दुर्गा कँडेल छत्कुली

दुर्गा कँडेल छत्कुलीका लेखहरु :

पितृसत्ताविरुद्धको क्रान्ति बाँकी छ

नेपालमा विगतमा भएका क्रान्ति आन्दोलनहरूमा महिलाहरूको योगदान कम थिएन । राणा शासनमै योगमायाले गरेको विद्रोह सामाजिक जागरणमा ठूलो फड्को थियो । त्यसपछिको समय मंगलादेवी सिंह, शैलजा आचार्य, सहाना प्रधान, साधना प्रधान लगायतले सारा जीवन राजनीतिक–सामाजिक आन्दोलनमा समर्पित गरे ।

अर्थतन्त्रमा प्रणालीगत जोखिमको संकेत

देशको समृद्धि अर्थतन्त्रको सबलतामा निर्भर हुन्छ । समृद्धि र अर्थतन्त्रबीच पारस्परिक सम्बन्ध हुन्छ । बाह्य क्षेत्रको स्थिति, सरकारी वित्त स्थिति, मौद्रिक स्थिति, आर्थिक वृद्धिलगायत अर्थतन्त्रका अवयव हुन् । विगतमा अर्थतन्त्रका अवयवहरूमध्ये केही सबल देखिने गरेका थिए भने केहीमा चाहिँ दबाब रहने गरेको थियो । अहिले भने सबैजसो क्षेत्रमा दबाब परेको पर्‍यै छ, जुन अर्थतन्त्र प्रणालीगत जोखिममा पर्दै गएको स्पष्ट संकेत हो । यो अवस्थालाई समयमै उचित ढंगबाट व्यवस्थापन गर्न सकिएन भने यसको परिणाम गम्भीर हुन सक्छ ।

वित्तीय क्षेत्रमा ‘न्यु नर्मल’

न्यु नर्मलमा परिचितभन्दा फरक अवस्था भएकाले भिन्न ढंग तथा तरिकाबाट परिस्थितिको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तो परिस्थिति घरपरिवार, समाज तथा राष्ट्रहरूमा ठूला विपद्पछि आउने गर्छ । जब ठूला विपद्हरू आउँछन् तब तिनलाई व्यवस्थापन गर्न नयाँ तथा फरक प्रक्रियाबाट काम गर्नुपर्ने हुन्छ ।

कोभिडविरुद्ध हातेमालो

सारा विश्व कोभिड–संकटबाट गुज्रिरहेकै छ । विश्वभरि १८ करोड ३९ लाख ४८ हजार संक्रमित भएका छन् भने, ३९ लाख ८२ हजारको मृत्यु भइसकेको छ । भारतमा ४ लाखभन्दा बढीको ज्यान लगिसक्यो । नेपालमा ६ लाख ४४ हजार संक्रमित भइसके, मृतकको संख्या पनि ९ हजार २ सय पुगिसक्यो । 

जनता भुल्ने राजनीति

राजनीति मूलतः जनसेवाको, राष्ट्रसेवाको विषय हो । राजनीतिकर्मीहरू सक्षम र योग्य भए जनताको मुहार फेरिँदै जान्छ । राजनीतिकर्मीहरूको आचरण शुद्ध रहे देश प्रगतितर्फ लम्किन्छ भने विकृत भए देश न जनता, कसैले पनि चैनको, शान्तिको सास फेर्न पाउँदैनन् ।

राजनीति कसका लागि ?

नेपालको संविधान २०७२ जारी भइसकेपछि राजनीतिक क्रान्तिको चक्र पूरा भयो, अब आर्थिक क्रान्ति गर्नुपर्छ भन्ने भाषण नेताहरूले धेरै गरे । संघीय शासन प्रणालीलाई मजबुत बनाएर आर्थिक क्रान्तिका लागि स्थिर सरकार भन्दै एमाले र माओवादी केन्द्र मिलेर चुनाव लडे । झन्डै दुईतिहाइ बहुमतको सरकार पनि बन्यो । पछि दुवै पार्टीको एकता भएर बन्यो— नेकपा ।

लगानीमा विविधीकरण

बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरू र आर्थिक कारोबार एकअर्काका पर्याय हुन् । वित्तीय क्षेत्रलाई अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिन्छ । सम्पत्ति बढाउन कारोबारको प्रत्यक्ष भूमिका रहन्छ । अर्थले वित्तीय क्षेत्रलाई चलायमान बनाउँछ ।

मैमत्त राजनीति

हाम्रो देशका सबैजसो क्षेत्रमा अहिले मैमत्तपन हावी भएको छ । राजनीतिमा अझ बढी । मैमत्त शब्दले सकारात्मकभन्दा बढी नकारात्मक अर्थ दिन्छ । मदोन्मत्त, अभिमानले पूर्ण, अहंकारी । मैमत्त हुँदा कसैलाई क्षणिक फाइदा त होला, सन्तुष्टि पनि मिल्ला तर अन्त्यमा यसको नतिजा सकारात्मक आउँदैन ।

श्रम अमूल्य निधि

जुनसुकै पनि संगठनको उद्देश्य हासिल गर्न विभिन्न भौतिक–अभौतिक साधनहरूको प्रयोग गरिन्छ । तिनैमध्ये एउटा हो— मानव संसाधन, जुन संगठनको शक्ति हुन्छ । संगठनमा कर्मचारीले रक्तसञ्चारको काम गर्छन् । श्रमका रूपमा बुझिने कर्मचारीबिनाको संगठनको कल्पनासम्म गर्न सकिन्न ।

र्‍याकमा सजाउने होइन नीतिनियम

वित्तीय संस्थाले सर्वसाधारणको निक्षेप लिएर परिचालन गरी त्यसबाट प्राप्त नाफाका माध्यमबाट संस्था सञ्चालन गर्छन् । त्यस्तो निक्षेप मागेका बखत फिर्ता दिने सर्तमा लिइएको हुन्छ । निक्षेपलाई लामो र छोटो अवधिका लागि लगानी गरी संस्थाले ब्याज, कमिसन, फीजस्ता आम्दानी गर्ने गर्छन् ।