उज्ज्वल प्रसाईं

मेचीकिनारको कोरोना-विमर्श 

नेपाल सरकारले ‘लकडाउन’ घोषणा गरिसकेको थिएन । सीमा सहर काँकरभिट्टाका चियापसल सदाझैं व्यस्त देखिन्थे । सामान्य अवस्थामा चिया–कफीका विषय विविध हुन्छन्; कोरोना विषाणुको प्रभाव बलियो बन्न थालेकाले सबैतिरका संवादमा एकरूपता छ । विषाणु–त्रासदीबारे गफ चलिरहेका बेला सानो समूह जस्तो बनाएर बसेकामध्ये एक जना बोले, ‘धेरै पटक जाँचिसक्यो; केही छैन भन्छ ।’

कसको रह्यो संघीयता र धर्मनिरपेक्षता ?

संघीयता र धर्मनिरपेक्षता चर्चामा छ । संवैधानिक प्रावधानबारे विभिन्न कोणबाट विमर्श चल्नु अस्वाभाविक होइन । सत्तरी हिउँद पचाइसकेको भारतीय संविधान अद्यापि बहस र विवादको विषय बनिरहेको छ । चार वर्षअघि आन्दोलन र रक्तपातबीच जारी नेपालको संविधान वा संविधानका प्रावधानबारे अहिले बहस हुनु अनौठो होइन ।

पुनर्लिखित चकलेट

आख्यानकार नयनराज पाण्डेको ‘चकलेट’ शीर्षक रोचक कथा छ । काठमाडौंको स्थायी बासिन्दा बनेका मन्त्री आफ्नो स्वकीय सचिवसहित जन्मगाउँ जान्छन् । गाउँ पुग्ने बाटामा पजेरो गुड्दैन । धेरै वर्षपछि गाउँ फर्केका उनले गाउँको बाटो भुलिसकेका हुन्छन् । कहिले कुन वडा, कहिले कुन टोल पस्दै उनको समय बित्छ ।

वैचारिक दुर्भिक्षको सादा टिपोट

स्थिर क्यानभासका धर्सा एवं रंगमार्फत व्यक्ति र प्रवृत्तिका तीव्रतम बदलाव व्यक्त गर्न अप्ठ्यारो होला । अनेकवली चलायमान दृश्यलाई बेग्लाबेग्लै क्यानभासमा पोतेर गरिने शृंखलाबद्ध कलाकर्मबाट बदलावको असंगत आयाम कति अभिव्यक्त हुन्छ, गैरकलाकारलाई अन्दाज गर्न गाह्रो छ । व्यक्तिका क्षणवादी गुण वा समूहले खेलेका अनपेक्षित चिप्लेटी अभिव्यक्त गर्न कविताको सामर्थ्य बढ्ता उपयोगी हुन सक्छ ।

‘उदार तानाशाह’ को त्यो सपना 

२०६९ कात्तिक १३ गते कान्तिपुरको विचारपृष्ठमा प्रकाशित एउटा लेखको शीर्षक थियो— ‘उदार तानाशाह’ को खोजी । चर्चित बैंकर अनिल शाहको सो लेखमा तिनताक धेरैको ध्यानाकृष्ट भयो । पहिलो संविधानसभा असफल भएको पृष्ठभूमिमा शाहले तानाशाहको खोजी गरे । तानाशाह जन्माउन सक्ने राजतन्त्रलाई भर्खरै बिदा गरिएकाले फर्कन नसक्ने र सैनिक तानाशाहले पनि समस्या सुल्झाउन नसक्ने उनको अड्कल थियो ।

उज्ज्वल प्रसाईंका लेखहरु :

टिप्पणी : बहिष्कृत सहिदको सम्झनामा

आजको स्वतन्त्रता हिजो गरिएका श्रम र संघर्षको प्रतिफल हो । अहिले उपभोग गरिरहेको स्वतन्त्रताका लागि हिजो कस्ता बौद्धिक एवं शारीरिक श्रम र संघर्ष भए ? त्यसो गर्ने को– को थिए ?

संविधानको मायामा ! 

भारतका सहरहरू आन्दोलित छन्, आन्दोलनको नेतृत्वमा युवा छन् । दिल्लीको सहिनबाग होओस् वा कलकत्ताको पार्क सर्कस मैदान, आन्दोलनको नेतृत्व लिनेमा महिलाको संख्या अधिक छ । नागरिकता संशोधन ऐन (सीएए) र राष्ट्रिय नागरिक रजिस्टर (एनपीआर) एकसाथ कार्यान्वयन भए असंख्य मानिस अनागरिक ठहरिने सम्भावना छ ।

पार्टी–पत्रकारको व्यावसायिक पगरी

तत्कालीन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) ले मूलधारको राजनीतिमा आएको केही समयपछि आफ्नो दलीय पकड सबल बनाउन सञ्चार माध्यममा लगानी गर्‍यो । पत्रकारितामा अनुभव भएका र काठमाडौंमा उपलब्ध पार्टी कार्यकर्तालाई दैनिक र साप्ताहिक अखबार, टेलिभिजनदेखि अनलाइन समाचार पोर्टलसम्म सञ्चालन गर्ने तारतम्य मिलायो ।

सञ्जालमा अल्झेको लोकमत 

सन् १९७८ मा पहिलोपटक प्रकाशित ‘प्लानिङ फर पिपल’ पुस्तकका लेखकद्वय लुड्विग एफ स्टिलर र राम प्रकाश यादवले पुस्तकको परिचय खण्डमा काठमाडौंको जनमतका चार चरित्र उल्लेख गरेका छन् । सार्वजनिक वृत्तकोती चरित्रमा धेरथोर बदलाव आएको भए पनि आजको ‘लोकमत’ बुझ्न विद्वानद्वयले अघि सारेका विचार अनुपयोगी भइसकेका छैनन् । 

के हो डलरवादी ?

विशेषणका रूपमा ‘डलरवादी’ शब्दको प्रयोग अधिक हुन थालेको छ । सामाजिक भनिने विद्युतीय सञ्जालमा खोजे यो विशेषण कसले, केका लागि र कसका विरुद्ध प्रयोग गर्छन् भन्ने थाहा हुन्छ । राजनीतिक दलका नेता, बुद्धिजीवी, नेताका वैतनिक एवं अवैतनिक समर्थकदेखि विद्युतीय सञ्जालमा समय कटनी गरेर बस्नेका लागि ‘डलरवादी’ प्रिय शब्द भएको छ ।