लिम्बूले पालम गाउादा राई साकेला नाच्छन् । घाटुमा गुरुङले मारुनी नाच्दा तामाङ फापरे गाउाछन् । यता डाफा भजनमा मस्त देखिन्छन् नेवाः समुदाय । बच्चा जन्मादा गाइन्छ, एउटा गीत । त्यही बच्चालाई समुदायको हिस्सा बनाउादा व्रतबन्धमा गाइन्छ अर्को गीत ! ऋतु फेरिादा गाइने गीत होस् या धान काट्दा गाइने गीत ! मेलापात होस् या चाडपर्व । धार्मिक, सांस्कृतिक विभिन्न गतिविधिमा अपरिहार्य हुन्छ, संगीत ।

गर्बुजाले ५० हाराहारी सालैजो गीत गाइसकेका छन् । सोरठी, कौडा गीत पनि बनाएका छन् । उनी सालैजो र यानीमाया भाकाका ‘बादशाह’ मानिन्छन् ।

वादी समुदायकी चर्चित गायिका डिक्रा वादी र सुदूरपश्चिमको ठाडी भाका पर्यायवाची हुन्, उनले गाएका अधिकांश गीतमा जीवन दर्शन र आवाजविहीनका पीडा लुकेको छ।

कर्पुटारे भाका अर्थात् लमजुङे ठाडो भाकामा मादल र मुजुरा बजाइन्छ । गायनमा पुरुष र महिलाको सहभागिता भयो भने रोमाञ्चक हुन्छ । नृत्यको चालामाला अन्य गीतभन्दा भिन्न हुन्छ ।

नेपाली समाजको जन्मदेखि मृत्युसम्मका लय हुन्– गीत, लोकगीत, शोकगीत र बाजाहरू । दुःख–कष्टका क्षणदेखि उत्सवका दिनसम्मै नेपाली जनजीवन संगीतमय भइरहन्छ।

थरुहटको सबैजसो क्षेत्रमा लट्ठी नाच प्रचलनमा छ । हुर्डुङ्वा नृत्य फूलवार लोककाव्य गायन गरी नाचिन्छ । सखिया नाच थारूहरूको भागवत पुराणमा आधारित छ ।

कर्णालीपारि भेरी र महाकालीपारि भारतको कुमाउँ–गढवालसम्मको सामाजिक एकता, भाइचारा र सद्भावको कडी हो– देउडा

बच्चा जन्मिादा सोहर गाएर खुसी साटिन्छ । खेल्दा–कुद्दाका बेलाको पनि गीत छ । युवा अवस्थामा प्रेमिल गीत गुनगुनाएर स्नेह अभिव्यक्त गरिन्छ । विवाहको हरेक विधिका लागि मैथिली लोकगीत छ । वर्षा ऋतुमा कजरी, फागुनमा फाग, चैतमा चैतावर गीत गाइन्छ ।

कर्खा वीरताको बखान मात्र होइन, ऐतिहासिक सत्यको दस्ताबेज हो । गन्धर्वहरूले गाउने कर्खामा सामाजिक सत्यता, प्रशासनिक यथार्थ, राजनीतिक रहस्य, वैज्ञानिक ज्ञान, राष्ट्रिय विवेचना, जातीय स्वाभिमान र शासकहरूको गोप्य विषय समाहित छन् ।

लिम्बू भन्छिन्- ठूल्ठूला बार र क्लबहरूमा मान्छेले डिस्को म्युजिक मात्रै किन सुन्ने ? हाम्रा रैथाने गीत पनि सुनून् भन्ने हो । यो रैथाने संगीतप्रति हामी संवेदनशील हुनुपर्छ, यो हाम्रो संगीत हो भन्ने विचार मान्छेहरूमा पलाउन थालेको छ ।