रणेन्द्र बराली

रणेन्द्र बरालीका लेखहरु :

बाबा विश्वकर्मा र जात कर्म

हिन्दु धार्मिक परम्पराअनुसार प्रत्येक वर्ष असोज १ गते धुमधामसँग ‘विश्वकर्मा’ पूजा गरिन्छ । कलकत्तालगायत भारतका ठूला सहरहरूमा त विश्वकर्मा बाबाका कलात्मक मूर्तिहरूको व्यापार नै अर्बौंको हुन्छ । ठूला कारखानाहरूले लाखौंलाखका मूर्ति अर्डर गरेका हुन्छन् ।

छुवाछुतविरोधी योद्धा पनि थिइन् योगमाया

गोपालप्रसाद रिमालको ‘एक जुगमा एक दिन एकचोटि आउँछ, उलटपुलट, उथलपुथल हेरफेर ल्याउँछ,’ भन्ने रचनाले हरेक युगान्तकारी महान् व्यक्तिहरूको योगदानको परिवेशलाई अनुभूत गराउँछ । जातीय समानताको हक, मानव अधिकार, सामाजिक न्याय तथा महिला मुक्ति आन्दोलनको सरोकारमा संसार हल्लाउने केही महान् नारीहरू विभिन्न कालखण्डबीच धर्तीमा उदय भए ।

दलित एकताको दुन्दुभि

सम्पूर्ण दलित उत्पीडित एक हौं, छुवाछुत प्रथा अन्त्य गरौं’ भन्दै नारा गुन्जाउन थालेको पनि त्रिपन्न वर्ष पुगेछ । दलित मुक्ति आन्दोलन राजनीतिक सरोकारको विषय भएकाले यसमा राष्ट्रिय राजनीतिक परिवेशको परोक्ष प्रभाव पर्नु स्वाभाविकै हो । जब मुलुकमा शासकविरोधी राजनीतिक संघर्ष उत्कर्षमा पुग्छ, तब दलित समुदायहरू पनि ऐक्यबद्ध भएर परिवर्तनकारी सत्ता संघर्षलाई बल पुग्ने गरी आन्दोलनमा उत्रन्छन् ।

समानुपातिक समावेशिता ‘तारेभीरको रातागेडी’

यो मौसममा सत्ता सरकार पुनर्गठन, संवैधानिक आयोगहरूमा पदपूर्ति, राजदूत नियुक्ति लगायतले सलबलाएको छ । प्रायः ठूला दलहरूका बैठक, भेला र सम्मेलनले तथा महाधिवेशनको चर्चाले पनि रापताप बढाइरहेको छ । मन्त्रीलगायत संवैधानिक अंगहरूको रंगमञ्चमा प्रहसन गर्न धेरैलाई मंसिरको मुसालाई भन्दा चटारो भएको छ ।

जातीय विभेदको ‘मैदारो’

आख्यान होस्, काव्य विधा वा चलचित्रका कथावस्तुमै किन नहोस्, दलितका मुद्दामा कलम चलाउने सर्जकहरूको सघनता अहिले बढेको छ । यिनमा कतिपय सिर्जना गोहीको आँसु झार्ने वा आत्मरति पूरा गर्नेमा सीमित छन् ।

दलित आन्दोलनका अगुवा

अमेरिकाका मार्टिन लुथरकिङ, अफ्रिकाका नेल्सन मन्डेला, भारतका डा. भीमराव अम्बेडकर जस्तै नेपालका भगत सर्वजित विश्वकर्मा त्यस्ता शिखर पुरुष हुन्, जसले समाजमा हुने अमानवीय जातीय विभेदकारी कलुषित प्रथाका विरुद्ध आजीवन संघर्ष गरे ।