अभि सुवेदी

अभि सुवेदीका लेखहरु :

नवाल सादवी र नारी क्रान्तिका पाठ

इजिप्टकी विश्वविख्यात नारीवादी लेखिका र महिला क्रान्तिकारी नवाल एल सादवीको ८ चैत २०७७ (२१ मार्च २०२१) मा ८९ वर्षको उमेरमा निधन भयो । तिनको निधनले अरबको नारीजगत्मा मात्रै होइन, विश्वभरिकै नारी आन्दोलनमा तरंग ल्याएको छ । नेपाल र दक्षिण एसियामा अहिले नारी आन्दोलन गर्नुपर्ने आवश्यकतामाथि लगभग आम सहमति तयार भइसकेको अवस्थामा यी विख्यात नारी अधिकारकर्मीको जीवन, यिनका दर्शन र कर्मबारे थोरै भए पनि चर्चा हुनैपर्छ भनेर यो लेख लखिरहेको हुँ । एल सादवीका ५० वटा किताब धेरैजसो अरबी भाषामा लेखिएका छन् । तर, केही किताब अंग्रेजीमा अनुवादित भएर व्यापक पढिएका छन् ।

चन्द्रमान मास्के र चन्द्रशमशेर राणा

स्पेनी फ्लुको महामारीले दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा लाखौं मानिसले ज्यान गुमाइरहेको बेला थियो । त्यो अवस्था अहिलेको कोभिड महामारीभन्दा अझ उग्र र भयावह थियो । सन् १९१८ मा बम्बै–ज्वरोको नामले प्रख्यात त्यस इन्फ्लुएन्जाले विभाजनपूर्वको भारतमा झन्डै १ करोड ८० लाख मानिसको ज्यान लिएको थियो ।

भाषा प्रयोगले घायल छौं

भाषाका अप्रिय र भ्रामक प्रयोग आज मानिसका निम्ति ठूला समस्या भएका छन् । यो समस्या वैश्विक भए पनि म यस छोटो लेखमा नेपालमा भाषाका अप्रिय, अभद्र, अवाञ्छित र अनर्गल प्रयोगले अहिले हामी नेपालका मानिस घायल भएका छौं भन्ने विषयमाथि चर्चा गर्न चाहन्छु ।

साहित्यकार, आन्दोलन र बहस

यो लेख तयार पारेको बेलासम्मको नागरिक आन्दोलनले क्रमशः उठाउँदै गएको प्रसङ्ग छ यहाँ । इतिहासले भुलेका विषयलाई उठाउनुपर्छ भनेको छ, यो आन्दोलनले । उठ्तै जानेछन् । हिजोका बृहत् आन्दोलनको बहसको केन्द्रमा राजनीतिक दलहरू थिए । तिनको पुनरुत्थान गर्नु, तिनलाई दलको आकार दिनु र एउटा संविधानभित्र राखेर तिनलाई देश र जनताको सेवा गर्ने जिम्मा दिनु ती आन्दोलनहरूको मुख्य लक्ष्य थियो ।

कमिनिस्टमा इतिहास लेखन समस्या

अहिले नेपालमा धेरैजसो समस्या राजनीतिसँग गाँसिएका छन् । पछिल्लो समयमा आएको समस्या भनेको नेपाली दलहरूले इतिहासलाई कसरी व्याख्या गर्छन् र कसरी त्यसलाई हेर्छन् भन्ने नै हो । यस लेखमा नेपाली कमिनिस्ट पार्टीका समस्याको प्रसङ्ग छ ।

हृषिकेश शाहको कमिनिस्ट नेतामोह

हृषिकेश शाह (१९८२–२०५९) को आज मलाई सम्झना भएको कारण अहिलेको राजनीतिमा कमिनिस्ट पात्रहरूमा देखिएको उथलपुथल हो, किनकि इतिहासकार, प्राज्ञिक अनि राजनीतिक चिन्तक शाह नेपाली कमिनिस्ट राजनीतिलाई सिद्धान्तभन्दा नेताका चरित्र र स्वभावबाट हेर्थे । म उनलाई शाहजी भनेर सम्बोधन गर्थें । उनीसँग मेरो लगभग दुई दशकको सम्बन्धलाई फर्केर हेर्दा देखेका कुरा यस्ता छन् । शाहजी कमिनिस्टहरूका सिद्धान्तभन्दा तिनका पत्यारिला व्यक्तित्व छन् कि छैनन् भनेर हेर्थे भन्ने कुरा पछि थाहा हुँदै गयो ।

ह्युब्रिस्, कमिनिस्ट र मेटामोर्फोसिस्

यो लेखको शीर्षकमा प्रयोग भएका तीनैवटा शब्द नेपाली होइनन् । यिनका प्रयोग यसरी भए– प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीको सिफारिसमा ५ पौस २०७७ मा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले पहिलो गणतान्त्रिक संसद् भङ्ग गरेपछि उठेका चक्रवातका धूलोले आँखा मिचेर बसेको अवस्थामा त्यसलाई व्यक्त गर्न उपयुक्त भाषिका खोजिरहेको थिएँ ।

चन्द्रमान मास्के र त्रिभुवनका जुँगा

कलाकार चन्द्रमान मास्केलाई सम्झिने बलियो सन्दर्भ परेकाले यो लेख लेख्न लागेको छु । भर्खरै ‘सिर्जना’ कला पत्रिकाको निम्ति कलाकार नवीन्द्रमान राजभण्डारीको प्रस्तावमा ‘इन्टर्फेस अफ नेपाली आर्ट एन्ड लिटरेचर’ शीर्षकमा एउटा लेख लेखेर बुझाएको सन्दर्भ छ । त्यसमा मैले एउटा कुरा भेटेको लागेको छ । कलकत्तामा उन्नाईसौं शताब्दीका अन्तिम वर्षदेखि बीसौं शताब्दीका सुरुका दशकसम्म कलाकार ईबी हाभेल र अवनीन्द्रनाथ ठाकुरको नेतृत्वमा कलामा पूर्वीयवादी आन्दोलन र शिक्षा चलेको थियो ।

नेपाली महिलाको राजनीति के भयो ?

नेपाली महिलाको राजनीति अहिले के भयो भन्ने प्रश्न साधारणजस्तो प्रतीत भए पनि लाग्छ, जटिल बन्दै गएको छ । जहाँ राजनीतिको कलेबर लाउके पुरुषहरूका कुण्ठा र महत्त्वाकांक्षाले स्तर नपुगेको आधुनिक चित्रकलाजस्तो दुरूह बन्दै गएको छ, त्यहाँ यो प्रश्न मनमा उठ्नु स्वाभाविक हो ।

कवि–नाटककार युगको मञ्चमा

गोपालप्रसाद रिमाल (१९८४–२०३२) एक जना कवि र नाटककारको नाम हो । केही रमाइला वर्णनमा गोपालप्रसाद रिमालको शब्द–चित्र यस्तो खिच्छन् शंकर लामिछाने दाइ, ‘ठूलो टाउको, प्रशस्त निधार, ज्योतिला आँखा, गोरो, परिपुष्ट लक्का जवान थियो ऊ त्यस बेला । म मरन्च्याँसे, छ्वाके, १४–१५ को अपरिपक्व । आकर्षण कतापट्टि थियो त्यो लाटोले पनि बुझ्ने ।’ तर, दिनदिनै प्रकट हुँदै गएको छ, गोपालप्रसाद रिमाल भन्नु एउटा युगको नाम रहेछ ।