मुराहरि पराजुली

किसान र कृत्रिम बजार

सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको पोलिटब्युरो संसारभर समाजवाद निर्यात गर्ने दीर्घकालीन योजना बनाउने छलफलमा जुटेको हुन्छ । संसारभरका सबै मुलुक कब्जा गर्ने तर न्युजिल्यान्डलाई छोडिदिने कुरा हुन्छ ।

सामाजिक (अ)सुरक्षा कोष

सरकारले घोषणा गरेको सामाजिक सुरक्षा योजनाले एक वर्ष पूरा गरेको छ । उक्त योजनामा रोजगारदाता तथा कामदारले अपेक्षा अनुरूप सहभागिता जनाएका छैनन् । केही समस्या छन् योजनामा, त्यसैले लक्षित वर्ग आश्वस्त हुन सकिरहेको छैन । यस्तो अवस्थामा कुनै पनि लोकतान्त्रिक सरकारको चुनौती भनेको सरोकारवालाहरूको विश्वास जित्ने हुनुपर्छ । जबर्जस्ती गर्नु गलत हो । 

को कति पुँजीवादी ?

पुँजीवादलाई एउटा गाली बनाउने अनौठो उद्यम नेपालमा लामो समयदेखि चलिआएको छ । पुँजीवाद कसरी नराम्रो हो भनेर तथ्य र तर्कहरू दिइँदैन । यसका कमजोरीहरू केलाइँदैन । कसैले पुँजीवाद किन नराम्रो हो भनेर सोध्यो भने ‘यस बारेमा मार्क्सले बताइसक्नुभएको छ’ भन्ने किसिमको जवाफ पाइन्छ ।

नेपाली पुँजीवादको रक्षार्थ 

हामीकहाँ पुँजीवाद–समाजवाद सम्बन्धी बहस एकांगी छ । समाजवादको एकोहोरो प्रशंसा गरिएको छ । अभ्यासमा ल्याउने इमानदार प्रयास गरेको पाइँदैन । पुँजीवादलाई वैचारिक प्रणालीको हिस्सा नै मानिँदैन । यसलाई केवल एउटा मानवीय अपसंस्कृतिका रूपमा बुझ्ने–बुझाउने गरिएको छ । नेपालमा पुँजीवादबारे छलफल समाजवादका समर्थकहरूले गर्छन् ।

स्वदेशी उद्योगको जामा

बजेटले किताबमा कर लगाएपछि लेखपढमा रुचि राख्नेहरू केही झल्यास्स भएजस्तो देखियो । यो वर्ग त्यही हो, जसले सरकारलाई पहिले कर उठाएर विकास निर्माण गर्न, रोजगारी बढाउन, कल्याणकारी कार्यक्रममा खर्च गर्न उक्साउँथ्यो । यी नादान राज्यवादीहरू अझै पनि यो वा त्यो क्षेत्रमा कर उठाउन वा नउठाउन सिफारिस गर्न पछि पर्दैनन् । उनीहरू कर वा अनुदानमार्फत हुने आर्थिक–सामाजिक स्रोतहरूमाथि हुने राजनीतिभित्र भने प्रवेश गर्दैनन् । 

मुराहरि पराजुलीका लेखहरु :

जादुगर अर्थमन्त्रीको खोजी

चालु वर्ष आर्थिक वृद्धिदर ८ प्रतिशत हुने बजेटमा उल्लेख थियो । गत शुक्रबार केन्द्रीय तथ्यांक विभागले भने यो आँकडा ६.८ प्रतिशतमा सीमित हुने सार्वजनिक गरेको छ । बजेटमा भनिए अनुसारको खर्च हुन नसक्ने र राजस्व संकलन पनि नहुने अर्थमन्त्रीले पहिल्यै बताइसकेका छन् ।

मूर्ख समाजसँग जुवा

सामान्यतया सेयर बजारमा किन्नेले सस्तोमा किनिरहेको छु भन्ठान्छ  । उसलाई किन्नेहरूको लाममा म बीचमा छु भन्ने लाग्छ  ।

सन्तान विभेदको जगमा समृद्धि !

मे री छिमेकी अन्जिता जिरेल पेसाले नर्स हुन् । उनी दस महिनाकी छोरीसँग निकै खुसी छिन् र छोरीलाई पनि उत्तिकै खुसी बनाउने प्रयास गर्छिन् । छोरीलाई खेलाउँछिन्, उफार्छिन्, चुप्पा खान्छिन् । आफ्नो मुख बिगारेर, अनौठा आवाज निकालेर छोरीलाई हँसाउँछिन् । उनीकहाँ पुग्ने जोकोहीले आमाछोरीको यो अन्तरघुलन देख्न सक्छन् ।

गरिबी छोडी असमानता !

गरिबी र असमानताका आँकडा आकर्षक हुन्छन् । यी आँकडाबाट मन छुने शीर्षक बनाइन्छन् र भयावह विश्लेषण गरिन्छन् । यसैबाट धेरैको राजनीति र गुजारा चलेको छ । अविकसित देशमा प्रायः गरिबी, अभाव, भोकमरीलाई भजाइन्छ ।

भेनेजुएलाको दन्त्यकथा

त्यो ह्युगो साभेजको जादु चलेका बेला थियो । भेनेजुएलाका राष्ट्रपतिलाई कुनै अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा सुनेर आएका तत्कालीन एमालेका युवा नेता गोकर्ण विष्ट नयाँ बानेश्वरमा देखा परे । शाही शासनविरुद्ध सात दलको आन्दोलन जारी थियो । ‘भाषा त बुझिन्थेन तर बडी ल्याङग्वेज गजबको थियो,’ हाल मन्त्री रहेका विष्टले हामी केही युवालाई कुनामा उभ्याएर भनेका थिए, ‘रगत उमाल्ने किसिमको ।’