आकस्मिक कक्षमा खटिने स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित

हालसम्म ३ चिकित्सक, ८ नर्स र ३ जना अहेव संक्रमित
स्वास्थ्यकर्मी न्यून भएको देशमा उनीहरू नै संक्रमित हुँदै जाने हो भने भोलि भयावह स्थिति आउन सक्छ : डा. शरद वन्त, जनस्वास्थ्यविद्
स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित हुनु र उनीहरूको मनोबल गिर्नुमा स्वास्थ्य मन्त्रालय जिम्मेवार छैन : डा. रोशन पोखरेल, स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रमुख विशेषज्ञ
फातिमा बानु

काठमाडौँ — काठमाडौं मेडिकल कलेज (केएमसी) को आकस्मिक कक्षमा खटिने चिकित्सक र नर्सलाई कोरोना देखिएको छ । अस्पतालले उनीहरूको स्वाब परीक्षण गराउने क्रममा पोजिटिभ देखिएको हो । स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार अस्पतालमा एक जना चिकित्सक र दुई जना नर्सलाई कोरोना पुष्टि भएको हो । त्यस्तै स्वयम्भूस्थित मनमोहन मेमोरियल अस्पतालका एक महिला स्वास्थ्यकर्मीलाई पनि कोरोना पोजिटिभ देखिएको छ ।

उनीहरूसहित कोरोना लाग्ने चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीको संख्या १४ पुगेको छ । सुरक्षा सामग्रीको कमजोर व्यवस्थापनका कारण कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) संक्रमितको उपचारमा खटिएका स्वास्थ्यकर्मी नै संक्रमित हुने क्रम बढ्दै गएको चिकित्सकहरू बताउँछन् । स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार संक्रमितमध्ये ३ जना चिकित्सक, ८ जना नर्स र ३ जना अहेव हुन् । इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाबाट कन्ट्याक्ट ट्रेसिङमा खटिएका एक जना, नेपाली सेनाका एक र काठमाडौं मेडिकल कलेजका एक जना गरी तीन चिकित्सकमा संक्रमण देखिएको हो ।

केएमसीबाहेकका अरू दुई चिकित्सक डिस्चार्ज भइसके । संक्रमित नर्समध्ये १ जना उनी कार्यरत बाँकेको सुशील कोइराला प्रखर क्यान्सर अस्पतालकै आइसोलेसनमा छिन् । त्यस्तै, धनकुटाका संक्रमित २ नर्स र २ जना अहेव कोसी अस्पतालको आइसोलेसनमा छन् । अर्की संक्रमित नर्सको उनी कार्यरत वीरगन्जको नारायणी अस्पतालमै उपचार भइरहेको छ ।

स्वास्थ्यकर्मी आफैं संक्रमित भएका घटना कोरोना संक्रमित धेरै भएका मुलुकका लागि नौलो होइन । सक्दो सावधानी अपनाउँदा–अपनाउँदै नर्सलाई संक्रमण सरेको नारायणी अस्पतालका मेसु डा. मदन उपाध्यायले बताए । ‘नर्स संक्रमित भएपछि अन्य कर्मचारी त्रसित छन्,’ उनले भने, ‘सुरक्षा सामग्री र क्वारेन्टाइनका लागि होटलको व्यवस्था भने गरेका छौं ।’ सरकारले दिएको सुरक्षित स्वास्थ्य सामग्रीहरू (पीपीई, मास्क, पन्जालगायत) अपुग भएपछि विभिन्न संघसंस्था र व्यवसायीले दिएको सहयोगको भरमा काम चलाइरहेको उनले बताए ।

स्वास्थ्यकर्मीसमेत संक्रमित हुनुले अस्पतालमा स्वास्थ्य सुरक्षा सामग्रीको व्यवस्थापन कमजोर भएको बुझिने नेपाल चिकित्सक संघका महासचिव बद्री रिजालले बताए । चिकित्सकलाई सुरक्षा सामग्री र तालिमको कमी भइरहेको उनको भनाइ छ । काम गर्ने संस्थाले सामग्री नदिएको गुनासा बढेपछि संघले आफैं मास्क किनेर चिकित्सकहरूलाई बाँडिरहेको छ ।

‘चिकित्सक संक्रमित हुनु या जोखिममा पर्नु भनेको अस्पताल नै जोखिममा पर्नु हो,’ उनले भने, ‘अस्पताल नै सिल गर्नु समाधान होइन । स्वास्थ्यकर्मी सुरक्षित बनाए भोलि बिरामीले उपचार नपाउने स्थितिबाट जोगिन सकिन्छ ।’ सरकारले सक्दो चाँडो सबै निकायसँग समन्वय गरेर महामारीविरुद्ध लड्न तयार हुनुपर्ने उनले सुझाए ।

स्वास्थ्यकर्मीको संख्या न्यून भएको देशमा उनीहरू नै संक्रमित हुनु र बढीभन्दा बढीलाई क्वारेन्टाइनमा राख्नुपर्ने स्थितिले भोलि स्वास्थ्यमा भयावह स्थिति आउन सक्ने जनस्वास्थ्यविद् डा. शरद वन्त बताउँछन् । स्वास्थ्यकर्मी बचाउन उच्चतम सतर्कता अपनाउनुपर्ने भनिए पनि नेपालमा बेवास्ता गरिएको उनको आरोप छ । उनका अनुसार स्वास्थ्यकर्मीलाई संक्रमण हुनबाट जोगाउन मुख्यत: सुरक्षाका गुणस्तरीय सामग्री र काम गर्ने सम्मानित वातावरण हुन आवश्यक छ । ‘दुई महिना लकडाउनभर हामीलाई तयारी गर्ने समय भए पनि खासै काम गरिएन, स्वास्थ्यकर्मी नै संक्रमित हुने स्थिति आयो,’ उनले भने, ‘अझै पनि सावधानी नअपनाउने हो भने ठूलो क्षति बेहोर्नुपर्ने स्थिति आउन सक्छ ।’ फ्रन्टलाइनमा खटिने चिकित्सक भौतिक रूपमा सुरक्षित हुन नसक्दा उनीहरू मानसिक रूपमा समेत विक्षिप्त भइरहेको उनले बताए ।

सुरक्षा सामग्री नहुँदा चिकित्सकले रेनकोट लगाएरसमेत बिरामी हेरिरहेका छन् । अझै पनि चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मीले मास्कसमेत नपाएको गुनासो आइरहन्छ । किन्न खोज्दा पनि मास्क नपाएको उनीहरू बताउँछन् । फ्रन्टलाइनमा काम गर्ने चिकित्सकले अस्पतालमै बस्न पाउनुपर्‍यो या सरकारले कुनै बासस्थान मिलाइदिनुपर्‍यो भन्दै माग गरिरहेका छन् । संक्रमणको जोखिममा परेसँगै चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मी परिवारलाई भाइरस सारिएला भनेर सशंकित बनेका छन् ।

संक्रमण फैलिएको चार महिना बितिसक्दा पनि सरकारले चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीका लागि बस्ने सहज ठाउँको व्यवस्थापन गर्न सकेको छैन । बिरामीसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा आएका चिकित्सक, नर्ससमेत घरमै बस्न बाध्य छन् । उनीहरूका लागि छुट्टै बस्ने व्यवस्था नगरे यसले समुदाय र अन्य स्वास्थ्यकर्मीलाई समेत संक्रमणको जोखिम हुने डा. वन्त बताउँछन् ।

स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित हुनु र उनीहरूको मनोबल गिर्नुमा स्वास्थ्य मन्त्रालय नभई अस्पताल प्रशासन जिम्मेवार भएको बताउँछन् स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रमुख विशेषज्ञ डा. रोशन पोखरेल । ‘सुरक्षा सामग्री अस्पताललाई दियौं, निर्देशिका बनाइदियौं,’ उनले भने, ‘कोभिडका लागि तोकिएका २५ अस्पताललाई १० लाखका दरले बजेट दियौं तर अस्पतालले व्यवस्थापनमा लापरबाही गरिरहेका छन् ।’

चिकित्सकको सुरक्षा र बासस्थान खोज्ने काम सम्बन्धित अस्पतालले नै गर्नुपर्ने र मन्त्रालय आफैं सामग्री किन्न र होटल खोज्न जान नसक्ने उनले स्पष्ट पारे । ‘चिकित्सक बस्ने ठाउँ खोज्दा होटल व्यवसायीले जनशक्ति छैन भनेर मानेनन्,’ उनले भने, ‘अब स्थानीय तह या अस्पतालले नै यसको निकास खोज्नुपर्छ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ २१, २०७७ ०९:३४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आइसोलेसनमा जानै डराउँछन् स्वास्थ्यकर्मी

कपिलवस्तुको अवस्था नाजुक : संक्रमण पुष्टि भएका ३ सय ३४ पुगे, क्वारेन्टाइन र आइसोलेसन व्यवस्थापनमा संकट
मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — आवश्यक स्वास्थ्य पूर्वाधार नरहेको जिल्लामा संक्रमितको संख्या ह्वात्तै बढेपछि व्यवस्थापनमा संकट भएको छ । जिल्लाका १० वटै स्थानीय तहमा संक्रमित बढिरहेका छन् । पर्याप्त क्वारेन्टाइन र आइसोलेसन नभएकाले यहाँको अवस्था दयनीय बन्दै गएको हो ।

अहिले आइसोलेसन निर्माणका लागि खाली भवन अभाव छ । मंगलबारसम्म संक्रमितको संख्या ३ सय ३४ पुगेको छ । आवश्यक चिकित्सक र स्वास्थ्यकर्मी नहुँदा संक्रमण पुष्टि भएकाहरूको रेखदेख हुन सकेको छैन ।

यशोधरा गाउँपालिकाको अनिरुद्ध माविमा रहेको आइसोलेसन सेन्टरमा स्वास्थ्यकर्मी जान डराउँछन् । उक्त सेन्टरमा सोमबार दुई जनालाई पखाला लागेको खबर गर्न एक प्रहरी गाउँपालिकाको स्वास्थ्य शाखामा पुगे । तर, स्वास्थ्यकर्मी जानै मानेनन् । ती प्रहरीसित औषधि दिएर पठाए । आइसोलेसनमा ८८ जना छन् । गाउँपालिकामा एक संक्रमित छन् । बाँकीलाई ल्याउन सकिएको छैन । कृष्णनगर नगरपालिकाको आयशा गल्र्स कलेजमा बनाइएको आइसोलेसन सेन्टरान २५ संक्रमित राखिएको छ । त्यहाँ पनि स्वास्थ्यकर्मी टेक्नै डराउँछन् । ‘बलियो स्वास्थ्य सुरक्षा उपकरण छैनन्,’ एक स्वास्थ्यकर्मीले भने, ‘कसरी जाने ?’ टाढैबाट हेरचाह गरिएको उनले बताए । ‘संक्रमितलाई समस्या नपरोस् भनेर भगवान्सित कामना गरिरहेका छौं,’ उनले भने ।

‘हाम्रो ज्ञान, सीप र दक्षता क्वारेन्टाइनसम्म हेर्ने हो,’ यशोधराका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख ज्योतिप्रकाश दुबेले भने, ‘आइसोलेसन सेन्टरमा जाँदैनौं ।’ यस्ता सेन्टरमा चिकित्सक र स्टाफ नर्स आवश्यक रहेको उनले बताए । त्यहाँ चिकित्सक छैनन् ।

जिल्लामै स्वास्थ्यकर्मीको अभाव छ । मापदण्डअनुसार यस्ता सेन्टरमा डाक्टर, स्टार्फ नर्स र पारामेडिकल स्टाफ अनिवार्य छ । एम्बुलेन्स पनि चाहिन्छ । तर, मायादेवी गाउँपालिकाबाहेक नौ स्थानीय तहका आइसोलेसनमा न चिकित्सक छन् न त स्टाफ नर्स । स्थानीय तहका सिनियर अहेवको नेतृत्वमा स्वास्थ्यकर्मी छन् । विजयनगर गाउँपालिकाका स्वास्थ्य शाखा प्रमुख नआएपछि वडा ७ का वडाध्यक्ष दिनेश चौधरीले उनलाई आइसोलेसन सेन्टरमा प्रवेश निषेध गरिएको सूचना टाँसेका छन् । स्वाब संकलनदेखि त्यसलाई परीक्षणका लागि पुर्‍याउन एम्बुलेन्स कुदाउनुपरेको छ । जिल्ला कोरोना हटस्पट बनेको छ । एक महिनामा ३ सय ३४ संक्रमित पुगे । ४ हजार ५ सय बढी क्वारेन्टाइनमा छन् । जिल्लास्तरीय कोरोना भाइरस क्राइसिस म्यानेजमेन्ट समितिको बैठकले तत्काल ३० जना स्वास्थ्यकर्मीको माग गरेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीर्घनारायण पौडेलले बताए । ‘१० डाक्टर र २० स्टाफ नर्स माग गरेका छौं,’ उनले भने, ‘माग गरेको साता बित्यो संघ र प्रदेशबाट सुनुवाइ भएको छैन ।’

जिल्लामा संक्रमण बढ्नुको कारण अव्यवस्थित क्वारेन्टाइन हुन् । ‘हाम्रो अध्ययनले क्वारेन्टाइनबाट संक्रमण बढेको देखाएको छ,’ विश्व स्वास्थ्य संगठनका एक अधिकारीले भने, ‘यसलाई सुधार नगरेसम्म संक्रमण अझै बढ्छ ।’ सामाजिक दूरीलाई बेवास्ता गरिएको छ । सरसफाइ छैन । एउटै शौचालय र ह्यान्ड पम्प प्रयोग गरिएको छ । कोठामा क्षमताभन्दा बढीलाई राखिएको छ । ‘एउटै कोठामा २० देखि ४० जना बसेका छन् । त्यसमध्ये एक जना संक्रमित हुनेबित्तिकै अरूलाई पनि सर्छ्,’ उनले भने । कोरोनाको लक्षण नदेखिएका पनि संक्रमित भइरहेकाले त्यो बढी चुनौतीपूर्ण रहेको उनले बताए । ‘जिल्लामा संक्रमण बढ्दो भए पनि अहिलेसम्म समुदायमा संक्रमण फैलिएको छैन,’ उनले भने, ‘त्यही भएर बेलैमा सजगता अपनाउनु अति आवश्यक भएको छ ।’ अहिले पनि क्वारेन्टाइनलाई व्यवस्थित गरे संक्रमणको दर घट्दै जाने उनले बताए ।

यहाँको कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ कमजोर देखिएको छ । संक्रमण बढ्दै जाँदा त्यतातिर ध्यान गएको छैन । सय जना संक्रमण भएको यशोधरामा दुई सातायता कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ गरिएको छैन । सुरुमा १२ जना संक्रमित हुँदा ५२ जनाको फारम भरिएको थियो । तर, जनशक्ति र भीटीएम नहुँदा २७ जनाको मात्र स्वाब परीक्षण गरिएको थियो । ‘१२ जनापछि कसैको पनि कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ गरिएको छैन,’ स्वास्थ्य शाखा प्रमुख ज्योतिप्रकाश दुबेले भने, ‘साधनस्रोत छैन । तत्काल गर्न सक्ने अवस्था पनि छैन । योजना बनाएका छौं । कहिलेदेखि सुरु हुन्छ थाहा छैन ।’ १७ जना संक्रमित रहेको मायादेवी गाउँपालिकामा पनि कन्ट्याक्ट ट्रेसिङको काम सुस्त छ ।

व्यवस्थापनमा राजनीतिक किचलो

आइसोलेसन सेन्टर बनाउन सघाउनुको साटो प्रदेश सरकारले राजनीति गरिरहेको कृष्णनगर नगरपालिका प्रमुख रजतप्रताप शाहले आरोप लगाए । ‘आइसोलेसन सेन्टर बनाउन पार्टीनिकट स्थानीय तहलाई राम्रो बजेट प्रदेश मन्त्रीले बाँडिरहेका छन्,’ उनले भने, ‘तर फरक विचार राख्नेलाई सोधपुछ गरेकै छैन ।’ सीमा क्षेत्रमा स्थानीय तह आक्रान्त छन् । तर पहाड र राजमार्ग क्षेत्रमा पर्याप्त बजेट पठाउने गरिएको आरोप उनले लगाए । ‘यसरी कोरोनालाई जित्न सकिँदैन । यसका लागि प्रदेश सरकारले पार्टीभन्दा माथि उठेर काम गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘आफू त स्वतन्त्र रूपमा चुनाव जितेको मान्छे । म त कुनै पार्टीको भइनँ ।’

मुख्यमन्त्रीले दल हेरेर व्यवहार गरिरहेको आरोप यशोधरा गाउँपालिका अध्यक्ष गिरजेशकुमार पाण्डेले लगाए । मुख्यमन्त्रीलाई परीक्षणका लागि किट माग्दै अनुनय विनय गरे पनि उनले आश्वासन दिए पनि नपठाएको उनले बताए । सामाजिक विकास मन्त्रीले फोन नै नउठाएको र कोरोनाको हटस्पट मानिएको यशोधरामा नआएको उनले आरोप लगाए । ‘एकपटक १० लाख दिए, त्यसपछि पुग्यो प्रदेशको भूमिका,’ उनले भने, ‘निर्देशन मात्रै आउँछ । यसो गर, त्यसो गर भन्छन् । समस्या सोधिँदैन ।’ क्वारेन्टाइनबाट मान्छे भाग्दा सबै रमिते बनेको र समन्वय र सहकार्य कसैले नगरेको उनले आरोप लगाए ।

कपिलवस्तु नगरपालिका प्रमुख किरण सिंहले प्रदेश सरकारका मन्त्रीले भाषण गर्नबाहेक फिल्डमा काम गर्न ध्यान नदिएको बताए । ‘परीक्षण किट पालिकाले नै किन्नुपरेको छ,’ उनले भने, ‘ल्याब टेक्निसियन भाडामा लिएर काम गर्नुपरेको छ ।’ संघ र प्रदेश सरकारको काँचो कामले आफूहरू आलोचित हुनु परेको नगर प्रमुख सिंहले बताए ।

प्रकाशित : जेष्ठ २१, २०७७ ०९:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×