हावाको बहावसँगै पहाड चढ्दै सलह- समाचार - कान्तिपुर समाचार

हावाको बहावसँगै पहाड चढ्दै सलह

'नेपाल देखिनु असामान्य'
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — शनिबार बिहान तराईका जिल्लाहरुमा देखिएको सलह हावाको बहावसँगै उकालो लाग्‍न थालेको छ । शनिबार साँझसम्म यो जीव वाग्मती प्रदेश र प्रदेश ५का पहाडी जिल्लाहरुमा देखिएको हो ।

शनिबार बुटवलमा देखिएको सलह त्यहाँबाट सर्दै पाल्पा पुगेको हो । यस्तै सिन्धुली,काभ्रेमा पनि देखिएको छ । यी जीव अहिले तराई क्षेत्रबाट उडान भर्दै पहाडी क्षेत्र पुगेका छन् ।

कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयद्वारा गठित टास्क फोर्सको शनिबार बसेको बैठकले नेपालमा देखिएको सलह मरुभूमि सलह भएको निर्क्योल गरेको छ । टास्क फोर्सले प्रदेश सरकार र स्थानीय तहहरुलाई सक्रिय भएर लाग्‍नुपर्ने निर्णय गर्दै मन्त्रालयलाई आफ्नो राय दिएको छ । प्राविधिक कार्यदलका संयोजक सहदेव हुमागाईंले अहिले विज्ञ टोलीले किरा कतातिर जान्छ र यसको संख्या कति छ भन्‍ने याकिन जानकारी नभएकाले केही भन्‍न सकिने अवस्था नरहेको बताए ।

संयोजक हुमागाईंले कान्तिपुरसँग भने,' अहिले यो किरा कता जान्छ र बस्छ भन्न‍ सकिने अवस्था नै छैन । हावाको बहावअनुसार यो जाने हो । बिहान पर्सामा देखिएको किराको झुण्ड उडान भरेर सिन्धुली पुगेका छन् ।'

किट विज्ञहरुका अनुसार शनिबार सलहको उडान हेर्दा उनीहरु एक ठाउँमा नबस्‍ने भएकाले दुई घन्टाअघि देखिएका स्थानहरुमा नभेटिने गरेको पाइएको छ । विज्ञहरुले सलह बसेका स्थानहरुमा ठूलो नोक्सानी पनि नदेखिएको बताएका छन् ।

नेपालमा देखिनु असामान्य : पाकिस्तानी विज्ञ

शनिबार दिउँसो गठित टास्क फोर्सको भर्चुअल बैठकमा नेपालमा सलह देखिनुलाई पाकिस्तानी विज्ञले असामान्य अवस्था भनेको हुमागाईंले कान्तिपुरलाई बताए । कृषि विज्ञ तथा वैज्ञानिकहरुसहित सरोकारवालाहरुसँगको छलफलमा पाकिस्तानी विज्ञले नेपालमा सलह देखिनु असामान्य अवस्था भएको बताएको उनले बताए । ्

हावाले बगाएर सलह यतिकै संख्यामा छन् भन्‍ने अवस्था ठ्याक्कै भन्‍न नसकिएको उनले बताए । सलह सानोसानो झुन्डमा आएको र नेपालको वातवरण सलहका लागि उपयुक्त बासस्थान पनि नभएको विज्ञहरुले उक्त बैठकमा बताएका थिए । हावाको बहावका कारण नेपाल प्रवेश गरे पनि यी किराहरु पुनः त्यसतर्फ फर्कन नसकेको विज्ञहरुले बताएका छन् ।

कीट वैज्ञानिकहरु नेपालमा सलह प्रवेश गर्ने सम्भावना अत्यन्त न्यून रहेको बताए पनि 'मौसमी परिस्थिति'ले सलहलाई नेपालतर्फ उडाएर ल्याएका बताएका छन् । उनीहरुले सलहले यति नै क्षति गर्छ भनेर भन्‍न सक्‍ने अवस्था नरहेको बताएका छन् ।

'विषादी छर्कन सक्‍ने अवस्था छैन,थाल ठटाऔं'

प्राविधिक कार्यदलका संयोजक हुमागाईंले विषादी छर्केर सलह मार्न सक्‍ने सम्भावना नरहेको र राति सलहको झुन्ड देखे थाल ठट्टाएर भगाउन सुझाव दिएका छन् । उनले भने,'यिनीहरु अहिले फैलिरहेका छन् । राति घरवर आएर बसेको देखे थाल ठटाएर भगाउन सकिने कुरा हामीलाई पाकिस्तानी विज्ञले सुझाव दिएका छन् । अहिले त्यही गर्न मात्रै हामी भन्न सक्छौं । '

घर वरिपरि सलह देखिए विज्ञहरुले स्टिलको भाँडा बजाएर भगाउन विकल्प दिएका छन् । त्यस्तै धुँवाको सहयोगमा पनि सलहलाई भगाउन सकिने विज्ञहरुको सुझाव छ ।

सलह एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा गइरहेकाले अहिले विषादी हालेर मार्न सम्भव नभएको पनि हुमागाईंले बताएका छन् । उनले धेरै ठूलो समूह र एकै ठाउँमा भेटिएको अवस्थामा मात्रै विषादी हालेर मार्न सकिने बताए । हाल प्राविधिक टोलीले फिल्डबाट संकलन भएका घटनाहरुको आधारमा यसको अवस्था र बसाइबारे जानकारी लिने काम गरिरहेको छ ।

दिउँसो हावाको बहावसँगै उड्ने भएकाले यसको नियन्त्रणका लागि 'कन्ट्रोल मेकानिजम फ्याक्ट सिट' बनाएर किरालाई भगाउने किट विज्ञहरुले बताएका छन् ।

अझै ३ दिनसम्म पश्चिमी तथा दक्षिण पश्चिमी वायु नेपालमा बहने

मौसम पूर्वानुमान शाखाले उत्तर प्रदेशको दक्षिणी भू-भागमा न्यून चापीय प्रणाली बनेका कारणले नेपाल पश्चिमी तथा दक्षिण पश्चिमी वायु बहिरहेको जनाएको छ । महाशाखाकी वरिष्ठ मौसमविद् अर्चना श्रेष्ठले कान्तिपुरसँग भनिन् ,' ३० जुनको दिउँसोसम्म अझै साउदर्ली वेस्टर्ली देखिन्छ । अबको ३ दिनसम्म नेपालमा साउदर्ली-वेस्टर्ली देखिन्छ ।' यस्तै उनले पछिल्लो दुई दिनयता हावाको बहावमा परिवर्तन भएको पनि जानकारी दिइन् ।

काभ्रेको खानी खोलामा भेटिएको सलह । तस्बिरः नगेन्द्र अधिकारी/कान्तिपुर

यस्तै, महाशाखाका मौसमविद् राजु प्राधानङ्ग नेपालमा केही दिनेदेखि पश्चिमी तथा दक्षिण पश्चिमी वायु बहिरहेको देखिए पनि पूर्वतिर पूर्वी वायुको प्रभाव देखिएको बताए । उनले भने,'अहिलेको समय अनुसार हावाको बहावलाई हेर्दा पश्चिमी तथा दक्षिण वायुको प्रभाव नेपालमा भोलिसम्म देखिन्छ । पूर्वबाट पूर्वी वायुको प्रभाव देखिन्छ । '

मनसुन सुरुवात हुनुअघि पूर्वबाट पश्चिम अवस्थामामा नेपालमा हावा बहे पनि मनसुन सरु भएपछि त्यसको स्वरुपमा भने परिवर्तन आउने मौसमविद् प्राधानाङ्गले बताए ।

महाशाखाले दक्षिणबाट आउने हावा उत्तरतिर गइरहे पनि नेपालमा भने पूर्वबाटै हावा बहिरहेको जनाएको छ ।

यस्तै, भारतको बिहार राज्यहरुमा पनि सलह देखिएको र हावाको बहाव दक्षिण पश्चिमततिर हुँदा बहावसँगै सलह नेपाल प्रवेश गर्न सक्‍ने सम्भावना अझै रहेको विज्ञहरुले बताएका छन् ।

यो पनि पढ्नुहोस्ः

दक्षिणबाट उत्तरतिर हावा बहँदा नेपालमा सलहको प्रवेश

प्रकाशित : असार १३, २०७७ १९:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दक्षिणबाट उत्तरतिर हावा बहँदा नेपालमा सलहको प्रवेश

'मरुभूमिका जस्ता होइनन्, पानी परिरहेकाले धेरै असर हुँदैन'
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — नेपालमा सलह किरा प्रवेश गरेको छ । दुई दिनयता दक्षिणबाट उत्तरतिर हावा बहँदा भारतको बिहार हुँदै नेपाल प्रवेश गरेको नेपालका कृषि वैज्ञानिकहरुले बताएका छन् ।

शनिबार बिहान प्रदेश २ का बारा, पर्सा र सर्लाहीमा सलह देखिएका छन् । नेपाली वैज्ञानिकहरुका अनुसार दुईतीन अघि भारतको बनारस हुँदै गोरखपुरमा सलह देखिएको थियो । त्यसपछि सर्लाही, बारामा देखिएको हो ।

नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद्का कीट वैज्ञानिक सुनिल अर्यालले दक्षिणबाट उत्तरतिर हावा बहँदा सलह नेपाल प्रवेश गरेको बताए । मनुसुनको बेला पूर्वबाट पश्चिमतिर हावा बहने गरे पनि दुई दिनयता दक्षिणबाट उत्तरतिर हावा बहँदा सलह नेपाल आइपुगेको कृषि वैज्ञानिकहरुले अनुमान गरेका हुन् । यसअघि पनि उनीहरुले दक्षिणबाट उत्तरतिर हावा बहे नेपालमा सलह आउन सक्‍ने बताएका थिए ।

प्लान्ट क्वारेन्टाइन तथा विषादी व्यवस्थापन केन्द्रका प्रमुख एवं कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले गठन गरेको सलह किराको व्यवस्थापनका लागि गठित टास्क फोर्सका संयोजक सहदेव हुमागाईंले प्रदेश २का जिल्लाहरुमा सलह देखिएको बताउँदै अहिले पहिचान गर्ने काम भइरहेको बताए ।

प्राविधिक टोलीले अहिले फिल्डमा गएर सलहको पहिचान गर्ने काम गरिरहेको छ । हुमागाईंका अनुसार प्राविधिक टोलीहरुले पठाएको तस्बिरका आधारमा हेर्दा नेपालमा देखिएका सलह वयस्क होइनन् । उनले भने, 'हाम्रो प्रारम्भिक अनुसन्धानका अनुसार अहिले भेटिएका लोकस्टहरु मरुभूमिमा पाइने पहेंलो होइनन् । अहिले अपरिपक्व वयस्क गुलाबी रंगका लोकस्ट भेटिएका हुन् ।'

बारामा देखिएको सलह किरा तस्बिर : रविन्द्रराज भण्डारीको फेसबुकबाट

गुलाबी रंगका यी सलह मरुभूमिमा पाइनेजस्तो धेरै खन्चुवा नभएको बताउँदै नआत्तिन आग्रह गरेका छन् । उनले भने, 'मरुभूमिमा पाइने पहेंलो लोकस्ट भेटियो भने पनि नेपालमा धेरै लामो समयसम्म बस्दैन । फूल पार्न नेपालमा मरुभूमिको जस्तो जमिन हुँदैन । आज बिहान पनि पानी परेको छ । त्यो भएको हुनाले ब्रिडिङ हुने सम्भावना छैन ।'

कीट विज्ञान महाशाखाका कीट वैज्ञानिक एवं प्रवक्ता सुदीप उपाध्यायले अहिले विज्ञ टोलीले अध्ययन गरिरहेको बताए । प्रारम्भिक अनुसन्धानका क्रममा झुन्डबाट छुट्टिएर आएका सलह भएको उनले बताए । उनले भेटिएका सलह टुक्रिएर आएको र नआत्तिन आग्रह गरे ।

नेपालमा कतिको असर गर्ला ?

सलह नेपालमा प्रवेश गरेसँगै यसले कति असर गर्ला भन्‍ने विषयमा पनि चर्चा हुन थालेको छ । कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले गठन गरेको टास्क फोर्सका संयोजक सहदेव हुमागाईंले अहिले मनसुनको समय भएकाले आत्तिहाल्नुपर्ने अवस्था नरहेको बताए । उनले अहिले नेपालमा धान रोप्‍ने समय भएको र अन्नबालीहरु कम भएको उल्लेख गर्दै धेरै क्षति हुन नसक्ने बताए । उनले भने, 'अहिले धान रोप्‍ने समय छ । धेरैजसो खेतहरु खाली छन् । पानी पनि परिरहेको अवस्था छ । '

हुमागाईंले धानको बीउहरुमा सलह बसिदियो भने सखाप पार्ने सम्भावना रहेको र तरकारी बाली नष्ट गर्ने सम्भावना भने रहेको बताए । यस्तै कीट विज्ञान महाशाखाका वैज्ञानिक सुदीप उपाध्यायले पनि कृषकहरुलाई नआत्तिन आग्रह गर्दै नजिकैको कृषि कार्यालयमा गएर जानकारी गराउन भनेका छन् । उनले प्रारम्भिक अध्ययनका क्रममा मरुभूमिमा पाइने धेरै खन्चुवा पहेंलो सलह नदेखिएको, मनसुन रहेको र प्रजनन् गर्ने उपयुक्त वातावरण नेपालमा नभएकाले आत्तिहाल्नुपर्ने अवस्था नरहेको बताए ।

टास्क फोर्सको बैठक

नेपालमा सलह भित्रिएसँगै कृषि मन्त्रालयद्वारा गठित टास्क फोर्सको बैठक अपरान्ह १ बजेबाट सुरु भएको छ । बैठकमा सलहका प्राप्त फोटो तथा विवरणको अध्ययन र अनुसन्धान गरेर कुन प्रजातिको सलह हो भन्‍ने निष्कर्ष निकाल्ने हुमागाईंले जानकारी दिए । यस्तै बैठकले कार्ययोजना तथा रोकथामका विधिबारे छलफल तथा निर्णय गर्ने उनले बताए ।

के मनसुनले रोक्ला सलहको प्रकोप ?

नेपालमा मनसुनी प्रभाव भएको र चिसो भएकाले सलहले धेरै क्षति नगर्ने अनुमान कृषि वैज्ञानिकहरुको छ । उपाध्यायले भने, 'नेपालमा मनसुन सुरु भएकाले अहिले यसको प्रकोप बढ्न सक्‍ने सम्भावना देखिँदैन । यदि कुनै वातावरणीय प्रभावका कारण यिनीहरुले यहाँ अनुकल भए भने मात्रै फैलन सक्छन् । '

प्रकाशित : असार १३, २०७७ १३:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×