लोकराज बराल

लोकराज बरालका लेखहरु :

आत्मकेन्द्रित नेता र लोकतन्त्र

नेता धेरै प्रकारका हुन्छन् । प्रत्येकले जन्मदेखि नै स्वभाव लिएर आउँछन् र केही मात्रामा शिक्षा र पारिवारिक परिवेशले पनि स्वभाव निर्धारण गर्न सक्छन् । त्यसैले एकै घर र परिवेशमा धुन्धुकारिदेखि अति विवेकशील व्यक्तिसम्म देखिन्छन् । राजनीतिमा नेताका यी दुवै खाले गुण (सकारात्मक र नकारात्मक) पाइन्छन् ।

नेपालको छिमेक सम्बन्ध

कान्तिपुर दैनिकको ‘सम्पादकलाई चिठी’ स्तम्भमा शिवशंकर यादवले भारत र चीनले नेपालको राजनीतिमा लिने चाख एवं भारतको बढी विरोध गर्ने र चीनप्रति मौन रहने नेपालीको प्रवृत्तिबारे गरेको टिप्पणी रोचक लाग्यो । उनको टिप्पणीमा विशेष गरी भारतले नेपालको राजनीतिक परिवर्तनमा सधैं अग्रगमनका लागि भूमिका खेलेको र चीनले भने यथास्थितिको समर्थन गर्दै आएको उल्लेख छ ।

क्रान्ति र प्रतिक्रान्ति

क्रान्तिसितै प्रतिक्रान्ति गाँसिएको हुन्छ । दुईमध्ये एक बलियो हुँदा परिणाम त्यहीअनुसारको देखिन्छ । त्यसैले क्रान्तिपछि प्रतिक्रान्तिको शंका गरिन्छ । नेपालमा यस्ता बहसका आधार अनेक हुने गर्छन् । पहिलो कुरा, क्रान्तिको पृष्ठभूमि कति बलियो छ अनि त्यसमा संलग्न पात्रको जनाधार कति दरिलो र स्थायी हुने खालको छ भन्ने कुराले आगामी दिनमा गरिने परिवर्तनको विश्वसनीयताप्रति भरोसा गर्न प्रोत्साहित गर्छ ।

नेताको भूमिका

सामान्य मानिस र नेतामा अनेक गुणले फरक पार्छन् । अरूलाई डोर्‍याउने भएकाले नेताले मानिसको अवस्था, समय र परिस्थितिको बढी मूल्यांकन गर्ने क्षमता राख्छ । निर्णय लिने क्षमता, सहयोग लिन सक्ने गुण, निर्भीक भई जस्तोसुकै प्रतिकूल परिस्थितिको सामना गर्न सक्ने क्षमता, त्याग, अल्पकालीन र दीर्घकालीन परिस्थितिको आकलन अनि आफ्ना कुरा जनतासमक्ष राख्न सक्ने वाक्कला आदिले गर्दा नेता अरूभन्दा फरक गुणले सम्पन्न भएको मानिन्छ ।

नेकपाको बैठक र लोकतन्त्रको भविष्य

नेपाली सञ्चार जगत्‌मा धेरै समयदेखि एकै खबरले मुख्य शीर्षक ओगटिरहेको छ । त्यो हो— नेकपाको कहिल्यै नटुंगिने बैठक शृंखला । अपवादका रूपमा नेपाल–भारत सम्बन्ध र केही अन्य खबर पढ्न, हेर्न र सुन्न सकिन्छ । अन्य जनसरोकारका विषय नभएर मुख्य खबर यस्तो बनेको होइन ।

भूराजनीतिक सक्रियता र नेपाल

सबै राष्ट्रले आआफ्ना परराष्ट्रनीति अवलम्बन गर्न तात्कालिक र दूरगामी नीति तय गरेका हुन्छन् । शक्तिराष्ट्रहरूले आकांक्षा र स्वार्थ सिद्ध गर्ने दृष्टिले यी नीति लिएका हुन्छन् । यी नीतिलाई बल पुर्‍याउन सैनिक बल, आर्थिक क्षमता, राजनीतिक स्थायित्व, नरम शक्ति (सफ्ट पावर क्षमता), आणविक क्षमता, क्षेत्रीय आकार, विश्व पहुँच आदिले काम गरेका हुन्छन् ।

सीमा विवाद र नेपाल–भारत सम्बन्ध

राजनीतिज्ञ विश्वबन्धु थापा नेपालको सीमा विश्वासमा अडेको मान्छन् । उत्तरतिर प्रकृतिले रक्षा गरेकाले र पहिले तिब्बतसित भएका लडाइँका कारण पनि सिमाना तलमाथि भएको छैन ।

अधिनायकवादी प्रवृत्ति र लोकतन्त्र

प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओलीले मजदुर दिवसका सिलसिलामा दिएको वक्तव्यमा वर्तमान सरकारलाई अस्थिर पार्न सञ्चारमाध्यम लागेको आरोप लगाएका छन् । शासक भएपछि आलोचना खप्न नसक्नेमा धेरै पर्छन् । उनीहरू आफूले गरेको जस्तोसुकै काम पनि सही नै ठान्छन् । यो विचित्रको मनोविज्ञानले अरूका सही सल्लाह या आलोचनालाई आफूप्रतिको अनर्गल प्रचार ठान्छ । व्यक्तिवादी सोच र निर्णय हावी हुन थालेपछि अधिनायकवादी तन्त्रका लक्षण देखिन थाल्छन् । आफूले सोचे अनुसारका जस्तासुकै काम र निर्णयप्रति असहमति व्यक्त भए शत्रु ठान्ने मानसिकता बन्छ ।

अध्यादेशको तरंग र यथार्थ

कोरोना महामारीले जनता त्रसित र पीडित भैरहेका बेला प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओलीले सबैलाई अचम्मित पार्ने गरी ल्याएका दुई अध्यादेशले राजनीति तरंगित भएको छ । राजनीतिक र अन्य क्षेत्रबाट यसको औचित्यमाथि प्रश्न उठाइएको छ ।

नेकपाको जित र हार

राजनीतिमा जितेर पनि हारिन्छ र हारेर पनि जितिन्छ । नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टीको प्रचण्ड बहुमत पाएको सरकार छ । मार्क्सवादी–लेनिनवादी र माओवादी समूह समाहित भई नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) बनेपछि अब माओवादी भन्ने शब्द आधिकारिक रूपमा लोप भएको छ । तर यस ब्रान्डले कतै अर्को चमत्कार गरिहाल्छ कि भन्ने आशमा अन्य माओवादी दल भने क्रियाशील छन् ।