सरिता तिवारी

राष्ट्रवादको ‘महामारी’ अघि

राष्ट्रवाद समय–समयको, देश–देशको राजनीतिमा आवश्यकतानुसार खपत हुने ‘रेडिमेड’ भाष्य रहेछ । यो यस्तो साँघुरो तर सुरक्षित आवरण रहेछ, जसले शासकका सबै खाले निकृष्टता र लुटलाई, आलस्य र अकर्मण्यतालाई सर्लक्क छोपिदिँदो रहेछ ।

मार्क्सवादको ‘गलत’ पाठशाला

चार दिनको फेरमा पर्ने मजदुर दिवस (मे १) र मार्क्स जयन्ती (मे ५) कै हाराहारी सञ्चारमाध्यमहरूमा एउटा अप्रिय समाचार देखियो । यद्यपि यति बेला प्रिय समाचारको अपेक्षा ‘बेमौसमी’ कुरो हुन सक्ला, तथापि अप्रियमध्येको पनि सबैभन्दा खेदपूर्ण र निन्दनीय खबरले झोंक र अफसोसको ग्राफ कसरी बढाइदिन्छ, त्यसको संवेदनाबोध गर्ने कसैले पनि सजिलै बुझ्छ । 

निरंकुश जुँगाविरुद्ध

कवि विक्रम सुब्बाले आफ्नो कवितासंग्रहको शीर्षक राखे- ‘निरंकुश जुँगाविरुद्ध’ । यसका अधिकांश कविता उनले लोकतन्त्र-गणतन्त्रको आन्दोलनकालमा लेखेका थिए । अप्रिल क्रान्ति पनि भनिने २०६२/६३ विद्रोहको युगान्तकारी सफलतासँगै ती कविता खुबै मन पराइए ।

जो 'तटस्थ’ छन्, तिनका नाममा

जोतटस्थ छन्, समयले लेख्नेछ तिनको पनि अपराध – रामधारी सिंह ‘दिनकर’ ।इतिहासकार हावर्ड जिनको एउटा किताबको शीर्षक छ- ‘यु कान्ट बी न्युट्रल अन अ मुभिङ ट्रेन’ । अर्थात्, गुडिरहेको रेलमा तपाईं सीधा उभिन सक्नुहुन्न ।

सरिता तिवारीका लेखहरु :

'चेलीबेटी’ होइन, नागरिक हामी !

योलेख अरुणा रानाभाटको कथासँग जोडिन्छ । यहाँ भन्न लागिएको उनको छोटो कथामा पितृसत्ताको परिवारदेखि राज्यसम्मका संस्थागत र तहगत दुवै अभ्यासमा महिलाको ‘सम्मानित’ र ‘पूर्ण मानवीय’ अस्तित्वको कल्पना कसरी अहिले पनि सकसपूर्ण छ भन्ने दृष्टान्त छ ।

मर्यादित महिनावारीका पक्षमा 

मर्यादित महिनावारी मानव अधिकारको सर्त हो भन्ने कुरा यति बेला व्यापक बहसको विषय बनिरहेको छ । यसबारे लेख्ने, बोल्ने, छलफल गर्ने क्रम तीव्र बन्दै छ । महिनावारी केवल महिलाको र सामान्य मात्रै मुद्दा हो भनेर यस विषयका समाचार, अनुभूति र वैचारिक लेखन समेतलाई हेय ठान्ने मनोविज्ञान अल्पमतमा पर्दै छ । यसलाई अभियानकै रूपमा अघि बढाउन पछिल्ला दिनमा केही उल्लेख्य प्रयत्न पनि भएका छन् । 

मोन्टगोमेरीको त्यो बस

डिपार्टमेन्टल स्टोरको दिनभरको जागिर सकेपछि घर फर्कँदै थिइन् उनी । सधैंझैं मोन्टगोमेरी–नगर बसमा उक्लिइन् । ड्राइभरको सिटसँगै रहेको पैसा तिर्ने मेसिनमा सिक्का खसालेर भाडा तिरिन् र बसको आधाउधी भाग जहाँ ‘कलर्ड’ लेखेको चिह्न राखिएको थियो, त्योभन्दा ठीक पछिल्लो सिटमा बसिन् । 

विकासको ‘महायज्ञ मोडल’

दृश्यहरू झन्पछि झन् रोचक हुँदै छन् । रमिता हेर्नलाई सर्कस या कमेडी सो हुनुपर्दैन, देशको समकालीन राजनीति नै पर्याप्त छ । राजनीति सबै नीतिको अग्रणी भएकैले पनि राजनीतिक कलेवरमा मञ्चित रमिताहरू प्रायः क्षेत्रमा विस्तार भएका छन् । ‘व्यावहारिक’ र दैनन्दिन राजनीतिको चलखेल नै खास राजनीति हो भन्ने अपभ्रंशको विस्तार हरेक तप्कामा भएको छ ।