विचार विविधा

व्यवहारवादी राजनीतिका अप्ठेराहरू

भास्कर गौतम

दु:ख, आक्रोश, स्तब्धता र अनिश्चित जीवन नेपाली लोकतन्त्रको आधारभूत परिचय बनिसकेको छ । पछिल्लो साता प्रेमप्रसाद आचार्यले आँटेको आत्मदाहले आमवृत्तमा आक्रोश र स्तब्धता जगायो । जनयुद्धमा लागेका कमान्डर तिलकबहादुर कार्कीको कफिनले दुःख र अनिश्चित जीवन थप निश्चित देखायो ।

गान्धीजीसँग मेरो तीन पटकको भेट

गान्धीजीको निधन भो । कसैले भने, ‘राष्ट्रपिताको मृत्यु भो’; कसैले ‘विश्वको नै प्रकाशस्तम्भ ढल्यो’ पनि भने । अंग्रेजहरूले भने, ‘हामीले आफ्नो जातिको सबभन्दा ठूलो मित्र गँवायौं’; अमेरिकीहरूले यसमा अर्को विश्वव्यापी युद्धको खतरा देखे । जिन्नाले भने, ‘हिन्दूहरूका ठूला नेता मरे’; मुस्लिम जनताले कराई भन्यो, ‘हाम्रा सबभन्दा ठूला त्राता खोसिए ।’ हामी नेपालीले के भन्ने ? गान्धीजीको मृत्युले भरखर पलाउन लागेको नेपाली जनआन्दोलनको कत्रो ठूलो क्षति भो, त्यो हामीले नेपाली जनतालाई के गरी बताउने ?

सहिदको सपना र प्रेमको आत्मदाह

राजाराम गौतम

हुँदैन बिहान मिर्मिरेमा तारा झरेर नगएबन्दैन मुलुक दुई–चार सपूत मरेर नगएजब–जब सहिदहरू सम्झनामा आउँछन्, भूपी शेरचनको यो कालजयी सृजनाले तिनीहरूको उत्सर्गको अर्थ र औचित्य बोध गराउँछ । अनि, राष्ट्र निर्माणको बलिवेदीमा चढेका ती इतिहासनिर्माताको बलिदानप्रति गर्व महसुस हुन्छ, सम्मानले शिर निहुरिन्छ ।

विस्मृतिमा नबिलाऊन् बौद्ध सम्पदा

सम्पादकीय

पाँच वर्षअघि उपल्लो डोल्पा, धो–तरपस्थित गाकार गुम्बाबाट पुरातात्त्विक शाक्यमुनि बुद्ध मूर्ति चोरिएको घटना सम्बन्धी खोजबिन जारी रहेकै बेला तीन महिनाअघि यो सम्पदा बेइजिङमा लिलामीमा राखिएको पाइयो । यो सूचनासँगै हिमाली जिल्ला डोल्पाबाट एकपछि अर्को गर्दै पुरातात्त्विक महत्त्वका सम्पदा, बौद्ध मूर्ति, थांका चित्रहरू चोरिँदै गएका र ती सम्पत्ति विदेशमा लिलामगृह वा संग्रहालयमा प्रदर्शनीमा राखिएका तथ्य बाहिर आए । र यो विषयले अहिले सम्पदाप्रेमीहरूको ध्यान खिचेको छ ।

जलवायु संकट र महिला

मीना मरासिनी

संयुक्त राष्ट्रसंघीय वातावरण कार्यक्रम (यूएनईपी) को एक प्रतिवेदन अनुसार विश्वमा जलवायुजन्य विपद्का कारण विस्थापित हुने मानिसमध्ये ८० प्रतिशत महिला हुने गरेका छन् । जब महिलाहरू विस्थापित हुन्छन्, तब उनीहरू यौन लगायतका विभिन्न हिंसाको उच्च जोखिममा रहने गरेको समेत उल्लेख छ । त्यस्तै जलवायु परिवर्तनबाट सृजित प्राकृतिक प्रकोपबाट ज्यान गुमाउनेमा ८९ प्रतिशत महिला छन् । जलवायु परिवर्तनले विद्यमान लैंगिक विभेदलाई बढाएको र महिलाको जीवनयापन, स्वास्थ्य तथा सुरक्षामा समेत खतरा पैदा गरेको छ ।

समुन्नतिका आधार

बहुसांस्कृतिक, बहुभाषिक र बहुधार्मिक समुदायले भरिपूर्ण लुम्बिनी प्रदेशको जनसंख्या करिब ५० लाख छ । देशको करिब साढे १५ प्रतिशत जनसंख्या ओगटेको र कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा करिब ११ प्रतिशत हिस्सा रहेको लुम...

लुम्बिनी बन्दा बन्छ देश

शंकर पोखरेल

हामीले जिम्मेवारी सम्हाल्दा संघीयताको आधार तयार पार्ने मुख्य दायित्व थियो । सुरुमा हामीले कस्ता प्रदेश बनेका छन्, तिनको सामर्थ्य के छ भन्ने आकलन गर्‍यौं । त्यो बेला आर्थिक–सामाजिक हिसाबले सात प्रदेशमध...

महिलाका मुद्दा

नेपालको महिला आन्दोलन पाँचौं पुस्ताको हो । चन्द्रशमशेरको शासनमा योगमायाले गरेको विद्रोहको एक शताब्दी पूरा भएको छ । लुम्बिनी क्षेत्रमा पनि प्रत्येक चरणमा कुनै न कुनै योगदान महिलाको थियो । समग्र लुम्बिन...

सद्भावको सहर

नेपालगन्ज धार्मिक दृष्टिले अति संवेदनशील छ । ०५४ सालको हिन्दु–मुस्लिम समुदायबीचको धार्मिक दंगापछि यहाँ विभिन्न घटनाक्रम भए । पछिल्लो चार/पाँच वर्षमा धार्मिक सद्भावका लागि विभिन्न धर्मगुरुको संयोजकत्वम...

सीमाञ्चल सम्बन्धको लाभ

समथर भूभागदेखि ७ हजार मिटर उचाइसम्म भएका तराई, हिमाल र पहाडी विविधताले लुम्बिनी प्रदेश भरिपूर्ण छ । सबै नेपालीका लागि लुम्बिनी शब्दमात्रै पनि प्रिय र सुन्दर लाग्छ । शान्तिप्रति समर्पित हुनेका लागि विश...

प्रदेशको औचित्य

धवलशमशेर राणा

हाम्रोजस्तो मुलुकमा प्रदेशको औचित्य छैन । ढिलो–चाँडो यसको खारेजी अनिवार्य छ । हामी त घोषित रूपमै प्रदेश खारेज गर्नुपर्छ भनिरहेका छौं । हाम्रो उद्देश्य पनि त्यही हो । एउटा प्रदेशलाई मात्र लिएर विकास हु...