रमेश के.सी.

हिमालयमा ‘महाखेल’

दलाई लामा अहिले भारतको अरुणाचल प्रदेशदेखि कश्मीरसम्म मुख्य रूपमा फैलिएको हिमालय ग्रेट गेम अर्थात महाखेलका मुख्य खेलाडी हुन् । लामा सन् १९५९ मा तिब्बत छोडेपछि यस खेलको केन्द्रमा रहे । विशेष गरेर चीन, भारत र अमेरिकाबीच चलिरहेको यस खेलमा तिब्बती मूलका मानिसहरू बसोबास गर्ने भूटान, नेपाल, सिक्किम र स्वयं तिब्बत पर्छन् ।

मार्क्सवाद मात्र उत्तर होइन

विश्वभर साम्यवादी सत्ता लुप्त भइरहेको र मार्क्सवाद समकालीन पुँजीवादको आलोचना गर्न प्राज्ञिक क्षेत्रमा सीमित हुँदै गएको छ । यस सन्दर्भमा चिरपरिचित समाजशास्त्री चैतन्य मिश्रको ‘लोकतन्त्र र आजको मार्क्सवाद’ले नयाँ बहस सिर्जना गरेको छ । के मार्क्सवाद सान्दर्भिक छ ?

चिनियाँ विश्व व्यवस्थाको प्रश्न

अमेरिकी जनतालाई चुनावमा भोट कसरी हाल्ने थाहा छ । चिनियाँ जनतालाई चुनावमा भोट हाल्न आउँदैन । अमेरिकी जनता आफ्नो संविधानको व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको बखान गरेर थाक्दैनन् । चिनियाँ जनतालाई व्यक्तिभन्दा परिवार ठूलो, परिवारभन्दा समाज र समाजभन्दा राष्ट्र ठूलो भन्ने कन्फुसियाली मन्त्र थाहा छ ।

चीनको ताओ

ताओ भनेको बाटो, मार्ग वा प्रवाह हो । प्रकृति र ब्राह्माण्डको प्रवाहमा समाहित भएर सहज, सरल र सूक्ष्म बोधको जीवन र समाज चलाउन यसले सिकाउँछ, यही ज्ञान भएको धर्मलाई ताओ भनिन्छ । पश्चिमाहरूले डाओसमेत भन्ने यो चीनको प्रमुख धर्म हो । २५ सय वर्ष अगाडि लाओ त्सु भन्ने सन्तले आविष्कार गरेको यो धर्मको प्रमुख ग्रन्थ ताओ ते चिङ हो । ८१ भागहरू भएको कवितात्मक यस पुस्तकलाई मैले तीस वर्षदेखि पढिरहेको छु । अत्यन्त सरल लाग्ने तर गहन अर्थ भएको यो पुस्तक वास्तवमा आध्यात्मिक शिक्षाहरू भएको चिनियाँ देवत्वको पुस्तक हो । 

बर्लिनको पर्खाल ढलेपछि

शीतयुद्धको जीवित इतिहास बर्लिनको पर्खाल ढलेको गत कात्तिक २३ गते अर्थात नोभेम्बर ९ मा ठिक तीस वर्ष पुग्यो । पुँजीवादी स्वतन्त्र विश्व र साम्यवादी विश्वबीच विभाजन र द्वन्द्वको विम्ब बनेको उक्त पर्खाल युरोपमा पूर्वी जर्मनी र पश्चिमी जर्मनीलाई विभाजन गर्न तत्कालीन साम्यवादी केन्द्र सोभियत संघले बनाएको थियो । पूर्वी जर्मनीमा स्टालिनवादी एकदलीय शासन प्रणाली थियो भने पश्चिमी जर्मनीमा उदार प्रजातन्त्रवादी शासन थियो । ४५ किलोमिटर लामो यो पर्खाल सन् १९६१ मा बनाइएको थियो ।

रमेश के.सी.का लेखहरु :

फरिद जकारियाको सूचना–राजनीति

सीएनएनका फरिद जकारिया सूचनाको राजनीति गर्छन् । प्राज्ञिक क्षेत्रबाट सञ्चार माध्यममा आएका जकारिया भारतीय मूलका पत्रकार, लेखक र चिन्तक हुन् । भारतको व्यावसायिक सहर मुम्बईमा जन्मेर हुर्किएका उनी इस्लाम धर्म र राजनीतिका प्राध्यापक राफिक जकारियाका सुपुत्र हुन् ।

चिनियाँ रणनीतिको आधार

सन् १९७२ मा बेइजिङमा अमेरिकी राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनको भ्रमणका बेला चिनियाँ प्रधानन्त्री चाउएनलाईलाई हेनरी किसिन्जरले भनेका थिए, ‘तपाईको देश मलाई एकदम रहस्यमय लाग्छ ।’ जवाफमा चाउएनलाईले भने, ‘महोदय, बाहिरबाट हेर्दा रहस्यमय लागेको हो र तर भित्रबाट केही पनि रहस्य छैन ।’

चीन उदयको अन्तर्य

नयाँ शीतयुद्ध ? हो, चीन र अमेरिकाबीच अहिले व्यापार र प्रविधिको विषयलाई लिएर नयाँ शीतयुद्ध चलिरहेको छ । पहिलेको जस्तो यो शीतयुद्ध वैचारिक छैन । दोस्रो विश्वयुद्धपछि पुँजीवादी अमेरिका र साम्यवादी सोभियत संघबीच चलेको शीतयुद्धले सन् १९६२ मा क्युबा मिसाइल संकटको बेला विश्व ध्वस्त हुने भय थियो । तर त्यो टर्‍यो ।

अमेरिकी चाणक्य

हेनरी किसिन्जर ती राजनेताहरूमा पर्छन्, जसका हरेक शब्दलाई गम्भीरताका साथ लिइन्छ । उदारवादीहरूद्वारा देवत्वकरण र वामपन्थीहरूद्वारा दानवीकरण गरिएका अमेरिकाका पूर्व विदेशमन्त्री किसिन्जर विश्व कूटनीतिका विश्वकोश हुन् ।

मस्तिष्कको कथा

के मस्तिष्क भ्रम हो ? यो जैविक तन्तुहरूको मेसिन हो ? भाष, स्मृति, संज्ञान, भावना र सपना यो भित्रै छ । यसर्थ स्नायु वैज्ञानिकहरू यसको अध्ययनमा जुटेका छन् । राष्ट्रपति जर्ज डब्ल्यू बुसले सन् ९० को दशकलाई ब्रेनको दशक नामकरण गरेका थिए । जसको सन्दर्भमा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा डा. भी.एस. रामचन्द्रनले सम्भाषण दिएका थिए ।