डीआर पन्त

डीआर पन्तका लेखहरु :

विरलै भेटिन्छन् घोडसवार

नुन–गुड, लत्ताकपडा, मसलालगायत उपभोग्य वस्तु बोकेर फागुन नलाग्दै घोडाका लस्कर सुदूरपश्चिमका पहाड उक्लन्थे । तराईका विभिन्न ठाउंँमा व्यापारिक मण्डीहरू हुन्थे ।कैलालीको कटाँसे, चौमाला, मालाखेती र कञ्चनपुरको ब्रह्मदेव मण्डीबाट सरसामान बोकेर पहाड उक्लने घोडाको संख्या उहिले सयौंमा हुन्थ्यो ।

पहाड उक्लँदै थारू

रोजगारीका लागि डडेलधुरा उक्लेका मंगल चौधरी आफ्नै ओत बनाउने सुरमा छन् । ११ वर्षअघि कञ्चनपुरको कृष्णपुरको मुक्तकमैया शिविरबाट उनी डडेलधुरा पुगेका हुन् । टुँडिखेल पछाडिको ऐँसेलु झाडीमा ७ मिटर जग्गा किनेर घर बनाउने तयारीमा छन् ।

सरकारकै ‘सहमति’ मा वन विनाश

गतवर्ष कैलालीको भजनी क्षेत्रमा भएको वन अतिक्रमण हटाउन गएको वनको टोली ज्यान जोगाएर भाग्नुपर्‍यो । अतिक्रमण हटाउन नदिन सबै पार्टीका नेताहरूको सहमति लिएर भूमाफियाहरूले वनको टोलीमाथि आक्रमण नै गर्न खोजे ।

पहिचान गुमाउँदै दास समुदाय

दास समुदाय धेरैलाई नयाँ लाग्न सक्छ । सुदूरपश्चिमको डडेलधुरा र बैतडीको सिमानामा दास समुदायको एउटा गाउँ नै छ । डडेलधुराको भागेश्वर गाउँपालिका–४ को सुर्नया नदीमाथि डाँडामा बसेको दास समुदायको यो गाउँ बसेको धेरै वर्ष भएको छैन । उनीहरू बैतडीको तल्लो स्वराडबाट आएका हुन् । दास समुदाय सुदूरपश्चिमका ४ जिल्लामा झन्डै पाँच सय परिवार मात्र भएको अनुमान गरिएको छ । तर, यिनीहरूको छुट्टै अनुसन्धान भएको छैन ।

चुरेमा मनमौजी जग्गा बाँड्ने तयारी

अव्यवस्थित बसोबास व्यवस्थित गर्न वनेको भूमि आयोगले कैलाली, कञ्चनपुर र डडेलधुराको चुरे क्षेत्रमा पछिल्लो समय अतिक्रमण गरिएको जग्गा नापजाँच गरेर बाँड्ने तयारी गरेको छ । कैलाली र कञ्चनपुरमा मात्र यसरी नापचाँज हुन थालेको जग्गा हजारौं हेक्टर रहेको अनुमान वन अधिकारीहरूले गरेका छन् ।

बजेटमा मन्त्री नै असन्तुष्ट

सुदूरपश्चिम सरकारले आगामी आर्थिक वर्षका लागि प्रस्तुत गरेको नीति तथा कार्यक्रममा प्राथमिकतामा परेका महत्त्वपूर्ण क्षेत्रको बजेट कटौती गरेर आधाभन्दा बढी बजेट भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयलाई दिएको छ । प्रदेशको कुल ३६ अर्बको बजेटमध्ये १८ अर्ब भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयले पाएपछि सत्ता पक्षकै मन्त्री सांसदहरूले चर्को विरोध गरेका छन् । उनीहरूको विरोधका कारण अहिलेसम्म बजेट पास हुन सकेको छैन ।

बजेट जति मठमन्दिरलाई

भागेश्वर गाउंपालिकामा विभिन्न वडाका टोल भेलावाट सिफारिस भएकामध्ये ६० प्रतिशत बढी कुल देवता र व्यक्तिका निजी पिचास (प्रेतात्मा) का मन्दिर निर्माणका योजना छन् । वडा नं ४ को एउटा टोल भेलावाट सिफारिस भएका ७४ योजनामध्ये ६२ योजना मठ मन्दिरका छन् ।

अतिक्रमणले मासिँदै चुरे

चुरेसँगै जोडिएको कञ्चनपुरको लालझाडी मोहना संरक्षित वनअन्तर्गतको गडविजुला सामुदायिक वनको ठूलो क्षेत्रमा भौतिक संरचना निर्माणाधीन अवस्थामा छ । तर उक्त क्षेत्रमा निर्माण भएरहेको संरचना बारे न डिभिजन वन कार्यालयलाई जानकारी छ, न त अन्य कुनै निकायलाई । उक्त क्षेत्रमा निर्माण भइरहेको संरचना डिभिजन वन कार्यालयले रोकेको छ ।

सुशासन नहुनु प्रमुख चुनौती

नगर प्रमुख निर्वाचित भएपछि डडेलधुराको अमरगढी नगरपालिका प्रमुख डिल्ली जोशीको पहिलो प्रतिक्रिया थियो– ‘स्थानीय तह सञ्चालनमा बेथिति प्रमुख चुनौती छ ।’ जोशीले पदभार ग्रहण गरेको एक सातासम्म नगरपालिका सञ्चालनमा देखिएका चुनौतीका विषयमा अध्ययन गरे । स्थानीय विकाससँग जोडिएका विज्ञ र सामाजिक क्षेत्रका विभिन्न अभियन्तासँग परामर्श गरेपछि उनको निष्कर्ष थियो, ‘बेथिति, आर्थिक अराजकता र अपरिपक्व नीति निर्माणका कारण विगतमा स्थानीय तहले जनअपेक्षाअनुसार काम गर्न नसकेकाले आलोचित हुनुपरेको हो ।’

धरान–धनगढी : अभियन्तालाई जनमत

पूर्व र सुदूरका दुई उपमहानगरले यसपटक सामाजिक अभियानको अगुवाइ गरेर जनप्रतिनिधिको काम गराइमा प्रश्न गर्दै आएकालाई नगरप्रमुख निर्वाचित गरेको छ । स्वतन्त्रबाट उम्मेदवारी दिएका हर्कराज साम्पाङ राई धरानमा र गोपाल हमाल धनगढीमा दलहरूका उम्मेदवारलाई पछि पार्दै विजयी भएका हुन् । दुवैको जितले राजनीतिक दल र तिनका जनप्रतिनिधिको परम्परागत कार्यशैलीमा मतदाता सुधार चाहन्छन् भन्ने सन्देश दिएको विश्लेषण भइरहेको छ ।