विद्यानाथ कोइराला

विद्यानाथ कोइरालाका लेखहरु :

पढाइ र सिकाइ जोड्ने कि ?

पढाइ कि सिकाइ : हामीले खोजेको के हो ? हामी पढाउन अभ्यस्त छौं । शिक्षक त्यही हौं । प्राध्यापक त्यही हौं । तालिम दिने पनि त्यही कोटिका हौं । पढाउने तालिम दिने । अभिभावक त्यही कोटिका छौं । पढाइ तथा सिकाइमा भेद नजान्ने ।

दलीय रडाकोको दीर्घकालीन मल्हमपट्टी

बुझाइको पीडावर्ग । रक्तिम क्रान्ति । सर्वहाराको जित । साम्यवादीको समाज बुझ्ने मन्त्र यही हो । नारी र पुरुषको भेद खोजे पनि । धनी र गरिबको भेद खोजे पनि । दलित र गैरदलितको सम्बन्ध खोजे पनि । मधेस, पहाड र हिमालको कुरा गरे पनि । जनजाति र बाहुन–क्षत्रीबीचको सम्बन्धको कुरा गरे पनि । जहाँ पनि यही मन्त्र लगाए हुन्छ । सर्वाैषधि मन्त्र । वर्गीय मन्त्र । जहाँ पनि वर्गीय समाज छ । वर्गीय शोषण छ । वर्गीय असमानता छ । हेर्ने चस्मा यही बनाए हुन्छ । वर्गीय खाडल पुर्नुपर्छ । सर्वहारा वर्गको उत्थान गर्नुपर्छ । यति भनेपछि जहाँ भाषण गरे पनि हुन्छ । यसो हुनुमा निश्चयवादी सोचको भरिया बन्ने दीक्षा छ ।

देशले खोजेको दस्ता

सुरक्षा/आक्रामक वा समालोचक दस्ता खोज्ने ?हो र हैन भन्नेहरू सुरक्षादस्ता (भ्यानगार्ड) हुन् । राजनीतिक नेताका संरक्षक । तिनका विचार तथा गराइका संरक्षक । लेनिनले खोजेको त्यही हो । माओले हुर्काएको आक्रामक दस्ता (रेडगार्ड) पनि त्यही हो । उनको सुरक्षादस्ता पनि त्यही हो । नेताको भत्खौरो पनि त्यही हो । मार्क्सले खोजेको पनि पुँजीपति वर्गविरुद्ध लाग्ने दस्ता हो । त्यो पनि संरक्षक दस्ता हो । आक्रामक दस्ता हो । भत्खौरा हो । यसको अर्थ हो— साम्यवादी सिद्धान्त तथा व्यवहारले राजनीतिक दलको क्लास लाइनका लागि सुरक्षादस्ता चाहन्छ ।

नभेटिएका राजनेता र मन्त्री

राजनेताको वैदिक कसीराजनेता निर्वाचित हुन्छ । ऋग्वेद (१०।१७।३) त्यसै भन्छ । अथर्ववेद (३।३) त्यसै भन्छ । त्यो बेलाको राजा नै राजनेता हो । जनताको दु:ख–सुखको साथी । आफैं लडाइँमा जाने । शत्रुलाई जित्ने । मित्रलाई बचाउने । त्यस्तो राजनेता हँसमुख हुन्छ (ऋग्वेद, १०।१७४) । जनसेवी हुन्छ (यजुर्वेद, १।८।१६) ।

शैक्षिक सत्र खेर नफाल्ने व्यावहारिक उपाय

नियति झन्डै एकतिहाइ नेपालीहरू स्कुल, कलेज तथा विश्वविद्यालय जान्छन् । तथ्यांक त्यसै भन्छ । तिनका भाग्यनिर्माता भने सय जना पनि छैनौं । शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयका केही कर्मचारी र मन्त्री । विश्वविद्यालयका कुलपति र तिनै अन्तर्गतका कार्यकारी समिति र तिनका केही सल्लाहकार ।

नवराज विकहरूले सिकाएका पाठ

बलिदान दिवसक्लाउडियस राजा हुन् । प्यागन धर्मावलम्बी । बहु–ईश्वरवादी । भ्यालेन्टाइन क्याथोलिक इसाई । कुरा तेस्रो शताब्दीको हो । क्लाउडियसको आदेश थियो— सिपाहीलाई बिहा गर्न नदिने । भ्यालेन्टाइनले चाहिँ सिपाहीलाई बिहे गराए । त्यसैले उनी सिपाहीप्रिय भए ।

यसरी घरमै पढाइ

बहुघेराका विद्यार्थी- घेराहरूको योग हो, चक्रव्यूह हो, रणनीति हो– सिपाहीको प्रतिरक्षात्मक तरिका । महाभारतको कथाले त्यही भन्छ । अभिमन्यु तोड्न जान्छन् । कथा त्यसरी बढ्छ । तोड्छन् पनि । फर्कन जान्दैनन् । त्यहीं मारिन्छन् । कथा त्यत्ति हो ।