मलेसियामा उपचाररत नेपालीले भने–‘कसैगरी घर जान पाऊँ’- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मलेसियामा उपचाररत नेपालीले भने–‘कसैगरी घर जान पाऊँ’

होम कार्की

काठमाडौँ — मलेसियामा बिरामीले थलिएका दाङका ४३ वर्षीय मेघराज कालाथोकीको स्वास्थ्यस्थिति अत्यन्त नाजुक हुँदै गएपछि मात्रै सरकारी अस्पतालमा भर्ना हुन पाए । मिर्गौला र कलेजो बिग्रेर उनी हेपाटाइटिसबाट ग्रसित छन् । 

मलेसियाको एक सरकारी अस्पतालमा उपचाररत दाङका मेघराज कालाथोकी । तस्बिर : तिरनासा गार्डफोर्स

क्वालालम्पुरस्थित नेपाली दूतावासले उनी कार्यरत कम्पनीमाथि हस्तक्षेप गरेपछि मात्रै कालाथोकीले अस्पतालमा उपचार पाए । तीन महिना अगाडि नै कम्पनीसँग गरिएको करार अवधि समाप्त भएको, भिसा र बिमाको समय पनि नाघिसकेको हुँदा कम्पनीले उपचारका लागि अस्पताल लगेको थिएन । सामान्य क्लिनिकमा उनको स्वास्थ्य परीक्षण गराई क्याम्पमै राखिएको थियो ।

कालाथोकी ३ वर्षअघि मलेसियाको तिरनासा गार्डफोर्समा सुरक्षा गार्डको काम गर्न गएका थिए । त्यसअघि उनले कतार र साउदी अरबमा काम गरेका थिए । ‘म नेपालमा मर्न चाहन्छु । मलाई जतिसक्दो छिटो नेपाल पठाइदिने व्यवस्था गरियोस्,’ कालाथोकीले भने ।

सरकारी अस्पतालका अनुसार उनी ‘ट्राभल टु फिट’ भइसकेका छैनन् । ‘जतिखेर उनी यात्रा गर्न सक्ने अवस्थामा थिए, त्यतिखेर मलेसिया र नेपालको हवाई उडान बन्द थियो । अहिले विमान सेवा खुलिसकेको छ । तर मलेसियाको अध्यागमनबाट चेकआउट मेमो निस्किएको छैन,’ मलेसियाका लागि नेपाली राजदूत उदयराज पाण्डेले भने, ‘दूतावासले यथाशीघ्र चेकआउट मेमो निकाल्न प्रयास भइरहेको छ ।’ दूतावासका अनुसार कालाथोकीले पछिल्लो समय भने आवश्यक उपचार भइरहेको छ ।

चार दिनअघि मलेसियाको मिरनतिजिया सडकमा पाँचथरका भीमबहादुर सुहाङलाई सुतिरहेको अवस्थामा भेटिए । ‘बाटोमा सुतिरहेको अवस्था देखेपछि केही नेपालीले त्यत्तिकै छाडेर जान सकेनन् । आफ्नो कोठामा लिएर गए । दुई दिन त जुस खाए । त्यसपछि कराउन थालेपछि उनीहरू आत्तिए,’ त्रिलोचन गौतमले भने, ‘अनेक पहल भएपछि बल्लतल्ल बिरामी लिन एम्बुलेन्स आयो ।’ उनी गैरकानुनी रूपमा मलेसियामा कार्यरत थिए । स्वदेश नफिरेको १५ वर्ष पुग्यो । ‘उपचार नपाएपछि जसले दूतावासमा सम्पर्क गर्न सके, उनीहरूले मात्रै अस्पताल जान पाउने अवस्था देखा परेको छ । नत्र सामान्य क्लिनिकबाटै फिर्ता हुनुपर्ने अवस्था छ,’ गौतमले भने ।

नेपाल र मलेसियाबीच श्रम सम्झौताले मलेसियामा कार्यरत नेपाली कामदार बिरामी भएको अवस्थामा रोजगारदाताबाट उपचारको जिम्मेवारी हुने व्यवस्था छ । ‘साधारणतया कानुनी हैसियतमा रहेका कामदारलाई उपचारका लागि खासै समस्या छैन । गैरकानुनी रूपमा रहेकासँग प्रमाणित कार्ड नहुने भएकाले उपचार सम्भव हुँदैन,’ राजदूत पाण्डेले भने, ‘त्यस्ता कामदार दूतावासको सम्पर्कमा आए भने मात्रै उपचारको बन्दोबस्त हुन्छ ।’

मलेसियामा कार्यरत कामदारहरूका अनुसार कतिपयले आफैं पनि स्वास्थ्यप्रति सजगता राख्दैनन् । ‘रोगले नच्यापेसम्म साधारण क्लिनिकमा जाने गर्छन् । सामान्य खालका औषधि खाएर बस्छन् । तर जब स्वास्थ्य अवस्था गम्भीर भइसक्छ त्यतिखेर ढिलो भइसकेको हुन्छ,’ गौतमले भने, ‘यहाँको वातावरण खुला छ । गुणस्तरहीन मादक पदार्थ जतासुकै पाइन्छ । धेरै साथीहरू यसको लतमा फसेका छन् ।’

भाषागत समस्याले पनि कामदारहरू उचित स्वास्थ्य उपचारबाट वञ्चित हुनुपरेको छ । ‘भाषाको समस्या छ । अस्पतालमा बिरामीसँगै साथीहरू भित्र जान पाउँदैन । उसले जति बताउन सक्छ । त्यति नै उपचार हुने हो,’ उनले भने, ‘त कतिपय रोजगारदाताले भने कामदारको व्यवहार हेरेर उपचार गर्छ ।’

श्रम काउन्सिलर दीपक ढकालले रोग लुकाउने प्रवृत्ति नै डरलाग्दो भएको बताए । ‘सकेसम्म रोग लुकाउने गरेको देख्छु । गम्भीर प्रकृति भएपछि मात्रै हारगुहार गर्ने अवस्था छ । केही उपाय नभएपछि दूतावासको गेट अगाडि ल्याएर बिरामी फालिदिने गरेको पनि छ,’ उनले भने, ‘त्यसले गर्दा ज्यानै जाने खतरा छ ।’

प्रमुख गन्तव्य मुलुकमध्ये सबैभन्दा बढी नेपाली कामदारको मृत्यु मलेसियामा हुने गरेको छ । पछिल्लो एक दशकमा मात्रै १ हजार ९ सय जनाको मृत्यु भइसकेको छ । तीमध्ये मिर्गौला तथा कलेजोसम्बन्धी रोगका कारण ज्यान गुमाउनेको संख्या बढी छ । कार्यस्थल र सडकको कारण कामदारको मृत्यु भएको भेटिन्छ । कार्यस्थल र सडक दुर्घटनाबाट मृत्यु हुनेको संख्या भने कम छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७८ १२:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कमाउन लाग्दा बीपीमा ‘बेथिति’

प्रा.डा. दास उपकुलपति भएयता प्रतिष्ठानको सञ्चित घाटा ७ अर्ब

सुनसरी — बीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानभित्र भइरहेको बेथितिविरुद्ध संयुक्त संघर्ष समितिद्वारा सञ्चालित बीपी प्रतिष्ठान सुदृढीकरण अभियानप्रति पूर्वपदाधिकारीले ऐक्यबद्धता जनाएका छन् । प्रतिष्ठान स्थापना हुँदाका निर्देशक प्रा.डा. मदन उपाध्याय, उनीपछिका निर्देशक डा. सुन्दरमणि दीक्षित, प्रतिष्ठानको प्रथम उपकुलपति डा. शेखर कोइराला र निमित्त उपकुलपति भएकी प्रा. डा. रूपासिंह राजभण्डारीले मंगलबार विज्ञप्तिमार्फत ऐक्यबद्धता जनाएका हुन् ।


अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्थान (एम्स) को मोडलमा प्रतिष्ठान स्थापना गर्न र दीर्घकालीन लक्ष्य, उद्देश्य र प्राप्तिको विषयमा योगदान दिएको स्मरण गर्दै फोन सम्पर्कमा डा. कोइरालाले भने, ‘जुन उद्देश्यले बीपी प्रतिष्ठान स्थापना गरिएको थियो, त्यो उद्देश्य प्राप्ति गर्न अहिले असफलतातर्फ मोडिएकाले पूर्वपदाधिकारी भएको नाताले हामीले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गरेको हो ।’

उनले प्रतिष्ठान स्थापनाको मूल मर्मअनुसार अगाडि बढाउन यथोचित साधनस्रोत व्यवस्थापन नगर्ने, दलीय भागबन्डा र स्वार्थ अभिप्रेरित राजनीतिक हस्तक्षेप गर्ने र विज्ञहरूद्वारा सिफारिस भएको मापदण्डबमोजिम पदाधिकारी नियुक्ति नगरी आफूखुसी गर्ने क्रियाकलापले बीपी प्रतिष्ठानको साख गिर्दै गएको बताए । उनले भने, ‘नेपाललाई स्वास्थ्य क्षेत्रमा क्रमशः आत्मनिर्भर बनाउँदै लैजान, सर्वसाधारण जनतालाई सर्वसुलभ स्वास्थ्य उपचार सेवा प्रदान गर्न, स्वास्थ्यसम्बन्धी उच्चस्तरीय अध्ययन अनुसन्धानको प्रवर्द्धन गर्दै आवश्यक दक्ष जनशक्ति तयार गर्न राष्ट्रियस्तरमै प्रतिष्ठान स्थापना भएको हो ।’

पछिल्लो समयमा जिम्मेवार पदाधिकारीहरूले प्रतिष्ठानको प्रतिष्ठामाथि नै आँच आउने गरी बदनाम गराएकाले सार्वजनिक क्रियाकलाप र पदाधिकारी नियुक्तिसम्बन्धी हाल सरकारले अवलम्बन गरेको मापदण्ड र प्रक्रियामा गम्भीर समीक्षा गर्नु जरुरी रहेको पूर्वनिर्देशक डा. दीक्षितले बताए । ‘पहिलो कुरा नै प्रतिष्ठानका राजनीतिक नियुक्तिबाट पदाधिकारी ल्याउने चलन बन्द गर्नुपर्छ । त्यसको ठाउँमा विशुद्ध प्राज्ञिक प्राविधिक वैज्ञानिक व्यक्तित्वलाई पदाधिकारीको रूपमा नियुक्ति दिनुपर्छ,’ उनले भने ।

चार पदाधिकारीले नैतिकताको हिसाबमा राजीनामा गर्न उचित हुने उनले बताए । डा. दीक्षितले प्रतिष्ठानको पछिल्लो उदाहरण दिँदै राजनीतिक नियुक्तिकै कारण पैसाको चलखेल हुने र कमिसन, भ्रष्टाचार बढ्ने उनले आरोप लगाए । चार पदाधिकारीले राजीनामा नदिए आन्दोलनकारीको दबाबमा नयाँ सरकारले हटाउने अवस्था आउने पनि बताए । ‘प्रतिष्ठानमा योग्य र दक्ष व्यक्ति कसैलाई पैसा नखुवाई पदाधिकारी भएर आएमा उसलाई कमिसनको लोभ देखाएर कमाउ धन्दामा लागेका प्रतिष्ठानकै खरिद शाखा, खरिद प्रशासन, लेखा महाशाखा, कर्मचारी प्रशासन, कमसल मेडिकल उपकरण खरिद गर्न प्रेरित गर्ने इलेक्ट्रोमेड शाखाका कर्मचारीहरू आफैं तह लाग्नेछन्,’ उनले भने, ‘त्यसका लागि सशक्त आन्दोलन जारी राखेर नयाँ सरकारलाई दबाब दिनुपर्छ भनेर हामीले संयुक्त विज्ञप्ति जारी गरेका हौं ।’

प्रतिष्ठान जस्तो स्वास्थ्य शैक्षिक संस्था प्राज्ञिक स्थल भएकाले आर्थिक लेनदेन, कमसल मेडिकल उपकरण खरिद, व्यापारीसँग मिलेमतोमा आर्थिक भ्रष्टाचार, कमिसनको चलखेल बढेका कारण बीपी प्रतिष्ठान सृदृढीकरण हुन चिकित्सक, शिक्षक, विद्यार्थी, नर्स र कर्मचारीहरूले सञ्चालन गरेको आन्दोलन जायज भएको पनि पूर्वपदाधिकारीहरूले बताएका छन् । दशकअघि प्रतिष्ठानकै चिकित्सक प्रा.डा. बलभद्रप्रसाद दास (बीपी दास) उपकुलपति भएयता प्रतिष्ठानको सञ्चित घाटा ७ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ भने बेरुजु १ अर्ब ५० करोड रुपैयाँभन्दा बढी देखिएको छ ।

सीमावर्ती भारतीय नागरिकसहित दैनिक ३५ सयभन्दा बढी सर्वसाधारण उपचार सेवाका लागि आउने प्रतिष्ठानमा महँगा मेडिकल उपकरण खरिद गरिए पनि बीचैमा बिग्रने, बिगारिने र मर्मत सम्भारको नाममा करोडौं रुपैयाँ खर्च हुँदै आएको छ । खरिद शाखा, आर्थिक प्रशासन, कर्मचारी प्रशासन महाशाखा, स्टोर शाखा, कम्प्युटर शाखा, मूल्यांकन समिति, गुणस्तर समिति र मेडिकल उपकरणको गुणस्तर र मर्मत सम्भार गर्ने इलेक्ट्रामेड शाखाका प्रमुखहरू, चार पदाधिकारी र व्यापारी बीचको मिलेमतोले प्रतिष्ठानमा संस्थागत भ्रष्टाचार हुने गरेको र आर्थिक रूपले धराशायी भएको भन्दै एक महिनादेखि आन्दोलन जारी छ ।

तीन सातादेखि प्रतिष्ठानका उपकुलपति डा. ज्ञानेन्द्र गिरी, शिक्षाध्यक्ष प्रा. डा. गुरु खनाल, अस्पताल निर्देशक प्रा. डा. गौरीशंकर साह र रजिस्ट्रार प्रा. डा. मोहनचन्द्र रेग्मीको कार्यकक्षमा आन्दोलनकारीहरूले तालाबन्दी गरेका छन् । आन्दोलनकारीहरूको माग सम्बोधनका लागि प्रतिष्ठानको पदाधिकारीसँग वार्ताको समन्वय गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले एक साताअघि प्रतिनिधि पठाए पनि वार्ता हुन सकेन । उनीहरूले पदाधिकारी र आन्दोलनरत पक्षसँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरेर स्वास्थ्य मन्त्रालय र कुलपति प्रधानमन्त्रीलाई प्रतिवेदन बुझाउने भनेको एक साता बितिसकेको छ । यसैबीच, आन्दोलनकारीहरूले धरानका विभिन्न वडाका वडाध्यक्षहरूसँग मंगलबार सामूहिक छलफल गरेको छ ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७८ १२:४५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×