सरिता तिवारी

सरिता तिवारीका लेखहरु :

माडी–अयोध्याकाण्ड र विकासको दु:स्वप्न

डेढ वर्षअघि भानुजयन्तीका दिन रामायणमा वर्णित राम नेपाली हुन् र ‘वीरगन्जदेखि केही पश्चिम ठोरी आसपास’ क्षेत्रमा वास्तविक रामजन्मभूमि छ भनेर तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले रामभूमिको विषय उठाए । एकाएक यो विषय चर्चाको उत्कर्षमा पुग्यो । ओलीले बोलेपछि जेसुकै पनि सही हो भन्ने अनुचर वृत्तले त हो मा हो मिलाउने नै भयो । आम जनमानसले भने उटुंगो–उटुंगो बोलेर लोकहँसाइ गरिरहने ओलीले अर्को एक थान उटुंगो बोलेको ठान्दै यसलाई प्रहसनात्मक अर्थमा लिए ।

बाँदरझुलालाई लालपुर्जा देऊ !

तराईको जिल्ला भए पनि चितवनको भौगोलिक वितरण विषम छ । यो प्राकृतिक विषमतालाई तेस्र्याएर शासकवर्गले शाह, राणा, पञ्चायत, प्रजातन्त्रको पुनर्बहाली (२०४७) र गणतन्त्रकालमै समेत देखाउँदै आएका दुराग्रह, विभेद र बेवास्ता आजसम्मै झन्डै उस्तै प्रकृतिका छन् । चितवनबाहिरका धेरैजसोलाई यो पूर्ण रूपले सुविधासम्पन्न समथर क्षेत्र हो भन्ने पर्छ तर यसभित्र सुदूर विकट जिल्लाले जस्तै दुराग्रह र हेला–होचो भोग्दै बसेका पहाडी बस्ती र राज्यको प्रकोप खेप्दै ‘नागरिक’ हक मागिरहेका मैदानी भेगहरू उल्लेख्य छन् ।

न्यायको ‘चाबी’ कहाँ छ ?

महिला अधिकार मञ्च, बाँकेका रुबी खानलगायत १४ जनाको समूह निर्मला कुर्मी र नन्कुन्नी धोबीको न्यायका लागि केही समययता निरन्तर संघर्षरत छ ।

‘जय भीम’ र भीमबहादुर

केही दिनअघि दक्षिण भारतीय फिल्म ‘जय भीम’ हेरियो । सत्य घटनामा आधारित उक्त फिल्म केवल अढाई घण्टाको चलायमान कथा मात्र थिएन । कानुनको समेत अभ्यासी र राजनीतिक–सांस्कृतिक हिंसाको निरन्तर प्रतिरोधी चेतनाले हेर्दा ‘जय भीम’ धेरै हदसम्म एउटा पाठशालाजस्तो लाग्यो ।

हाबी हुँदै छ टपर्टुइयाँवाद !

हालै ‘मर्निङ कन्सल्ट’ नामक अमेरिकी अनुसन्धान संस्थाले गरेको सर्वेक्षणअनुसार भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी विश्वका सर्वाधिक लोकप्रिय नेतामध्ये पहिलो भए रे ! सर्वेक्षणको सत्तरी प्रतिशत अंकसहित पहिलो स्थानमा आइपुग्दा उनले जर्मन चान्सलर एन्जेला मर्केल र अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेनलाई पनि उछिनेका रहेछन् !

‘मिसन जिरो हंगर’ र सप्पा नेपाली

भोक निम्नवित्तीय आम नेपालीजनको साझा रोग हो । हामी नेपालीका दुःख कतिसम्मका छन् भने, सस्तो र अदक्ष श्रम बेच्नै सही, कसै गरी खाडी मुलुकसम्म भए पनि जान सकियो भने कम्तीमा भोकै मर्नुपर्दैन भन्नुपर्ने अवस्था छ ।

‘प्रचण्ड’ को अवरोह कहाँ टुंगिएला ?

‘प्रचण्ड’ बाट पुष्पकमल दाहालको कायापलटका आयाम र पत्रहरू कति होलान् ? उत्पीडित वर्ग/समुदायका नाममा लडिएको युद्ध र सत्तारोहणपछिको राजनीतिक ध्रुवबीच प्रचण्डको क्रमिक ‘दाहालकरण’ कसरी भयो ? यसको टाढाको साक्षी बस्दै आउँदा बेलाबेला जब प्रचण्ड आफू एक्लिएको, घेराबन्दीमा परेको र आफ्नो खलनायकीकरण गरिएको बयान जारी गर्छन्, उनीप्रति टीठ जागेर आउँछ ।

रामकुमारीको राजनीतिक ‘हाइवे’

राजनीति समाजका विचार र क्रियाहरूको एकत्व हो । यसमा सामूहिकता र संगठन  प्राथमिक हुन्छन् तर यिनलाई गतिमान दिशा दिन खास चरित्रका पात्रको नेतृत्वकारी भूमिका जरुरी हुन्छ । यस्ता केही पात्र जसले इतिहास र समकालीनता दुवैको गुरुत्व र दायित्व धान्न सकून्, समाजलाई अलमलिने वा पछाडि फर्कने जोखिमबाट फड्काएर अघि लैजान सकून् ।

पश्चयात्रा रोकौं !

विनयकुमार पन्जियार निवेदक रहेको आरक्षणसम्बन्धी रिटको खारेजीमार्फत सर्वोच्च अदालतले आरक्षणको बहसलाई थप तीखो र मुखर बन्ने मौका दिएको छ । अदालतजस्तो राज्यको जिम्मेवार संस्थाभित्र समेत संविधानले मानेको सांस्कृतिक पुनःसंरचनाको अभ्यासमा कस्तो बुझाइ छ, यतिखेर प्रस्ट बुझिने गरी छर्लंग भएको छ ।

न्यायालय शुद्धीकरण सम्भव छ ?

‘न्याय’ लोकतन्त्रको आधारभूत पूर्वसर्त हो । अनि ‘न्यायालय’ त्यही शब्दलाई विधि–विज्ञानले व्याख्या गर्ने मात्र नभई अभ्यास र प्रचलनसमेत गराउने थलो । ‘न्याय’ अन्यायको विपरीतार्थी शब्द पनि हो भन्ने सत्यलाई आत्मसात् गर्ने हो भने न्याय र न्यायालयको अर्थलाई कालो कोटधारी पेसा र ती पेसाकर्मीको कार्यस्थलमा मात्रै सीमित गर्नु सही हुँदैन ।