बागलुङ — ह्विलचेयर गुडाउने उनका हात मेसिनमा कपडा सिलाउन अभ्यस्त छन् । सामाजिक अभियानका लागि उनको आवाज निस्कन्छ । उनी राजनीतिक क्षेत्रमा चासो राख्थिनन्, बरु सामाजिक न्याय, अपांगता, आदिवासी जनजातिको अधिकारका लागि सक्रिय थिइन् । 

बागलुङको तमानखोला गाउँपालिकाको सबैभन्दा टाढाको वडा नर्जाखानीमा ३५ वर्ष अघि उनी जन्मिइन् । त्यतिबेला यो गाउँमा स्वास्थ्य र शिक्षाको अवस्था नाजुक थियो । उनलाई जन्मिएलगत्तै पोलियो भयो । उनका खुट्टा टेक्नमा समस्या भयो । बाबु कुल र आमा सुनिताले पहिलो छोरी अपांग बनेपछि धेरै चिन्ता लिए । 

छन्त्याल दम्पतीले छोरीको उपचार गर्ने काम त खर्च अभावले तत्काल सकेनन् तर छोरी पढाउनुपर्छ भन्ने चेत भएकोले छिमेकी म्याग्दी जिल्लाको गुर्जामा लगेर गंगालाई विद्यालय भर्ना गराए । उनी अर्कैको सहायतामा विद्यालय जान्थिन् । कक्षा ५ उत्तीर्णपछि शारीरिक अवस्थाले टाढाको विद्यालय जान समस्या भयो । 

छोरीको उपचार गर्ने र पढाउने लक्ष्यले छन्त्याल दम्पती काठमाडौं हानिए । आमाबाबुले छोरीलाई पढाउन आफूलाई मजदुरीमा लगाउन पछि परेनन् । जोरपाटीस्थित खगेन्द्र नजजीवन केन्द्रमा पुगेर गंगाको सामान्य उपचार भयो, पूरै ठीक भएन । त्यसपछि छन्त्याल दम्पती बागलुङ फर्केनन् । गंगालाई ह्विलचेयरमा बसेर पढ्ने वातावरण मिलाइयो । बाबुआमाले सडक छेउमा चिया बेचेर बसे । मजदुरी गरेर भए पनि छोराछोरी उतै हुर्काए । खगेन्द्र नवजीवन केन्द्रमै रहेको विद्यालयमा बसेर गंगाले पढ्न थालिन् । केन्द्रकै विद्यालयबाट उनले एसएलसी उत्तीर्ण गरिन् । 

छन्त्याल दम्पतीका तीन छोरी र एक छोरा छन् । गंगाकी बहिनीमा पनि अपांगता छ । अहिले पनि ती बैनीलाई आफ्नै साथमा राखेकी छिन् । गंगाले काठमाडौंकै नवोदित कलेजबाट कक्षा १२ उत्तीर्ण गरिन् । त्यसपछि पढ्ने भन्दा उनीहरूलाई रोजगारीको खाँचो भयो । चारपांग्रे स्कुटर लिएर उनले पठाओको काम थालिन् । त्यसबाट केही पैसा त कमाई भयो, तर उनको शारीरिक अवस्थाले त्यति साथ दिएन ।  खुट्टामा समस्या भएकोले बाहिर हिँड्ने कामभन्दा बसेर गर्ने कामको खोजीमा उनी लागिन् ।  त्यसपछि सिलाइकटाइ सिकेर मेसिनमा काम गर्न थालिन् । 

रञ्जना गल्लीदेखि ल्याएको थान कपडा सिलाएर बेच्ने गर्दा उनको सीप र व्यवसाय बढ्यो । त्यसपछि उनले अन्य साथी समेत राखेर काम गर्न थालिन् । उनी सामाजिक क्षेत्रमा काम गर्न पनि चाहन्थिन् । राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति अपांग स्वरोजगार महिला संघ नेपाल (निड सेवा) नामक संस्थामा उनी सक्रिय भइन् । उक्त संस्थामार्फत अपांग, महिला, अल्पसंख्यकको अधिकारका लागि विभिन्न गतिविधि गर्दै उनी विदेश पनि पुगिन् । धेरै देश घुमेर उनले अधिकारबारे जान्ने मौका पाइन् । 

अहिले त गंगाले विवाह पनि गरिसकिन् । उनको विवाह भने सिन्धुपाल्चोकका कुशल तामाङसँग भएको छ । अहिले उनी मेसिनमा सिलाउने काम मात्र गर्दिनन् अपांग, जनजाति र महिलाहरुलाई रोजगारीमा ल्याउन सीप सिकाउने काम पनि गर्छिन् । अपांगता भएकाहरूलाई रोजगारी दिने र सामाजिक सेवा गर्ने उनको लक्ष्य नै छ ।