सुरुदेखि नै भव्य भवनमा नबसेको प्रहरी वृत्त स्वयम्भू जेन–जी प्रदर्शनमा जलेपछि थप समस्यामा परेको छ । पुनर्निर्माणमा स्थानीयको सहयोगपछि घाम–पानीबाट बच्न साधारण ब्यारेक, मेस र उपलब्ध संरचनालाई सकेसम्म व्यवस्थित गरेर सेवा सुरु गरिरहेको छ ।
काठमाडौँ — प्रहरी वृत्त स्वयम्भू मातहतका क्षेत्रमा धेरै आवासीय बस्ती छन् । गुठीको जग्गामा स्थानीयको पहलमा बनेको यो वृत्त सुरुदेखि नै भव्य भवनमा थिएन । वर्षौंदेखि प्रायः अस्थायी संरचनामै प्रहरीले सेवा दिँदै आएको थियो ।
घाम–पानीबाट बच्न साधारण ब्यारेक थियो । सामान्य मेस र साधारण ढंगबाटै उपलब्ध संरचनालाई सकेसम्म व्यवस्थित गरेर सेवा निरन्तर दिइँदै आएको थियो । तर यही भवन जेन–जी प्रदर्शनका क्रममा भदौ २४ गते जलेको थियो । जलेको भवनलाई फेरि पुरानै लयमा फर्काउन स्थानीयले सहयोग गरेका छन् ।
भदौ २४ गते बिहानै, २३ गतेका घटनापछि काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा र्याली र प्रदर्शन सुरु भइसकेका थिए । स्वयम्भू वृत्तका प्रहरीहरू पनि विभिन्न ठाउँमा सुरक्षाका लागि खटिइसकेका थिए । त्यस दिन प्रहरी प्रधान कार्यालयको निर्देशन थियो — ‘शक्ति प्रदर्शन नगर्ने, भीड नियन्त्रणका लागि मात्र लाठीचार्ज वा अश्रुग्यास प्रयोग गर्ने ।’
वृत्त वरिपरि बिहानैदेखि प्रदर्शनकारीले तोडफोडको प्रयास गरेका थिए । स्थानीयले पनि प्रहरीलाई साथ दिएपछि स्थिति नियन्त्रणमै थियो । तर दिउँसो ३ बजेपछि भीड प्रहरीको नियन्त्रणभन्दा बाहिर पुग्यो । तीन प्रहरी घाइते भए र आत्मरक्षाका लागि गोली चलाउन बाध्य हुनुपर्यो । भीड बढ्दै गएपछि अझ ठूलो क्षति हुन सक्ने देखिएपछि प्रहरीले वृत्त छाड्यो । त्यति बेला प्रदर्शनकारीहरूले प्रहरीको कम्पाउन्ड र गेट भत्काइसकेका थिए ।
प्रहरीले वृत्त छाडेपछि ब्यारेकभित्र रहेका प्रहरीका व्यक्तिगत सामग्री चोरी र लुटपाट भए । भवनसँगै थुनुवा ओसारपसार र कार्यालय प्रयोजनका लागि प्रयोग हुने ठूला–साना गरी पाँच वटा सवारीसाधन (ठूलो गाडी १ र साना भ्यान ४) जलाइए । मिसिल, कागजात र पुराना फाइलहरू समेत जले । प्रहरीका महत्त्वपूर्ण सामग्री, हातहतियार समेत प्रदर्शनकारीले खोसेका थिए ।
२४ गते मानवीय क्षति नहोस् भनेर वृत्त छाडेका प्रहरी २५ गते नै जनसेवाका लागि फर्किए । स्वयम्भू आवासीय क्षेत्र भएकाले जनताको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ भन्ने उनीहरूको सोच थियो । यो वृत्त मातहत काठमाडौँ महानगरपालिकाको १५ नम्बर वडा र नागार्जुन नगरपालिकाका १ देखि ८ नम्बर वडा पर्छन् । डल्लु, भगवानपाउ, सितापाइला लगायत क्षेत्रमा घना आवासीय बस्ती छन् ।
प्रहरी फर्किएपछि स्थानीय पनि स्वतःस्फूर्त रूपमा सहयोग गर्न आए । कसैले कुचो बोकेर सरसफाइमा जुटे, कसैले गेट, वाल र भवन पुनर्निर्माणका लागि आर्थिक तथा भौतिक सहयोग गरे । प्रदर्शनकारीले ट्वाइलेटका धारा, प्यानलगायतका सामग्री समेत फुटाएका थिए । त्यसैले सरसफाइसँगै प्लम्बिङको कामलाई प्राथमिकता दिइयो । पिउने पानीको व्यवस्था गरियो ।
‘सुरुका दिन स्थानीयले घरबाट खाना पकाएर ल्याएर पनि हामीलाई खुवाउनुभयो । दुई दिनको मेहनतपछि वृत्तभित्रै पकाएर खान मिल्ने मेस सञ्चालनमा आयो,’ एक प्रहरीले भने ।
पहिलेदेखि नै सुविधा सम्पन्न भवन नभएकाले यहाँ कार्यरत प्रहरीहरूको अपेक्षा पनि ठूलो छैन । उनीहरूलाई पीडामा परेकालाई कसरी सहज न्याय दिने भन्ने चिन्ता छ ।
‘प्रहरीलाई राम्रो कार्य वातावरण दिनु अहिलेको मुख्य चुनौती बनेको छ । प्रदर्शनका कारण त्यति बेला केही मनोबल घटे पनि यहीका नागरिक र समाजको सहयोगले फेरि हौसला प्राप्त भएको छ । त्यही ऊर्जाले हामी अहिले पुनर्निर्माणमा जुटेका छौँ,’ प्रहरी वृत्त स्वयम्भूका प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) मोहनमणि अधिकारीले भने, ‘प्रहरी कार्यालयमा पीडामा परेका नागरिक आउँदा उनले न्यानोपन र भरोसा महसुस गर्न पाउनुपर्छ । प्रहरी भवनकै अवस्था नाजुक भए त्यसले जनतामा पनि नकारात्मक प्रभाव पार्छ ।’
उनका अनुसार समस्या समाधान हुने अपेक्षासहित आएका नागरिकले प्रहरीको भत्किएको, जलेको भवन र प्रहरीको दुःख देख्दा मनोबल घट्छ । उनले थपे, ‘जनताले शुद्ध पानी, बस्ने ठाउँ र गोपनीयता पाउनुपर्छ भन्ने मेरो चाहना हो । त्यसका लागि करोडौँको लगानी चाहिन्छ । अहिले ब्यारेक र मेस पनि व्यवस्थित छैनन्, तर हामी पहिलेकै लयमा फर्कने प्रयासमा छौँ ।’
खान र बस्नलाई तत्काल समस्या नभए पनि यहाँका प्रहरीले सीमित स्रोत र साधनमा काम गरिरहेका छन् । जलेका गाडीमध्ये दुई वटा प्रहरी प्रधान कार्यालय नक्सालले उपलब्ध गराएको छ । नागार्जुन नगरपालिका र काठमाडौँ–१५ नम्बर वडाले एक–एक वटा गाडी एक महिनाका लागि अस्थायी रूपमा भाडामा दिएका छन् । कम्प्युटरलगायत कार्यालय सामग्री जल्दा प्रहरीले पुराना र नयाँ दुवै काम एकै पटक गर्नुपर्ने भएको छ ।
