शनिबार बिहानै एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई प्रहरीले गिरफ्तार गरेपछि दिउँसो एमालेले विरोध कार्यक्रम आयोजना गर्‍यो । त्यसमै सहभागी भइन्, अमिशा पराजुली । त्यसक्रममा उनले पत्रकारको प्रश्नको उत्तर दिँदै ओलीको गिरफ्तारीलाई गलत भनेकी थिइन् । उनका अन्य अभिव्यक्ति उनका पक्षबाट तार्किक थिए । उनको अभिव्यक्तिले कसैले व्यक्तिगत मानमर्दन गरेको थिएन । तर एमाले समर्थक भएकै कारण, ओलीको पक्षमा बोलेकै कारण र गिरफ्तारको विरोध गरेकै कारण यतिबेला उनी सामाजिक सञ्जालमा हिंसा खेप्न बाध्य भएकी छन् । ट्रोल र भद्दा मजाक गर्न थालिएपछि उनले आफ्नो टिकटकमा कमेन्ट गर्ने सुविधा नै बन्द गर्नुपरेको छ ।

आफ्ना धारणा राखेका कारण सामाजिक सञ्जालमा हिंसा खेप्न बाध्य उनी पहिलो व्यक्ति होइनन् । सार्वजनिक सरोकारका विषयमा मत दिने उनीजस्ता धेरैले सामाजिक सञ्जालमा अपरिचित र असम्बन्धित व्यक्तिका व्यक्तिगत टिप्पणी, तुच्छ गालीगलौज, धम्की खेप्नुपरेको छ । र, यस्तो हिंसा खेप्नेमा महिला बढी छन् । पराजुलीमाथि नै बलात्कारका धम्कीसमेत दिइएको पाइन्छ ।

पराजुली जस्तै निर्वाचनअघि ‘बालेनले झापाबाट जिते भने मैले कान काटेर टिचिङ हस्पिटलमा गएर टाँका लगाउँछु र यो कानको सुन पनि बालेनलाई दिन्छु’ भनेकी रेनुका दाहालले पनि सामाजिक सञ्जाल र सार्वजनिक स्थलमा हिंसा र हैरानी खेप्नुपर्‍यो । मानिसले उनको फोटोलाई ‘एआई’ प्रयोग गरेर अन्य व्यक्तिसँग सम्बन्ध रहेको फोटो बनाएर सामाजिक सञ्जालमा पोस्ट गरे । कतिपयले ‘एआई’ बाटै उनले कान काटेको फोटोसमेत बनाउन भ्याए ।

सार्वजनिक स्थलमा पनि मानिसले उनको फोटो तथा भिडियो खिचेर तथानाम भन्दै सामाजिक सञ्जालमा अपलोड गरेको देख्न सकिन्छ । ‘दिदी कान काट्ने होइन ?’ जस्ता प्रश्नहरूको सामना उनले अहिले पनि गरिरहेकी छन् । उनले मात्रै होइन, उनका छोराछोरीसमेत ‘बुलिङ’ को सिकार भइरहेका छन् । त्यसैले उनले आफ्नो सामाजिक सञ्जालमार्फत ‘आफूलाई जे भने पनि आफ्नो परिवारलाई केही नभन्न’ आग्रह नै गर्नुपरेको छ ।

केही महिनाअघि पुरानोमध्येको एक पार्टीको झन्डा हातमा लिएको फोटो सामाजिक सञ्जालमा राखेकी अर्की एक युवतीले पनि तुच्छ गाली खेप्नुपर्‍यो । उक्त फोटोको कमेन्ट बक्समा निकै नै तुच्छ शब्दमा गाली गरिएका कमेन्टहरू प्रशस्त देखिन्थे । जसमा ‘झोले’ शब्दको प्रयोग सबैभन्दा धेरै थियो ।

उल्लिखित सन्दर्भमा केही साझा प्रवृत्ति देखिन्छ । पहिलो, कमेन्ट गर्नेहरूले प्रायः अश्लील, अमर्यादित र बलात्कारका धम्कीयुक्त भाषा प्रयोग गर्ने गरेका छन् । दोस्रो, कमेन्ट गर्नेहरूमा प्रायः युवाहरू छन् । तेस्रो, त्यसरी कमेन्ट गर्नेहरूको प्रोफाइल हेर्ने हो भने नयाँ पार्टीका समर्थक हुन् भन्ने बुझिन्छ ।

अश्लील, अमर्यादित र बलात्कारका धम्कीयुक्त कमेन्ट र त्यसका युवाहरू संलग्नताले हाम्रो समाजमा गढेर रहेको आपराधिक चरित्रलाई उदाङ्गो बनाउँछ । खासमा यो अति डरलाग्दो संकेत हो । किनकि, कसैको विचार मन नपर्नासाथ उसलाई बलात्कारको धम्की दिनुले यो समाज छोरीहरूका निम्ति कति असुरक्षित छ भन्ने प्रस्ट पार्छ । समाज सभ्य हुन्थ्यो भने कसैको तर्क मन नपरे पनि भद्रतापूर्वक प्रतिवाद गरिन्थ्यो । तथ्यले ठाउँ पाउँथ्यो । कि सहमति हुन्थ्यो, कि आ–आफ्नो विचार बोकेर हिँडिन्थ्यो । यहाँ त खुलमखुल्ला बलात्कारका धम्की दिइन्छ । समाजमा रहेको यो बिमारीको गम्भीर उपचार अपरिहार्य छ ।

दोस्रो, यस्ता कमेन्ट गर्नेहरू प्रायःजसो रास्वपाका समर्थक देखिन्छन् । यो अनौठो होइन, किनकि आफूलाई मन परेको पार्टीलाई समर्थन गर्न पाइन्छ । तर, यतिबेला यो पार्टी ठूलो बनेको छ । उसले आफ्ना कामबाट जनताको विश्वास पूरा गर्ला नै । त्यसका लागि उसको समय सुरु भएको छ । तर, यही पार्टीका समर्थकले अन्य पार्टीका समर्थकलाई घृणा गर्ने, धम्की दिने, ‘झोले’ भन्ने गर्दा सोही पार्टीकै हित गर्दैन । किनकि ठूलो हुनुको अर्थ सहिष्णु हुनु हो, जिम्मेवार हुनु हो, अल्पमतले पनि सुरक्षित ठान्ने गरी अभिभावक हुनु हो । अहंकारी हुनु होइन, निषेध गर्नु होइन । यसबारे रास्वपाको नेतृत्वले नै समर्थकहरूलाई अपिल गर्नुपर्छ । अल्पमतमा रहेका वा आफूलाई समर्थन नगर्ने मानिसहरू पनि सुरक्षित छन् र उनीहरूले स्वतन्त्रतापूर्वक आफ्ना मत राख्न सक्छन् भनेर भरोसा दिलाउनुपर्छ ।

लोकतन्त्रमा फरक मतलाई सुरक्षित गर्न सकिएन भने भविष्यमा प्रत्युत्पादक हुनेछ भनेर रास्वपाले अहिल्यै बुझ्नुपर्छ । किनकि, आपराधिक चरित्र भएका व्यक्ति आज कोही पार्टीका समर्थक हुन सक्छन्, कालान्तरमा भने उनीहरूले आफूले समर्थन गरेकै संस्थालाई क्षति पुर्‍याउँछन् । विगतका विभिन्न पार्टीका उग्र कार्यकर्ता र समर्थक सोही पार्टीलाई कसरी दुर्घटनामा पुर्‍याए भनेर सम्झिँदा राम्रै हुन्छ ।

यो सन्दर्भको अर्को पक्ष भनेको आफ्ना विचार राख्न संविधानले नै दिएको हकसँग सम्बन्धित छ । संविधानको मौलिक हक (स्वतन्त्रताको हक) मा प्रत्येक नागरिकलाई विचार तथा अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको हक छ । बिनाहातहतियार शान्तिपूर्ण भेला हुने स्वतन्त्रता छ । यसैले यो स्वतन्त्रताको अनुभूति सबैले गर्न पाउनुपर्छ ।

अरूलाई हानि नपुर्‍याइकन, सार्वजनिक संरचनामा क्षति नपुर्‍याइकन, सामाजिक मूल्यमान्यता र प्रचलनविपरीत नहुने गरी अभिव्यक्ति दिएका पराजुली, दाहाल वा पार्टीको झन्डा हातमा लिएको फोटो राख्ने युवतीले हिंसा खेप्नुपर्ने कुनै कारण छैन । उनीहरूमाथि हिंसा गर्नेहरूलाई दण्डित गरिनुपर्छ ।

कुन पार्टी वा विचार मन पराउने भन्ने विषय व्यक्तिको निजी सरोकार हो । नेपालमा बहुदलीय लोकतन्त्र छ । जहाँ फरक–फरक दल, आस्था र विचार हुनु स्वाभाविक हो । मानिस आफूले आस्था राख्ने पार्टीको पक्षमा प्रचार गर्न, पार्टीले आयोजना गरेको कार्यक्रममा सहभागी हुन स्वतन्त्र छन् । आफ्ना मत दिन स्वतन्त्र छन् ।

अर्कोतर्फ, कसैको विचारसँग सहमत हुन पनि सकिन्छ, नहुन पनि । त्यो व्यक्तिगत स्वतन्त्रताको विषय हो । तर फरक विचार, धारणा, भिन्न राजनीतिक सोच राख्दैमा कसैको नैतिकता र चरित्रमाथि प्रश्न उठाउने, बलात्कारको धम्की दिने, खिल्ली उडाउने काम सभ्य नागरिक र स्वतन्त्र समाजलाई सुहाउँदैन ।