विमला राई पौड्याल

विमला राई पौड्यालका लेखहरु :

सिंहदरबारको विकृति प्रदेश र स्थानीय तहमा देखिनुभएन

संघीयताको अभ्यास गरेको पाँच वर्ष भयो । म विकासमा काम गर्ने भएकाले राजनीति गरेर राष्ट्रिय सभामा आएको होइन । विकासका दृष्टिबाट हेर्दा संघीयताको आवश्यकता भनेको जनताले सेवा सहज रुपमा पाउनका लागि हो । राज्य संरचना समावेशी बनोस्, सबैले आफ्नो जीवनयापनलाई प्रत्येक्ष असर पार्नेगरी नीति निर्माणमा सहभागी हुन सकुन् भन्ने हो ।  

चुनावी अस्त्र मात्र नबनोस् सामाजिक सुरक्षा

नेपालमा सामाजिक सुरक्षाको अवधारणा मुख्यतः २०५१ सालदेखि सुरु भएको हो । दक्षिण एसियाकै इतिहासमा पहिलो निर्वाचित कम्युनिस्ट प्रधानमन्त्री बनेका मनमोहन अधिकारीले राज्यकोषबाट ज्येष्ठ नागरिकलाई महिनाको १०० रुपैयाँ जीवनयापन भत्ता दिने व्यवस्था गरेर ‘ज्येष्ठ नागरिक लगायतका जोखिममा रहेका नागरिकको सुरक्षा र जनजीविकाको व्यवस्था गर्नु राज्यको दायित्व हो’ भन्ने मान्यता स्थापित गर्दै सामाजिक सुरक्षाको अभ्यासको थालनी गर्नुभएको हो ।

संरचनागत त्रुटि र राजनीतिक अस्थिरता विकासको बाधक

हामीले स्थिर सरकार बनाउन खोजेका हौं । तर बन्न सकेन । दुई वर्ष बसेको सरकारलाई स्थिर सरकार भन्ने कि नभन्ने ? त्योभन्दा अगाडि नौ महिना टिक्थे । दुई वर्ष टिक्यो । ५ वर्ष टिक्छ कि भन्ने सोचेका थियौं । बीचैमा आन्तरिक कलहले गर्दा हामी पछाडि पर्‍यौं ।

भोकमरीमा राहत : जिम्मेवारी कसको ?

विश्व खाद्य कार्यक्रमले द्वन्द्व, जलवायु परिवर्तन र आर्थिक मन्दीका कारण सन् २०२० मा ५५ देशमा १३५ मिलियन मानिस चरम गरिबी र भोकमरीबाट ग्रस्त हुने आकलन गरेको थियो । कोरोना भाइरसको संक्रमण बढ्दै जाँदा थप १३० मिलियन (झन्डै दोब्बर) मानिसको खाद्य सुरक्षा र जीविकोपार्जन जोखिममा पर्ने र सन् २०२० मा २६५ मिलियन (२६ करोड ५० लाख) चरम भोकमरीमा रहने प्रक्षेपण गरियो ।

कोरोनाकालमा राष्ट्रिय सभाको प्रभावकारिता

विद्यमान राष्ट्रिय सभा संविधान निर्माण, पुनःसंरचना र तीनै तहको निर्वाचन भइसकेपछिको पहिलो हो । प्रदेशसभा र स्थानीय तहका पदाधिकारीहरूको निर्वाचन मण्डलबाट प्रतिप्रदेश आठ सदस्य (३ महिला, १ दलित, १ अपांगता भएका वा अल्पसंख्यकसहित) निर्वाचित भएर र सरकारको सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट १ महिला सहित ३ जना विज्ञ मनोनीत गरी बनेको जम्मा ५९ जनाको यो सभा भौगोलिक तथा सामाजिक समावेशिताको हिसाबले नेपालको ऐनाजस्तै छ ।

कोरोना संकटमा अवसर

भनिन्छ, प्रत्येक कालो बादलमा एउटा चाँदीको घेरा हुन्छ । अर्थात्, जतिसुकै अप्ठ्यारो परिस्थिति वा विपतको अवस्थाले पनि केही न केही राम्रो पक्ष ल्याएकै हुन्छ । तर अचेल रेडियो, पत्रिका, टीभी र सामाजिक सञ्जाल, घरपरिवार र साथीभाइको कुराकानी कोरोना भाइरसबाट सुरु हुन्छ र यसैको वरिपरि सकिन्छ । हुँदाहुँदा मोबाइलको रिङटोनमा पनि कोरोनासम्बन्धी सन्देश नै सुनिन्छ । क्वारेन्टिन, आइसोलेसन, पीपीईजस्ता प्राविधिक शब्दहरू जनजिब्रोमा झुन्डिएका छन् ।