लोकराज बराल

लोकराज बरालका लेखहरु :

कार्यकारी राष्ट्रपतिको बहस

माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले आउने चुनावपछि प्रत्यक्ष निर्वाचित कार्यकारी राष्ट्रपतीय प्रणालीका लागि संघर्ष गर्ने घोषणा गर्नुभएको छ । संविधानसभाको चुनावअघि पनि उहाँको त्यतिखेरको दल एकीकृत माओवादीले यस्तै अभियान चलाएको थियो ।

अनिश्चित राजनीतिका आयाम

राजनीतिक स्थायित्वका नाममा गरिएका प्रयोग असफल हुँदा रहेछन् भन्ने उदाहरण अनेक छन् । स्थायित्वले समृद्धि दिने र त्यसका लागि जसरी पनि सरकार स्थायी, विश्वासिलो र दरिलो हुनुपर्ने मान्यताका साथ कम्युनिस्ट एकताका लागि करिब दुईतिहाइको कम्युनिस्ट सरकार पनि बन्यो । तर न त राजनीतिक अनिश्चितता सकियो न एकता कायम भयो । यो थियो तीन वर्ष चलेको ओली नेतृत्वको सरकारको सन्दर्भ । 

लोकतन्त्रको क्षयीकरण

मानिसलाई क्षयरोग लागेसरह राजनीतिमा पनि क्षयीकरण हुन्छ । शक्तिको क्षयीकरण सम्बन्धी व्याख्या सधैं हुने गरेको छ । राजनीतिमा क्षयीकरण कसरी हुन्छ त ? दिशाविहीनतासँगै राजनीतिमा क्षयीकरणको सुरुआत हुन्छ । मुद्दा ओझेलमा पर्ने अनि दल र सरकारका सबै संरचना गल्दै जाने हुन्छ, मान्छेको शरीर गतिहीन भएसरह । अनि सम्पूर्ण उद्देश्य हराई कोरा शासन गर्ने परिपाटी बस्छ जुन क्षणिक हुन्छ ।

नेता र सामाजिक रूपान्तरण

एक्काइस वर्षपहिले प्रकाशित क्याथरिन फ्र्यांंकको ‘इन्दिरा : द लाइफ अफ इन्दिरा नेहरू गान्धी’ कोभिड महामारीका डरले घर बस्ता फेरि एकपल्ट पढ्न मन लाग्यो । यसको मुख्य कारण समाज रूपान्तरणको प्रयास गर्ने नेताबारे जान्ने उत्सुकता हो । इन्दिरा गान्धी असाधारण नेतृत्व भएकी महिला भएकामा कसैले नकार्ने ठाउँ छैन तर उनलाई शक्ति आर्जनका लागि जस्तोसुकै निर्णय लिने एक अति आत्मकेन्द्रित राजनीतिज्ञका रूपमा पनि धेरैले लिन्छन् ।

कांग्रेसलाई सान्दर्भिकताको चुनौती

नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशनबाट नयाँ नेतृत्व, दलको भावी कार्यक्रम, प्रतिबद्धता र राजनीतिक स्थिरताको अपेक्षा गरिनु स्वाभाविकै हो । चुनावी राजनीतिमा यस दलको उतारचढाव जेजस्तो रहे पनि लोकतन्त्रको केन्द्रबिन्दुमा रहने यसको औचित्यमा अविश्वास गर्न सकिँदैन । यसका एजेन्डा र पछि ती एजेन्डालाई सुदृढ गर्ने कामका लागि पनि लोकतन्त्रमा विश्वास गर्ने जनताले नेपाली कांग्रेसतिरै हेरिरहेका हुन्छन् ।

कोरोना र आत्मचिन्तन

कोरोना महामारी सबैको सोचभन्दा बाहिरको विषय थियो । यसबाट विकसित या शक्तिशाली भनिनेदेखि कम विकसित भनिएका देशका जनतासम्म एकैनासले प्रभावित भए । रोग र मृत्युले धनी, गरिब, शक्तिशाली र निर्बल भनी भेद गर्दो रहेनछ । आफूले चिने–जानेका धेरै मित्रको मृत्युको कारक कोरोना बनेको खबरले केही समय दुःखित बनाए पनि त्यसले मानिसको दिनचर्यामा फरक पारिरहने गर्दो रहेनछ ।

व्यवस्था र पात्रहरूको भूमिका

प्रा.कृष्ण खनाल, नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ र आहुतिले ‘व्यवस्था दोषी कि पात्र’ भन्ने विषयमा सामयिक बहसको उठान गरेका थिए । यद्यपि त्यसले निरन्तरता पाउन सकेन । त्यसैले मैले यहाँ फेरि त्यही विषयलाई छोटकरीमा उठाउने प्रयत्न गरेको छु । आजको राजनीतिक सन्दर्भले यसकै माग गरेको छ ।