अजय रिसाल

अजय रिसालका लेखहरु :

स्वास्थ्य बिमा : घाँटीमा अड्किएको हड्डी

‘डक्टर साब ! यी औषधिहरू मैले ...अस्पतालबाट... डाक्टरहरूले लेखिदिएर खाने गरेको हुँ । अब त यहाँ बिमाबाट (सित्तैमा) औषधि पाइने भैहाल्यो । यही औषधिहरूले मलाई ठीक पनि भइरहेको छ । हजुरले यो बिमा कागजमा यसो सारिदिएर ‘साइन’ गरिदिए मात्र पुग्छ । म त यही औषधि लेखाउनका लागि नै यहाँसम्म आएको...’

ज्येष्ठ नागरिकका लागि योग

संस्कृतको ‘युज्’ धातुबाट व्युत्पत्ति भएको ‘योग’ शब्दले ‘जोड्नु’, ‘मिलाउनु’ या ‘संयोजन गर्नु’ भन्ने अर्थ दिन्छ । इसापूर्व २७०० वर्षभन्दा अघिको भनिए पनि सदियौं पुरानो हाम्रो पूर्वीय सनातन धर्म संस्कृतिको अभिन्न अंग हो- योग । सनातन परम्परामा एक व्यक्तिको ब्रह्माण्डीय चेतनासितको अथवा जड अवस्थामा रहेको प्रकृतिको चैतन्य पुरुषसँगको या शरीर, मन एवं आत्माबीचको संयोजनकारी विधिका रूपमा योगलाई मानिने गरिन्छ ।

नेपाल यसैले ‘खुसी’ छ !

अब त ढुक्क भयो ! भोलि सजिलै अफिस जान पाइने भैयो !’ घर छिर्दाछिर्दै प्रफुल्लित मुद्रामा उनले सुनाइन् । पेट्रोल व्यवसायी/ढुवानीकर्ताहरूको कमिसनका लागि चलाइएको चक्कर अनि आयल निगमको अकर्मण्यताका कारण केही समयअघि पेट्रोलियम पदार्थको कृत्रिम हाहाकारको समयमा आफ्नो स्कुटरमा चार लिटर इन्धन हाल्न पाएकामा खुसी देखिन्थिन् मेरी श्रीमती । हामीलाई ‘खुसी’ हुन धेरै केही चाहिँदै चाहिँदैन !

आत्महत्या घटाउन परिवारको ठूलो हात

गत हप्ता मनोसामाजिक समस्याहरूको उपचार सम्बन्धी अभिमुखीकरण तालिममा प्रशिक्षकका रूपमा प्रस्तुत भएको थिएँ म । स्वास्थ्यकर्मीहरूका लागि सञ्चालित उक्त तालिमका सहभागीहरूले छलफलका क्रममा आफ्नो गाउँठाउँमा रहेको आत्महत्याको कहालीलाग्दो तस्बिर देखाएका थिए ।

आफ्नै अन्तर्मनको विज्ञप्ति : नचाहिने नै हुन् त डा. गोविन्द केसी ?

छोडिदिउँ उनका केही मागमा राजनीति घुसेको–घुसाइएका कुरा । बिर्सिदिउँ उनलाई 'एक्ला बृहस्पति' झैं झुठा ठहर्‍याइन लागिएको कुरा । उनी ढीट, कठोर, 'कुरा नबुझ्ने', अनि कसै कसैले भनेझैं  'पागल' नै पनि भए होलान्  (तिनका लागि) । अहिलेलाई यी सब कुरालाई पनि थाती नै राखौं । तर, एकपटक छातीमा हात राखेर सोचौं त, 'हामीलाई नचाहिने पात्र नै हुन् त डा.गोविन्द केसी ?'

मनोविमर्शद्वारा घटाउन सकिन्छ आत्महत्या

एक हप्तायता ‘आत्महत्या’ का समाचार तारन्तार आइरहेका छन् । नेपाल प्रहरीको रिपोर्टमुताबिक दैनिक १९ व्यक्तिले आत्महत्या गरी ज्यान गुमाइरहेछन्, नेपालभित्रै ।

महामारीको मनोसामाजिक पक्ष

चीनबाट तीन महिनाअघि सुरु भएको कोरोना भाइरसले अहिले विश्वव्यापी रूप लिइसकेको छ । १२० भन्दा बढी देशका लगभग २ लाख मानिस यस भाइरसबाट प्रभावित छन् । त्यस्तै १० हजार बढीको ज्यान गइसकेको छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले यो कोरोना भाइरससँग जुध्न सारा विश्वलाई नै आह्वान गरिरहेको छ । यसै सन्दर्भमा कोरोना महामारीको मानसिक वा मनोवैज्ञानिक पक्षमा यो लेख केन्द्रित छ । 

टार्न सकिन्छ आत्महत्या

त्रिशूलीमा सामूहिक पारिवारिक आत्महत्याको त्यो भयावह तस्बिर अझै मेटिन सकेको छैन, मेरो मनमस्तिष्कबाट । दुई कलिला नानीहरूसहित नदीमा फाल हाल्न ती दम्पतीलाई केले विवश गरायो होला ?