‘अकुपाई टुँडिखेल’

टुँडिखेल नै रहेन भने ?

टेबहाल, संकटा मन्दिरमा शनिबार दर्शनार्थीको निकै भीड लागेको छ । त्यहीँ एक छेउमा केही स्थानीय बूढापाका गफ गरिरहेका छन् । विषय रहेछ, खुम्चिइरहेको टुँडिखेल । उनीहरूको चिन्ता थियो, संकटासँग सिधा सम्बन्ध रहेको टुँडिखेल दिनदिनै खुम्चिँदै छ । अतिक्रमणले थिलथिएको छ । कुनै दिन टुँडिखेलकै अस्तित्व हरायो भने ? मन्दिरमा भीड लागेर मात्र के मजा, टुँडिखेल नै रहेन भने ?

अतिक्रमणको चपेटामा ‘गुरुमार्पा वृक्ष’

टुँडिखेलको पूर्वोत्तर भागमा एउटा ठूलो रूख छ । परबाट हेर्दा बर–पीपलजस्तो लाग्ने रूखको वास्तविक नामबारे अग्रजहरू समेत जानकार छैनन् । नेवार समुदायले भने उक्त रूखलाई ‘गुरुमार्पा वृक्ष’ नाम दिएको छ ।

‘अकुपाई टुँडिखेल’ : मानव साङ्लोले टुँडिखेल घेर्नेसम्मका कार्यक्रम

टुंडिखेलको दक्षिणतिरको बार पालले छोपेर भित्र हेर्न नमिल्ने बनाइएको छ । भित्र एकछेउ माटो थुपारेर अग्लो पहाडझैं बनाइएको छ । त्यहाँ झारपात उम्रिएर हरिया बनेका छन् । नजिकै घर तथा भवनका भग्नावशेष थुपारिएको छ । डोजरले ती भग्नावशेषलाई मिलाएर थुपार्ने काम गरिरहेका हुन्छन् । त्यसकै अर्का छेउमा धरहरा पुनर्निर्माणका लागि ल्याएका सामग्री थुपारिएका छन् । छेउमा केही टहरा छन्, नजिकै ठूलाठूला ट्रम, टिपरलगायतका मालबाहक सवारीसाधन । 

अलपत्र टुँडिखेल

तानसेनको एकमात्र खेल मैदान टुँडिखेल स्तरोन्नतिको अभावमा अलपत्र छ । यहाँका फुटबल खेलाडीले अभ्यास गर्न पाएका छैनन् । दुई वर्षदेखि स्तरोनन्ति गर्ने भन्दै टुँडिखेलमा डोजर लगाएर अलपत्र छाडिएको छ । खेलमैदान स्तरोन्नति गर्ने योजना तानसेन नगरपालिकाले अघि सारेको थियो । कामै अघि नबढाई त्यत्तिकै छाडेको हो । खेलाडीहरू धूलो र हिलोमा फुटबल अभ्यास गर्छन् । ‘हामीले पछिल्लो समयमा अभ्यास गर्न पनि पाएका छैनौं,’ दैनिक अभ्यासमा जुट्ने खेलाडी विकास ठाडाराईले भने, ‘टुँडिखेलमा अभ्यास गर्न साह्रै अप्ठेरो हुन्छ ।’ 

खुलामञ्च जोगाउन समिति

राजधानीको खुलामञ्च र टुँडिखेल संरक्षण गर्न विजयलाल श्रेष्ठको संयोजकत्वमा समिति गठन भएको छ । टुँडिखेल जोगाउन दबाब दिने उद्देश्यले अकुपाई टुँडिखेल अभियान सञ्चालन गर्न समिति बनाएको श्रेष्ठले बताए । समितिले टुँडिखेलबारे चेतना फैलाउने, छलफल चलाउनेदेखि टुँडिखेल मानव साङ्लोले घेर्नेसम्मको कार्यक्रम रहेको उनले बताए । अभियानको पहिलो कार्यक्रम विश्व स्वतन्त्रता दिवसको अवसर पारेर गर्न लागिएको छ ।

खुलामञ्च कालोपत्रे गर्न रोक

दसैंको मौका पारेर काठमाडौं महानगरपालिकाले खुलामञ्चमा गर्न लागेको कालोपत्रे सम्पदा संरक्षण अभियन्ताले भत्काइदिएका छन् । दसैंअघि कार्यालय खुल्ने अन्तिम दिन काठमाडौं भ्यु टावरका ठेकदार कम्पनीले काठमाडौं महानगरपालिकासँग मिलेर खुलामञ्चमा पिच गर्न लागेका थिए ।
ADVERTISEMENT

क–कसले मिचे टुँडिखेल ?

लिच्छविकालीन समय  । पुरानो काठमाडौं सहरभन्दा बाहिर, पूर्वपट्टिको लम्बेतान चौर  । जो ‘लायकुपुई’ बाट मुस्किलले साढे तीन सय पाइलाको दूरीमा अरू जमिनभन्दा अलिक उठेको ढिस्कोजस्तो भएर बसेको थियो । फराकिलो खुला जमिनको सहरवासीका लागि एकसाथ अनेक उपादेयता थिए । घरपालुवा जनावर चराउने, केटाकेटी खेल्ने, विशेष जात्रा र उत्सवहरू मनाउने प्रयोजनका लागि उक्त खुला जमिनको उपयोग हुन्थ्यो ।

खुलामञ्च खुम्च्याउने धृष्टता

नामै काफी छ, खुलामञ्च । खुलै रहनुपर्छ । खुलै राखिनुपर्छ । घनाबस्ती र व्यस्त सहरहरूमा कहीँ न कतै खुलामञ्च हुन्छन्, चाहिन्छन् । तब मात्र सहरवासीले एकैछिन भए पनि खुला आकाशमुनि सुस्ताउन पाउँछन् । 

खुलामञ्च खोइ ?

४ वर्ष अघिको विनाशकारी भूकम्पपश्चात थोरै भए पनि समाजमा खुला ठाउँको महत्त्वबारे चर्चा भएको थियो  । त्यसयता सार्वजनिक जग्गा अतिक्रमण ह्वात्तै बढेको छ  ।

ठेकेदारको कब्जामा खुलामञ्च, महानगरपालिका मुकदर्शक

खुलामञ्चको उत्तरतर्फको क्षेत्रमा पसल राख्ने उद्देश्यले धमाधम सटर बनाउने काम भइरहेको छ । केही सटर बनेर भाडामा दिइसकिएको छ भने केही बन्दैछन् । त्यहाँ ५२ वटा सटर बनाउने गरी काम भइरहेको छ ।

टुँडिखेल आकर्षक बनाउन गुरुयोजना

वर्षौंदेखि अलपत्र र बेवारिसे तानसेनको एक मात्र खेल मैदान टुँडिखेलको स्तरोन्नति हुने भएको छ । धूलो र हिलोमा फुटबल खेल्दै आएका खेलाडीले समेत यसबाट राहत पाउने भएका छन् । तानसेन नगरपालिकाका मेयर अशोककुमार शाहीले टुँडिखेलको बृहत्तर गुरुयोजना बनाइसकिएको बताए । ‘सोही गुरुयोजनाअनुसार स्तरोन्नतिको काम अगाडि बढ्नेछ,’ उनले भने, ‘अबको एक साताभित्रै काम सुरु हुन्छ ।’

फराकिलो पारिँदै टुँडिखेल

राणाकालमै निर्मित डोटीको सिलगढीस्थित टुँडिखेलको स्तरोन्नति थालिएको छ । दिपायल सिलगढी नगरपालिका–६ स्थित टुँडिखेलमा ७० लाखको लागतमा भौतिक संरचनाहरूको स्तरोन्नति सुरु भएको हो ।

टुँडिखेल वरिवरि ‘पिक एन्ड ड्रप’

सवारीसाधनको अत्यधिक जाम बढ्दै गएको भन्दै टुँडिखेल वरिपरिको क्षेत्रमा यात्रु पिक एन्ड ड्रप (चढाउन र ओराल्न) मात्र पाइने भएको छ ।

खुलामञ्च अस्तव्यस्त

प्रदेश राजधानी वीरेन्द्रनगरको खुलामञ्च एक महिनादेखि ‘बन्धक’ जस्तै छ । मेला आयोजकले आफ्नो कार्यक्रम सकेपछि चारैतिर घेरिएको बार नहटाउँदा खुलामञ्च अस्तव्यस्त देखिन्छ ।

टुँडिखेल अब ‘ग्रिनपार्क’

रोल्पा नगरपालिकाले स्थानीय टुँडिखेल संरक्षण गर्न तारबार गरेको छ । तारबारभित्र दुबो र वृक्षरोपण गरेर हरित बगैंचा (ग्रिनपार्क) निर्माण योजना तयार गरिएको हो । दुई वर्षअघिदेखि यसका लागि काम भइरहेको छ ।

साँघुरियो खुलामञ्च

खुलामञ्च राजधानीको मुटुमा रहेको एक मात्र खुलास्थल । राजनीतिक परिवर्तनदेखि अन्य धेरै प्रकारका साँस्कृतिक अवयवहरुको साक्षी बन्दै आएको ठाउँ । 

बदलिँदो टुँडिखेल

खड्मास भएर होला, भद्रकालीको आकासेपुलबाट हेर्दा टुँडिखेल पुंmग देखिन्छ। वरिपरिका विशाल भवनले यसलाई रङ्गहीनशाला बनाइरहेका छन्। बहत्तरे भूकम्पपछि धरहरालाई मसान बनाई सुतिरहेको टुँडिखेलको दक्षिणी फेँदमा गएको वर्षायाममा झपक्कै झारहरू हल्किएका थिए।

माघीमा झुम्यो टुँडिखेल

थारू बस्तीमा आज माघीको रौनक छाएको छ । थारू समुदायको विशेष पर्व भएकाले बिहानैदेखि थारुको बसोबास हुने स्थानहरुमा निकै उत्साह र चहलपहल बढ्छ । काठमाडौंमा बस्ने थारुहरुले भने टुँडिखेलमा जम्मा भएर माघी मनाए ।