उपचार नहुनु प्रमुख कारण

खगेन्द्र अवस्थी

बैतडी — २२ वर्षसम्म भारतको बरेलीबाट श्रीकेदार ५ की एक महिलाले औषधि सेवन गर्दा पनि रोग निको भएन ।

निको नभएपछि उनले झुन्डिएर आत्महत्या गरिन् ।  अर्को एक परिवारमा बाबुको मानसिक सन्तुलन बिगि्रएको एक वर्षपछि छोराको पनि मानसिक स्वास्थ्य असामान्य बन्यो । बरेलीबाट औषधि ल्याएर केही दिन निको भए पनि साता बिराएर समस्या दोहोरिंदै गएको छ ।
कक्षाका अब्बल विद्यार्थी श्रीकेदारका एक किशोरले विद्यालय जान छाडेको वर्ष दिन पुग्यो । नियमित विद्यालय जाने उनको दिनचर्या अहिले डाँडाकाँडा र गाउघर डुल्दैमा बित्छ ।  श्रीकेदार ५ का अर्का एक युवा ३ वर्षदेखि बेपत्ता छन् । मानसिक सन्तुलन बिगि्रएदेखि उनको अत्तोपत्तो छैन ।  सदरमुकाम उत्तरी क्षेत्रको एक गाउँमा भएका यी घटनाहरू हुन् । उपचार र सल्लाह नपाउँदा उनीहरूले रोग पाल्ने र आत्महत्याको विकल्प राज्दै आएका छन् । श्रीकेदार र आसपासका गाउँमा ४० जनाभन्दा बढी मानसिक रोगी छन् । वर्षौंदेखि मानसिक समस्याबाट पीडित भए पनि स्थानीय 'देवताले गराएको' भन्ने अन्धविश्वासमा पर्दै आएका छन् ।  
श्रीकेदारको एउटै टोलमा १२ जना बिरामी छन् । कुनै-कुनै परिवारमै २/३ जनासम्म छन् । १० जनाको मानसिक रोगको समस्याकै कारणले मृत्यु भएको स्थानीय बासिन्दा सुनाउँछन् । बेपत्ता भएर, भीरबाट हाम फालेर, झुन्डिएर पनि आधा दर्जनको मृत्यु भइसकेको छ । केहीको उपचारको सिलसिलामा मृत्यु भएको हो । एक दर्जन जतिले भारतको बरेलीस्थित मानसिक अस्पतालबाट औषधि सेवन गर्दै आएका छन् । छिमेकी गाउँ न्वाली र दशरथचन्द नगरपालिकाको कपिन्ना, खेतीगाउँ र नगतडीमा पनि आधा दर्जन यस्तै बिरामी रहेको स्थानीय बताउँछन् ।  इस्टमित्रबाट बहिष्कृत हुने डरले स्थानीयले रोगका बारे बाहिर भन्ने गरेका छैनन् । 'सबैले थाहा पाए छोराछोरीको बिहे गर्न समस्या होला भन्ने डर छ' एक स्थानीयले भने, 'इस्टमित्र र नातागोताको सम्बन्ध बचाउन पनि सुटुक्क उपचार गराउँछौं ।'
१५ देखि ४५ वर्ष उमेर समूहका मानसिक रोगी बढी छन् । महिला र पुरुष दुवैमा समस्या देखिए पनि पुरुषको संख्या बढी छ । कोही नबोल्ने, बोलेकोबोल्यै हुने, एक्लै हिंड्न मनपराउने, जथाभावी बोल्ने, गाली गर्ने, राति उठेर कराउने, टोलाउने जस्ता लक्षण भएको स्थानीय बताउँछन् । देउताका कारण बिरामी भएको भन्दै धामीझाँक्रीका भरमा उपचार गराउँदै आएका
छन् । वर्षौंसम्म धामीको उपचारले ठीक नभए मात्रै भारतीय अस्पताल जाने गरेका छन् । 'बाबुबाजेले गरेको गल्ती देखिएको भन्ने विश्वास गर्छन्, पहिले देउताको पूजाआजा गरेर निको पार्ने प्रयास गर्छन् ।' श्रीकेदारका उमेशराज भट्टले भने, 'लामो समयसम्म निको नभए मात्रै केही भारतको बरेली जान्छन् ।' आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाहरूले उपचारै गराउन सकेका छैनन् ।
 आर्थिक, सामाजिक कारण, पारिवारिक अवस्था, छिमेकीसितको सम्बन्ध लगायतका कारणले मानसिक सन्तुलन बिगि्रने भए पनि ठ्याक्कै भन्न नसकिने चिकित्सकहरू बताउँछन् । 'त्यत्तिकै कारण भन्न सकिने अवस्था हुँदैन' जिल्ला अस्पताल बैतडीका चिकित्सक डा. गुणराज अवस्थीले भने, 'हाउभाउबाट थाहा पाए पनि यहाँ उपचार गर्न सकिने अवस्था छैन ।' पश्चिम नेपालको भेरी अञ्चल अस्पतालमा मात्रै यस्तो सुविधा छ ।  सुदूरपश्चिममा मानसिक रोगको उपचार व्यवस्था नहुँदा आर्थिक अवस्था कमजोर भएका बिरामीहरू आत्महत्याको विकल्प रोज्न बाध्य छन् ।

प्रकाशित : पुस १७, २०६९ १४:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एक वर्षमा ३९ जनाद्वारा आत्महत्या

रोल्पा — १६ देखि ४५ वर्षसम्मका मानिसहरूले समाजमा कुनै नयाँ काम गरेर उदाहरण बन्नुपर्ने हो ।

तर, अधिकांश यही उमेर समूहकाहरुखआत्महत्याको बाटो रोज्न थालेका छन् ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालयका अनुसार रोल्पामा पछिल्लो पटक आत्महत्या गर्नेहरूको संख्यामा वृद्धि भइरहेको छ । उमेरका हिसाबले रचनात्मक कार्य गर्ने वा परिवारको सहारा बन्न सक्नेहरूले आफै मृत्युलाई रोजेर परिवारलाई थप बोझ बनाएका छन् ।
प्रहरी तथ्यांकअनुसार गएको एक वर्षमा ३९ जनाले आत्महत्या गरेका छन् । गरिबी, पारिवारिक तनाव, घरेलु हिंसा, मानसिक असन्तुलन, दीर्घ रोग लगायतका कारणले मानिसहरूले आत्महत्या रोज्ने गरेको पाइएको छ । आत्महत्या गर्नेहरूमध्ये दोब्बरले झुन्डिएर मर्ने रोजेका छन् ।
सदरमुकाम लगायतका बजारका दुई र ग्रामीण भेगमा ३७ जनाले आत्महत्या गरे । आत्महत्या गर्नेहरूको संख्या बढेपछि प्रहरीले मृत्युका बारेमा गहिरो अध्ययन थालेको छ । आत्महत्याको प्रकार, कुन समयमा आत्महत्या बढी हुन्छ, कुन बार बढीले आत्महत्या रोज्छन्, कुन महिना र कुन उमेरमा आत्महत्या भएको बारेमा प्रहरीले अनुसन्धान गरेको छ । विवाह गरेको वा नगरेकाले किन आत्महत्या रोज्छन् भन्ने विषयमा अध्ययन गर्ने गरिएको छ । साथै कुन जातजातिमध्ये लैंगिक समूहमा आत्महत्या बढी रोजिएको छ भन्ने बारेमा पनि प्रहरी अनुसन्धान केन्दि्रत थियो ।
सबै ३९ आत्महत्याका घटनामध्ये ३४ जना विवाहित छन् भने २४ पुरुषले आत्महत्या रोजे । १ जना बालबालिकासहित १४ महिलाले आत्महत्या गरेका छन् । अघिल्लो आर्थिक वर्षयता आत्महत्या गर्नेहरूको संख्या दिनानुदिन वृद्धि हुनुले मानिसहरूमा नैरास्यता, गरिबी, मानसिक असन्तुलन, पारिवारिक तनाब बढेको प्रहरी अनुसन्धानमा उल्लेख गरिएको छ । प्रहरी नायव उपरीक्षक ओमबहादुर राना भन्छन्, 'मदिरा सेवन, पारिवारिक तनाव र गरिबी आत्महत्याका मुख्य कारण हुन् ।'
एक वर्षभरमा भएका घटनामध्ये जनजातिहरू आत्महत्या रोज्नेमा अघि देखिएका छन् । बुधबार सबैभन्दा बढीको आत्महत्या भएको छ भने बिहान ६ बजेदेखि १२ बजे र दिउँसो १ बजेदेखि बेलुका ६ बजेसम्म आत्महत्याका घटना बढी भएका छन् । गरिबीमा चेपिएका मानिसहरूले घरमा कोही नभएको समय बिहान वा दिउँसो नै आत्महत्या गर्ने गरेका छन् । आफन्तबाट सहयोग पाउन नसकेपछि ६० वर्ष माथिका ९ जना वृद्धवृद्धाले पनि आत्महत्या राजेका छन् । आत्महत्या रोज्नेहरूमा १४ जनजाति, क्षत्री र दलित १२/१२ छन् भने बाहुन एक जना छन् ।

प्रकाशित : पुस १७, २०६९ १४:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्