काठमाडौं — पूर्वकुटनीतिज्ञ प्रमेशकुमार हमालले तत्कालीन एमाले महासचिव माधवकुमार नेपाल निकट रहेर लामो समय काम गरे । यसबीचमा उनलाई सांसद बन्ने अवसर धेरैपटक आएका थिए तर उनी पार्टीको नीति निर्माणमै रमाए ।

नेकपा माले, एमाले, एकीकृत समाजवादी हुँदै नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)सम्म आइपुग्दा उनले करिब ५ दशक राजनीतिक यात्रा तय गरिसकेका छन् । पार्टीको नीति निर्माण हुँदै यसपटक भने उनी मुलुकको कानुन बनाउने गरी संसद्मा प्रवेश गरेका छन् ।

अब उनले ५ दशक लामो राजनीतिक अनुभव संसदीय अभ्यासमा खर्चिने छन् । निर्वाचनबाट नेकपा खुम्चिएको बेला उनी जस्ता अनुभवी राजनीतिकर्मीले प्रतिपक्षका रुपमा संसद्मा प्रभावकारी भूमिका खेल्ने पार्टीको अपेक्षा पनि छ । उनले पनि जिम्मेवार प्रतिपक्षको भूमिकामा आफ्नो दल तयार रहको प्रष्ट पारे । 

०६२/०६३ को जनआन्दोलन सफल भएपछि कांग्रेसका तत्कालीन सभापति गिरिजाप्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री भए । राजतन्त्रको विकल्प खोज्दै बनेको नयाँ सरकारले राज्यको निकायहरूको आमूल परिवर्तन गर्ने खाका ल्याएको थियो । दरबारको व्यापक अधिकार कटौती गर्दै गणतन्त्रको बाटोमा सरकार र राजनीतिक दल अघि बढे । त्यही सरकारले उनलाई युरोपियन युनियन हेर्नेगरी नेदरल्याण्ड र लक्जिमबर्गको राजदूतका रुपमा नियुक्त गर्‍यो । ‘मेरो राजनीतिका यात्रा यतिबेलादेखि कुटनीतितिर डोरियो,’ उनले भने ।  

नेपालमा राजतन्त्रविरुद्ध आन्दोलन सफल भए पनि उनी भने राजा भएको देशमा राजदूत बनेर काम गर्न थाले । 

‘त्यो बेलाको एउटा ‘इन्ट्रेस्टिङ’ घटना यहाँ सम्झन्छु । म नेपालमा राजा हटाउने आन्दोलनमा संलग्न थिएँ । रानजदूत भइसकेपछि राजा भएकै देशमा कसरी शान्तिपूर्ण तरिकाले राजतन्त्रको अन्त हुन्छ भन्ने जिज्ञासा मेटाउने काम गर्दै थिएँ,’ उनले सम्झिएँ ।

पूर्वप्रधानमन्त्री मनमोहनको पालामा बनेका थिए यूएन प्रतिनिधि  

०५१ मा भएको निर्वाचनमा एमाले सबैभन्दा ठूलो दल बन्यो । एमाले अध्यक्ष मनमोहन अधिकारीको नेतृत्वमा सरकार बन्यो । त्यो सरकारले संयुक्त राष्ट्र संघको प्रतिनिधिको रुपमा उनलाई नियुक्त गर्‍यो । ९ महिनापछि एमाले सरकार ढल्यो, उनलाई फिर्ता बोलाइयो ।

उनी २०३३ सालमा विद्यार्थी संगठनमा जोडिएका थिए । २०३५/०३६ सालको आन्दोलनमा सक्रिय रुपमा सरिक भए । ‘म त्यसपछि २०३७ सालमा नेपाल बैंक लिमिटेडको अधिकृतको रुपमा काम गर्न थालेँ । त्यहाँ पनि म राजनीतिमा संलग्न थिए,’ उनले भने, ‘मेरो विशेष जिम्मेवारी बौद्धिक क्षेत्रको समन्वय गरी संगठन नेतृत्व गर्ने र परिचालन गर्ने थियो । पछि बैंकको बोर्ड बसेर मलाई निष्कासन गर्‍यो ।’

०४६ सालको आन्दोलन सफल भैकेपछि पार्टीले उनलाई कृषि वन तथा भूमि सुधार मन्त्रालयको सहल्लाहकार नियुक्त गर्‍यो । यो उनको राजकीय काममा पहिलो सहभागिता थियो ।

२०४७ सालमा उनले एमाले निकट नेपाल बुद्धिजीबी परिषद्को संयोजक, ०५३ सालसम्म महासचिव भएर बुद्धिजीबी परिषद्को नेतृत्वमा रहे ।

२०६२ मा रातन्त्रविरुद्ध कांग्रेस, एमालेलगायत ७ राजनीतिक दल सडकमा थिए । माओवादी युद्धमै थियो । एमाले नेताहरू झलनाथ खनाल, वामदेव गौतम माओवादीसँग वार्ता गर्ने गृहकार्यमा लागेका थिए । त्यो टिमको एक सदस्यमा हमाल पनि थिए । उनी दिल्लीमा रहेर राजतन्त्रविरुद्ध संघर्ष गर्न माओवादीसँग हात बढाउँदै थिए ।

‘दिल्लीमा त्यो बेला खास गरेर माओवादीसँग सहकार्य गरेर आन्दोलन सञ्चालन चर्काउने भन्ने थियो,’ उनले भने ।  

एमाले र माओवादीबीच ०७४ मा चुनावी गठबन्धनपछि पार्टी एकता भयो । त्यसबेला नेकपाले नीति अध्ययन प्रतिष्ठान बनायो । संयोजक झलनाथ खनाल भए भने सहसंयोजक हमाल ।

भदौ २०७८ मा एमाले विभाजन भएपछि नेकपा एकीकृत समाजवादी गठन भयो । समाजवादीको अध्यक्षमा माधवकुमार नेपाल र उपाध्यक्षमा प्रमेश हमाल भए  । माओवादी र एकीकृत समाजवादीबीच गत कार्तिकमा एकता भएपछि उनी केन्द्रीय सचिवालयको जिम्मेवारीमा रहेर काम गरेका छन् । ०८२ को निर्वाचनमा उनी निर्वाचन परिचालन समितिको सचिव रहेर काम गरे । नेकपाले समानुपातिकतर्फको खस आर्य समूहबाट उनलाई सांसद बनाएको छ ।