महाधिवेशन र महिला प्रतिनिधित्व- विचार - कान्तिपुर समाचार

महाधिवेशन र महिला प्रतिनिधित्व

सिन्धु जलेसा बुढाथोकी

एमालेको दसौं राष्ट्रिय महाधिवेशनका लागि नारायणी नदीको किनार झकमक्क भएको छ । महाधिवेशन निकै तामझामका साथ सम्पन्न हुने सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ । सञ्चारमाध्यम र सामाजिक सञ्जालमा महाधिवेशनको चर्चा–परिचर्चा चलिरहेको छ । महाधिवेशनमा उपस्थित पार्टीका नेता, कार्यकर्ता, शुभेच्छुक तथा विभिन्न राजनीतिक दलका आमन्त्रित अतिथिहरूका निम्ति सेल्फी प्वाइन्ट पनि राखेर कार्यक्रमस्थललाई थप आकर्षक बनाइएको छ । कार्यक्रमलाई सुव्यवस्थित बनाउन पार्टीका विभिन्न जनवर्गीय संगठनबाट प्रतिनिधिमूलक ढंगले स्वयंसेवकहरूलाई परिचालन गरिएको छ ।

एमालेले गत असोजमा ललितपुरको गोदावरीमा विधान महाधिवेशन सम्पन्न गरेको थियो । उक्त महाधिवेशनले पार्टीका सबै दस्तावेज सर्वसम्मतिबाट पारित गरेको थियो । पार्टी विधानमा र संविधानमा व्यवस्था भएबमोजिम हरेक कमिटीमा अनिवार्य ३३ प्रतिशत महिला समावेश हुनुपर्ने व्यवस्था छ । यो विभिन्न कालखण्डमा भएका महिला आन्दोलनले उठाउँदै आएको मुद्दा हो । पार्टीको राजनीतिक गतिविधिमा ५० प्रतिशतभन्दा बढी महिला सहभागिता भए पनि वडादेखि केन्द्रीय स्तरसम्मका विभिन्न कमिटीमा ३३ प्रतिशत महिला अनिवार्य समावेश गरिनुपर्ने व्यवस्था हुनुलाई सकारात्मक उपलब्धि मान्नुपर्छ ।

आमा दिदी–बहिनी हो जाग न

राम्रो बनाऔं आफ्नो घर–आँगन

नारी तिमी नबन लतरा

बन आगो ज्वालाझैं खतरा...

माथिका पंक्ति युगौंदेखि सामन्ती शोषणमा परेका, आधा आकाश ओगटेका नारीहरूको आवाज हो । एक्काइसौं शताब्दीका दिदीबहिनीहरू अब जाग्नुपर्छ, आफ्नो घर–आँगन राम्रो बनाउँदै राष्ट्र र राष्ट्रियताका निम्ति काम गर्नुपर्छ । आफ्नो हक–अधिकारका निम्ति उठ्नुपर्छ, आगोको ज्वालाझैं खतरा बन्नुपर्छ । नेपालमा गणतन्त्र स्थापना भएको धेरै भयो । अहिलेको संविधान पनि जनताको सहभागितामा बनाइएको हो । यसले महिलाका अधिकारलाई सुनिश्चित गरेको छ, तर व्यवहारमा लागू हुन अझै सकेको छैन । महिलाको राजनीतिक प्रतिनिधित्वका साथै सामाजिक–आर्थिक अधिकार सुनिश्चित गर्नुपर्छ । राजनीतिक अधिकार क्रमशः सुनिश्चित हुँदै गए पनि सामाजिक र सांस्कृतिक रूपान्तरण हुन नसकिरहेको अवस्थामा महिलाको संघर्ष अझै जारी रहनुपर्छ । समाजमा व्याप्त कुरीति, कुसंस्कारलाई न्यूनीकरण गर्न गाउँगाउँ, टोलटोल, बस्तीबस्तीबाट चेतनामूलक अभियान चलाउनु जरुरी छ ।

युगौंदेखिका पितृसत्तात्मक र सामन्ती सोचका कारण महिलाहरू अझै दोस्रो दर्जाको नागरिक भइरहेका छन् । महिलामाथि हुने अन्याय, अत्याचार र विभेद यथावत् छन् । महिला हिंसाका विभिन्न स्वरूपलाई हटाउन र विभेदको अन्त्य गर्न राजनीतिमा महिलाको भूमिका बढाउनुपर्ने देखिन्छ । राज्य सञ्चालनमा राजनीतिक दलको मुख्य भूमिका हुन्छ । त्यसैले पहिले राजनीतिक दलमा महिलाको भूमिका बढाउनुपर्छ । विधान महाधिवेशनमा महिलाको सहभागिता धेरै थियो । राजनीतिमा महिला सक्रिय हुनुलाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्छ । राजनीतिक दलभित्र महिलाको सहभागिता, निर्णायक तहमा प्रतिनिधित्व र महिला नेतृत्वको विकासले अवसर र सम्भावनाहरू पनि बढाउँछन् । यसको प्रभाव अन्य क्षेत्रमा पनि पर्छ ।

प्रायः राजनीतिक दलले महिलाहरूलाई आन्दोलन र अभियानमा संख्या देखाउन र दबाब सृजना गर्नका निम्ति मात्र अग्रणी भूमिकामा देखाउने गरेको पाइन्छ । नेतृत्वदायी र निर्णायक भूमिकामा महिला समावेशिता जति हुनुपर्ने थियो, त्यो हुन सकेको छैन । कम्युनिस्ट पार्टी नै सामाजिक न्याय र समानताका लागि लड्छ । २००६ सालमा कम्युनिस्ट पार्टी स्थापना भएदेखि नै महिलाहरूको प्रतिनिधित्व रहँदै आएको छ । एमालेको केन्द्रीय कमिटीमा लगभग १७ प्रतिशत र पदाधिकारीमा ७ प्रतिशत (१४ मध्ये १ जना) महिलाको उपस्थिति छ । पदाधिकारीमा पनि एकतिहाइ महिला हुनुपर्छ भन्ने माग थियो । तर, पूरा भएन । नेपालको संविधान–२०७२ मा राजनीतिक दलसम्बन्धी व्यवस्थाअन्तर्गतको धारा २६९ ले राजनीतिक दल समावेशी हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । दलका सबै तहका समितिमा कम्तीमा एकतिहाइ महिला सदस्य हुनुपर्ने साथै नियुक्तिका सवालमा पनि मनोनयन गर्दा समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तका आधारमा गरिनुपर्ने व्यवस्था छ ।

एमालेको दसौं राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट बन्ने केन्द्रीय कमिटीका लागि ३३ प्रतिशत महिला प्रतिनिधित्वको सुनिश्चित भएको छ । पार्टीका हरेक तह, वडा, गाउँ, नगर अधिवेशन भइसकेको छ । राष्ट्रिय महाधिवेशनमा पनि जिल्लाजिल्लाबाट प्रतिनिधिहरूमध्येबाट ३३ प्रतिशत महिला अनिवार्य गर्नु भनेको नेपाली राजनीतिमा महिला अधिकार सुनिश्चित गर्नु हो । महाधिवेशनमा महिला प्रतिनिधित्व, भूगोल, विभिन्न केन्द्रीय निकाय, प्रवास तथा मनोनीत गरी ३३ प्रतिशत पुर्‍याइएको छ । यसलाई उपलब्धि मान्न सकिन्छ ।

संविधान र पार्टी विधानले निर्देशित गरेबमोजिम केन्द्रीय सदस्यदेखि पदाधिकारीसम्म कम्तीमा एकतिहाइ महिलाको प्रतिनिधित्व हुनुपर्छ । अब महिलाहरू पनि खुला प्रतिस्पर्धामा जाने आँट गर्नुपर्छ । साँच्चिकै महिला नेतृ बन्नका लागि आरक्षण रोज्ने कि खुला प्रतिस्पर्धामा जाने, महिला नेतृका लागि सोचनीय विषय भएको छ । महिलाहरूले पार्टीमा स्थान कसैको कृपा होइन, आफ्नै क्षमताबाट बनाउन सक्नुपर्छ । यसका निम्ति पार्टीले महिलाको क्षमतालाई कदर गर्नु आवश्यक छ ।

बुढाथोकी पूर्व संविधानसभा सदस्य हुन् ।

प्रकाशित : मंसिर १०, २०७८ ०८:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

झन्डा, ब्यानर र बोर्डले राताम्य चितवन

 ठाउँठाउँमा सेल्फी प्वाइन्ट र डिजिटल डिस्प्ले बोर्ड, उद्घाटन स्थलबाट बन्दसत्र स्थल सौराहामा प्रतिनिधि लैजान करिब ५० बस तयार
 बिजुलीका पोल, सडकको आइल्यान्ड र डिभाइडरभरि झन्डा, ५० ठाउँमा स्वागतद्वार निर्माण
गंगा बीसी, रमेशकुमार पौडेल, प्रताप विष्ट, सुवास विडारी

चितवन — एमालेको १० औं राष्ट्रिय महाधिवेशनले चितवनमा राजनीतिक पर्वर् ल्याएको छ । जताततै राता झन्डा, ब्यानर र बोर्डले सिँगारिएको छ । सडक, बजार र नारायणी किनार महाधिवेशनमय भएको छ । ‘दक्षिणपन्थी अवसरवाद र संगठनात्मक अराजकतालाई परास्त गरौं, जबजको मार्गदर्शनमा समाजवादको आधार निर्माण गरौं’ भन्ने मूल नाराका साथ सुरु हुने महाधिवेशनले मुख्य गरी २ सय २५ सदस्यीय केन्द्रीय नेतृत्व चयन गर्नेछ ।

महाधिवेशन मूल व्यवस्थापन समितिका सहसंयोजक सुरेन्द्र पाण्डेले सबै तयारी पूरा भएको जानकारी दिए । ‘सबै तयारी सकिएको छ,’ उनले भने, ‘महाधिवेशन व्यवस्थित र भव्य बनाउन हामी लागिरहेका छौं ।’

महाधिवेशन सुरु हुने अघिल्लो दिन अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलगायत शीर्ष नेता चितवन आइसकेका छन् । अध्यक्ष ओलीसहित अधिकांश नेता सौराहाका विभिन्न होटलमा बसेका छन् । महाधिवेशन प्रतिनिधि आउनेक्रम सुरु भएको छ । नारायणगढस्थित नारायणी किनारलाई एमालेको बोर्ड र झन्डाले सजाइएको छ ।

महाधिवेशनमा ठूलो संख्यामा मान्छे सहभागी हुने भएकाले बिहान ९ देखि बेलुका ५ बजेसम्म मुख्य सडकमा सवारी गुड्न रोक लगाइएको छ । महाधिवेशनका लागि ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी र एमालेले स्वयंसेवक खटाएको छ । नारायणी किनारमा हुने उद्घाटन समारोह भव्य बनाउन आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरिएको एमालेले जनाएको छ । उद्घाटन समारोह हेर्न नारायणगढ बजारसम्म डिजिटल बोर्ड राखिएको छ । त्यस्तै बन्दसत्र हुने पर्यटकीय क्षेत्र सौराहालाई पनि एमालेमय बनाइएको छ । सौराहा क्षेत्र बोर्ड, झन्डा र ब्यानरले सजाइएको छ । यहाँका सबै होटल भरिभराउ देखिन्छन् ।

अध्यक्ष ओलीले शुक्रबार मध्याह्न महाधिवेशन उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम छ । उद्घाटन समारोह सकिएपछि नवौं महाधिवेशनबाट निर्वाचित केन्द्रीय कमिटीको अन्तिम बैठक बस्नेछ । उक्त बैठकमा बन्दसत्रमा प्रस्तुत हुने प्रस्ताव र अन्य तयारीबारे निर्णय हुने महासचिव ईश्वर पोखरेलले बताए ।

उद्घाटन सत्र सकिएपछि नेतृत्व चयनका लागि रस्साकसी सुरु हुनेछ । गत असोजमा ललितपुरको गोदावरी विधान महाधिवेशन गरिसकेकाले चितवन महाधिवेशन नेतृत्व चयनमा केन्द्रित हुनेछ । नेताहरू राति अबेरसम्म आन्तरिक छलफलमा जुटेका छन् ।

***

उद्घाटन स्थलको मुख्य मञ्चअगाडि झुम्मिनेमा स्थानीयमात्रै छैनन्, महाधिवेशन प्रतिनिधिको संख्या पनि बाक्लो छ । दोलखाका शुभ शेर्पाले बिहीबार मध्याह्न मञ्च नियालिरहेका थिए । उनी महाधिवेशन प्रतिनिधि रहेछन् । ‘अब साथीहरूले जाऊँ भन्नुभयो, आयौं,’ उनले भने, ‘अरू साथी भोलि आउनुहुन्छ ।’ पार्टीले प्रतिनिधिहरूका लागि शुक्रबार साँझदेखि मात्रै बास र खानाको व्यवस्था गरेको छ । नदी तीरमा शेर्पाजस्ता अरू थुप्रै भेटिए, जो बास र खानाको प्रबन्ध आफैं गरेर चितवन आएका हुन् । ‘शुक्रबारदेखि पार्टीले व्यवस्था गर्छ, आज आफैं होटल खोजेर बस्छौं, टाँडीमा होटल बुक भएको छ,’ उनले भने ।

त्यहीँ भेटिएका काठमाडौंका रामहरि नेपाल पनि प्रतिनिधि हुन् । उनी वाग्मती प्रदेश मजदुर क्षेत्रबाट प्रतिनिधि चयन भएका हुन् । उनीसँगै सात जनाको टोली छ । ‘भोलि आउनुभन्दा आजै आउन ठीक होला भनेर हिँडियो,’ उनले सुनाए ।

एमाले प्रचार विभाग प्रमुख योगेश भट्टराईले बिहीबार पत्रकार सम्मेलनमा दिएको जानकारीअनुसार महाधिवेशनमा २ हजार १ सय ७५ जना प्रतिनिधिले भाग लिनेछन्, जसमा ६ सय २७ जना महिला र २ सय ९ जना दलित समुदायबाट छन् । महाधिवेशनमा १ सय ३ जना पर्यवेक्षक रहनेछन् । शुक्रबार दिउँसो उद्घाटन स्थलबाट बन्दसत्र स्थल सौराहामा प्रतिनिधि लैजान करिब ५० बस तयार अवस्थामा राखिने भएको छ ।

***

भरतपुर महानगरपालिका–२९ का कृष्ण रेग्मी एमालेको समर्थक होइनन् तर उनले बिहीबार दिउँसो सामाजिक सञ्जालमा एमालेको शुक्रबार हुने १० औं राष्ट्रिय महाधिवेशन उद्घाटन कार्यक्रमको मञ्चको तस्बिर राखेर प्रशंसा गरे । ‘राजनीतिक नेता वा दलले चाहेमा खेर गएको ठाउँमा पनि यस्तो सुन्दर संरचना बनाउन सकिँदो रहेछ, शुभकामना कमरेडहरू,’ उनले लेखेका छन् ।

एमालेले बनाएको मञ्चले नारायणी किनारमा रौनक थपेको छ । ‘बाढीले क्षतविक्षत बनाएको ठाउँमा यति छोटो समयमा पनि यस्तो आकर्षक मञ्च बन्दो रहेछ, यस्तै इच्छाशक्ति सधैं सबैले देखाए देश किन बन्दैन भन्ने मेरो आशय हो,’ रेग्मीले भने ।

मञ्च निर्माणको कामको संयोजन गर्दै आएका एमाले नेता विनोद श्रेष्ठले मंसिर १ देखि निर्माण सुरु गरेको बताए । ‘यहाँ खाल्टाखुल्टी थिए, बर्खाको बाढीले भत्काएको ठाउँ पुरेर मञ्च खडा गर्‍यौं,’ उनले भने । पाँच सयजना अटाउन सक्ने मञ्च १२० मिटर लम्बाइ र ६० मिटर चौडाइको छ । मञ्चअगाडि नारायणी किनारको झन्डै एक किलोमिटर भागमा उद्घाटन कार्यक्रममा आएका दर्शक बस्ने छन् । ठाउँठाउँमा सेल्फी प्वाइन्ट बनाइएको छ । डिजिटल डिस्प्ले बोर्डहरू राखिएको छ ।

मञ्च निर्माणको काम बिहीबार साँझसम्म लगभग सकिएको छ । मञ्च बन्दै गर्दा नै हेर्न र अगाडि बसेर फोटो खिच्न सर्वसाधारण भेला हुने गरेका थिए । मञ्चसम्मै जान खोजेपछि रोक्नका लागि स्वयंसेवक नै खटिएका छन् । नारायणगढको बजार क्षेत्रमा कम्युनिस्ट पार्टीको हँसिया हथौडा अंकित रातो झन्डासँगै चुनाव चिह्न सूर्य अंकित झन्डा ठाउँठाउँमा टाँगिएको छ । बिजुलीका पोल, सडकको आइल्यान्ड र डिभाइडरभरि राता–सेता झन्डा टाँगिएको छ । त्यसैगरी सडकमा ५० ठाउँमा स्वागतद्वार निर्माण भएको एमाले प्रचार विभाग प्रमुख भट्टराईले जानकारी दिए ।

नारायणीको गैंडाकोटतर्फको बगरमा पनि पार्टीका नारा र नेताहरूको तस्बिर अंकित ठूला होर्डिङ बोर्ड छन् । कुनै राजनीतिक दलविशेषको कार्यक्रमभन्दा फरक देखिने गरेर मञ्चको डिजाइन र सजावट गरिएको छ । दायाँबायाँ रहेका उड्न खोजेको चराको पखेटाजस्ता बोर्डमा राखिएको कम्युनिस्ट पार्टीको झन्डा र एमालेको चुनाव चिह्नले मात्रै यो मञ्च राजनीतिक कार्यक्रमका लागि तयार भएको हो भन्ने झल्कन्छ ।

बन्दसत्र महाधिवेशन उद्घाटन स्थल नारायणगढदेखि २० किलोमिटर पूर्वदक्षिणको पर्यटकीय क्षेत्र सौराहामा शनिबार बिहानदेखि सुरु हुँदै छ । खुला ठाउँमा ‘डोम’ (अर्धवृत्ताकार मञ्च) बनाएर बन्दसत्र सञ्चालन गरिँदै छ । नारायणगढको उद्घाटन स्थल र मञ्च निर्माण तथा सौराहाको मञ्च निर्माणमा गरेर ५० लाख रुपैयाँ खर्च लागेको श्रेष्ठले जानकारी दिए । ‘पार्टीका धेरै साथी यो काममा स्वयंसेवकका रूपमा खटिनुभयो, सामानमा धेरै खर्च भयो, प्राविधिकहरूलाई खर्च गर्नुपर्‍यो,’ श्रेष्ठले भने ।

***

रातो टोपी लगाएका अनेकौं व्यक्ति नदीकिनारमा छपक्कै थिए । मञ्च सजावटदेखि दर्शकदीर्घा बारबेरा गर्न उनीहरूलाई भ्याइनभ्याइ थियो । कोही बोर्ड उचालेर कुद्थे, कोही बाँस बोकेर हिँडेका थिए । मञ्च निर्माणदेखि सभा व्यवस्थापन गर्न एमालेले स्वयंसेवकहरू खटाएको छ । ‘उद्घाटन सभामा मात्रै पाँच हजार स्वयंसेवक परिचालन हुनेछन् । रातो टोपी स्वयंसेवकको पहिचान हो,’ स्वयंसेवक परिचालन समितिका संयोजक विनोद श्रेष्ठले भने ।

बन्दसत्र स्थलमा तीन सय जना स्वयंसेवक रहनेछन् । ‘सभामा खटिने स्वयंसेवकले यहाँ मात्रै हैन बसमा मान्छे ल्याउने, पुर्‍याउने बेलासम्म काम गर्नुपर्छ । सभामा आउनेलाई सुरक्षित ल्याउने, पुर्‍याउने उनीहरूको जिम्मेवारी हो । भीड व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । बन्दसत्रमा खटिने स्वयंसेवकको अलि गहन जिम्मेवारी छ । के गर्ने, कसो गर्ने उनीहरूलाई हामीले भनिसकेका छौं,’ संयोजक श्रेष्ठले भने ।

अनेरास्ववियुका सचिव एलबी सिंह उद्घाटन स्थलको काममा खटिइरहेका थिए । उनले पनि रातो टोपी लगाएका थिए । ‘जनसंगठनहरूबाट स्वयंसेवक छानेर लिएका छौं, निर्माणदेखि भीड व्यवस्थापन, मान्छे ल्याउने, पुर्‍याउने काम सम्पन्न गर्नुपर्छ, बन्दसत्रमा प्रतिनिधिहरूलाई मात्र जान दिने, परिचयपत्र हेर्ने, केही समस्या नओस् भनेर खट्ने जिम्मेवारी हाम्रो हो,’ उनले भने ।

***

उद्घाटन मञ्चनजिकै रहेको प्रचार सम्पर्क कार्यालयमा बिहीबार दिउँसो महिला संघमा आबद्धहरू बाक्लै भेला भएका थिए । स्वागतद्वार बनाउन कहाँ बाँकी छ, कहाँ झन्डा ब्यानर अभाव छ जस्ता विषय सोधीखोजी गरेर आवश्यक परेको ठाउँमा पठाउन उनीहरू जुटिरहेका थिए । पार्टीको कालिका नगर समितिले महाधिवेशनको प्रचारका लागि दिउँसो मोटरसाइकल र्‍याली नै आयोजना गर्‍यो ।

‘जिल्लाका हरेक नेता/कार्यकर्तालाई महाधिवेशनले जुरुक्क उचाल्दो रहेछ,’ एमाले वाग्मती प्रदेश सदस्य केशव रेग्मीले भने । बिहान सबेरैदेखि राति अबेलासम्म कार्यकर्ता काममा खटिएका छन् । बुटवलमा गर्ने भनिएको महाधिवेशन असोज ४ मा चितवनमा गर्ने पार्टीले निर्णय गरेको थियो । असोज ५ मै पत्रकार सम्मेलन गरेर एमाले चितवनले महाधिवेशन सफल पार्न तयारी अगाडि बढाएको जनाएको थियो ।

‘बन्दसत्र गर्न एकै ठाउँ ठूलो हल थिएन तर व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ भन्ने भएपछि हामी लाग्यौं, अब उद्घाटन गर्ने दिन आयो,’ एमाले चितवन अध्यक्ष पार्वती रावलले भनिन् । ‘महाधिवेशन गर्ने भनेपछि धेरै कार्यकर्तालाई साथ लिनुपर्‍यो, त्यसका लागि कार्यकर्ताको माझमा पुग्नुपर्‍यो, नेता र कार्यकर्तालाई यसले जोडेको छ, यो सबल पक्ष हो,’ एमाले चितवनकी नेता शारदा कुमालले भनिन् ।

चितवनकै इतिहासमा ठूलो पार्टीको महाधिवेशन पहिलो पटक भएको छ । ‘असन्तुष्टहरूलाई पनि मिलाउन सक्ने अवसर यो महाधिवेशनले दिएको छ, हिजो फरक समूहमा लागेका साथीहरूले जिम्मेवारी लिएर काम गर्नुभएको छ, प्रतिनिधिमा चुनिएर आउनुभएको छ, तत्कालीन माओवादी समूहका साथीहरूलाई पनि समेट्न सकिएको छ, यसले आउँदा दिनमा पार्टी झनै बलियो भएर जानेछ,’ यसअघिको नवौं महाधिवेशनमा प्रतिनिधि रहेकी पार्वती न्यौपानेले भनिन् ।

प्रकाशित : मंसिर १०, २०७८ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×