिएको श्रम आप्रवासन

बजेटमा रेमिट्यान्सको चर्चा र यसको बढोत्तरीका लागि बढीभन्दा बढी युवालाई वैदेशिक रोजगारीमा जान प्रोत्साहित गर्ने दृष्टिकोणको आर्थिक खाका संघीय संसद्ले बिनासार्थक बहस पारित गर्‍यो । हुन त संसद्मा वैदेशिक रोजगारीजन्य विकृतिमा गम्भीर छलफल भएर घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासीका हकहित र संरक्षणमा एउटा राष्ट्रिय अवधारणा बन्ने त अपेक्षा थिएन र हालको गठजोडबाट चलाइएको केन्द्रीय सरकारबाट त्यस्तो आशा पनि छैन ।