मलंगवा, सर्लाही —  ०४८ सालदेखि सर्लाहीमा चुनाव उठ्दै आएका पात्र हुन, राजेन्द्र महतो र महीन्द्र राय यादव । मधेशको मुद्दाबाट राजनीति थालेका महतोले नेपाल सद्भावना पार्टीबाट आफ्नो चुनावी यात्रा प्रारम्भ गरेका थिए । यादव भने कम्युनिस्ट राजनीतिबाट उदाए ।

प्रजातन्त्र पुन:स्थापनापछिको पहिलो निर्वाचनमा यादव निर्वाचन क्षेत्र न.१ बाट नेकपा(प्रजातन्त्रवादी) बाट उम्मेदवार थिए । कांग्रेस, एमाले र सद्भावनापछि चौथो स्थानको मत ल्याएका थिए । 

महतो भने क्षेत्र न. २ बाट सद्भावनाबाट उम्मेदवार थिए । कांग्रेसकी मीना पाण्डेले चुनाव जित्दा उनी दोस्रो भए । ०५१ मा एमालेबाट उठेका यादवले जित हासिल गरे । महतोले भने तेस्रो प्रयासमा ०५६ मा जित हात पारे । ०४८, ०५१ र ०५६ को चुनावसमम महतो र यादवको निर्वाचन क्षेत्र फरक-फरक थियो । ०६४ मा भएको नयाँ क्षेत्र निर्धारणले दुवै जनाको गाउँ एउटै क्षेत्र नम्बर ४ मा गाभियो । त्यसबेला यादव तमलोपाबाट समानुपातिकमा बसेर महतोलाई सघाए । मधेश आन्दोलनको रापताप थियो, सद्भावना पार्टीका अध्यक्ष महतो विजयी भए । ०७० को दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनमा पहिलो पटक दुवैजना आमनेसामने भए । कम्युनिस्ट राजनीतिबाट मधेश मुद्दा बोकिसकेका यादव यतिन्जेल तराई मधेश सद्भावना पार्टीको अध्यक्ष थिए । सर्लाही–४ बाट उम्मेदारी दिए । पहिले जितिराखेकाले महतोले उक्त क्षेत्र छाड्न मानेनन् । महतोमाथि यादवले ३ हजार बढी मतान्तरले विजयी प्राप्त गरे । 

०७४ भएको क्षेत्र निर्धारणमा महतो र यादवको क्षेत्र सर्लाही २ हुन पुग्यो । दुवै जना एउटै पार्टी राष्ट्रिय जनता पार्टीमा आबद्ध थिए । दुवैजना उठ्न पर्ने तर निर्वाचन क्षेत्र एउटै भयो । महतो जनकपुर हानिए । उता कांग्रेस नेता विमलेन्द्र निधिलाई हराएर संसद्‍मा प्रवेश गरे । सर्लाही २ बाट यादव सुरक्षित भए । उनी पनि निर्वाचन जितेर संसद् पुगे । ०७९ को चुनाव आइपुग्दा महतो सर्लाही नै फर्किए । सर्लाही २ बाट यादव नेकपा(माओवादी केन्द्र)को निर्वाचन चिह्नबाट चुनाव लडे भने महतो लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टीबाट । २ हजार मतान्तरले महतोले हार बेहोरे । यादवसँगको उनको दोस्रो हार थियो ।

यसपटक यादव नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी र महतो आफैंले नेतृत्व गरेको राष्ट्रिय मुक्ति पार्टीबाट उम्मेदवार छन् । यादवले संविधानसभाले दिएको उपलब्धिलाई संस्थागत गर्नुपर्ने परिवर्तनका विरोधीहरूलाई टाउको उठाउन दिन नहुने आवाज उठाइरहेका छन् । महतोले भने मधेशका सवालमा आफू सधैं लडिरहने भन्दै मधेशका मुद्दालाई जोड दिइरहेका छन् । मधेशी, थारू, जनजाति, मुस्लिमका अधिकार तथा पहिचानको मुद्दालाई सधैं उठाइरहने भन्दै त्यसैलाई मुख्य आधार बनाएर मतदातालाई आकर्षित गर्ने प्रयासमा छन् । 

यादव २०५१ यता लगातार सांसद रहे । महतो भने ०५६ र ०६४(सर्लाही) तथा ०७४(जनकपुर) बाट चुनाव जितेर तीन पटक संसद् प्रवेश पाएका छन् । ३४ वर्ष अगाडि ०४८ सालमा चुनाव लडेका धेरै मानिसहरू यतिबेला चुनावी प्रतिस्पर्धामा देखिँदैनन् । महतो र यादवबाहेक पूर्वमन्त्री रामेश्वर राय यादव जो सर्लाही-४ मा जनता समाजवादी पार्टीबाट उम्मेदवार छन् । यिनै तीनजना ०४८ मा पनि उम्मेदवार थिए र अहिले पनि छन् । 

मलंगवामा कानुन व्यवसायमा संलग्न मञ्जुर मिकरानी नयाँ नयाँ तथा परिवर्तन राजनीतिक एजेन्डा बनिरहेका बेला पुराना नेताहरू पनि मतदाताबाट आफूलाई अनुमोदन गराउन चाहेको बताउँछन् । क्षेत्र न. २ का मतदाता रहेका उनी, उमेरले पाको तथा राजनीतिमा अनुभवी पूराना तथा नयाँ पुस्ताबीच यहाँ प्रतिस्पर्धा रहेको बताए । ८८ वर्षीय यादव र ६७ वर्षीय महतोलाई कांग्रेसबाट ४४ वर्षीय डा. सरोजकुमार राय तथा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका ३८ वर्षीय उम्मेदवार रवीन महतोले चुनौती दिएका छन् । राय र यादव दुवैजना पहिलो पटक चुनावी प्रतिस्पर्धामा छन् । राय कांग्रेसका कार्यवाहक जिल्ला सभापति हुन् । 

यहाँ उम्मेदवारलाई पार्टीको संगठन, व्यक्तिगत सम्पर्कबाहेक स्वजातीय मतको बल रहन्छ । लगतार चुनाव जितेका यादवका अगाडि उनका स्वजातीय उम्मेदवारहरू ठूलो चुनौती मानिएको छ । कांग्रेसका उम्मेदवार डा. रायले उनको चिन्ता बढाएको छ । स्वजातीय भोट बाँडिदा त्यसको लाभ महतोलाई पुग्न सक्ने उनको समूहको चिन्ता छ । संगठनका हिसाबले यस क्षेत्रमा कांग्रेस बलियो छ । दुई जना प्रदेश सांसद तथा यस क्षेत्रमा रहेका ८ वटै पालिकाका प्रमुख र अध्यक्ष कांग्रेसबाट जितेका छन् । कांग्रेसका प्रदेश सांसद कौशलकिशोर राय सांगठनिक हिसाबले आपूहरू बलियो रहेकाले जित निकाल्ने बताउँछन् । मतदाताले परिवर्तन चाहेको कांग्रेसका उम्मेदवार युवा र नयाँ रहेकाले त्यसले मतदातालाई आकर्षित गरेको उनले दाबी गरे । 

अधिवक्ता मिकरानी भने यस क्षेत्रमा चारपक्षीय प्रतिस्पर्धा रहेको बताउँछन् । नेकपाका यादव, रामुपाका महतो, कांग्रेसका राय र रास्वपाका महतोबीच चुनावी भीडन्त रहेको उनको विश्लेषण छ । रास्वपाका उम्मेदवार राजनीतिमा नयाँ नाम हो । तर, चुनावी लहर तथा लोकप्रिय मतमा उनी अगाडि देखिन्छन् । पार्टीको संगठन छैन । उम्मेदवार पनि पहिलेदेखि मतदातामाझ परिचित छैनन् । तर, उनी राम्रो चर्चामा छन् । मलंगवा बजारका व्यवसायी सन्तोष जयजवाल युवा तथा बजारिया हावा उनको पक्षमा देखिएको बताउँछन् । ‘पुरानैलाई कतिपटक भोट दिने ? भन्ने मनसाय राख्ने र त्यस्तो भावना व्यक्त गर्नेमा रास्वपा उम्मेदवारको राम्रो चर्चा छ,’ उनले सुनाए ‘तर, उनको टक्कर पार्टी संगठन भएका तथा राजनीतिका पुराना र अनुभवी खेलाडीहरूसँग रहेकाले लोकप्रिय मतले मात्रै जित निकाल्न रास्वपाले कति सक्छ ? त्यो भने परिणामले मात्रै देखाउने छ ।’  महेन्द्र र सरोजबीच तथा राजेन्द्र र रवीनबीच स्वजातीय भोट बाँडिने छ । त्यसले परिणाम कसको पक्षमा ल्याउँछ यकिन गर्न गाह्रो रहेको जयसवालले बताए । 

पूर्व शिक्षक ब्रजेन्द्र यादव अन्य क्षेत्रमा द्विपक्षीय वा त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्धा देखि एपनि रास्वपाको उपस्थितिले यस क्षेत्रको प्रतिस्पर्धा चारपक्षीय बनाएको बताउँछन् । ‘स्थानीय चुनाव र प्रदेशको नतिजा हेर्दा सांगठिनक रूपमा कांग्रेस बलियो छ । तर, अघिल्लो चुनावकै बेलाको परिस्थिति अहिले पनि छ भन्ने मान्न सकिँदैन,’ उनले भने ‘अन्यत्र जस्तै बालेन र घण्टीको राम्रो हावा यहाँ पनि चलेको छ । त्यो हावाले कति भोट लग्छ त्यसले नतिजालाई निर्धारण गर्नेछ ।’

क्षेत्रमा यादव तथा गैर यादवको भोट बाँडिने छ । त्यस्तो बेलामा १५ देखि १८ हजारको संख्यामा रहेको मुस्लिम भोट यहाँ निर्णायक मानिएको छ । नेपालका लागि नेपाली पार्टीबाट उम्मेदवार रहेका कृष्ण यादव हिन्दू राष्ट्रको मुद्दा लिएर चुनावी मैदानमा छन् । 

धार्मिक स्वतन्त्रताको विषयमा नयाँ दलका विचारका सिद्धान्तका विषयमा मुस्लिम समुदाय पर्ख र हेरको मुडमा रहेको देखिन्छ । निर्णायक मानिएका मुस्लिम मतदातालाई सबै उम्मेदवार र दलले रिझाउने प्रयास गरिरहेको देखिन्छ ।

विगतमा मुस्लिमको बहुसंख्यक मत महीन्द्र यादवले पाउँदै आएका थिए । स्थानीय पत्रकार वख्तियार अली मुस्लिम मत जसले बढी पाउँछ उसलैले जित्ने सम्भावना रहेको बताउँछन् । ‘सबै पार्टीमा मुस्लिम समुदायका राजनीतिक कार्यकर्ता छन् । उनीहरु आ-आफ्नो ढंगले पार्टीका उम्मेदवारलाई मत दिलाउन प्रयासरत छन्,’ पत्रकार अलीले भने ‘प्रत्यक्ष रूपमा दलमा नलागेका मुस्लिम मतदाताहरू हाल्ने मत निर्णायक हुनेछ ।’