‘ब्लु डायमन्ड’ का रूपमा परिचित फोक्सुन्डो ताल पुग्ने रहर कसलाई नहोला ! यो गन्तव्यलाई आत्मसात् गर्ने दृढ सपना बोकेर यात्रामा निस्कनेहरू फोक्सुन्डो पुग्छन् नै, तिनले प्रकृतिको अपूर्व आनन्दपानसमेत गर्ने सौभाग्य प्राप्त गर्छन् ।

डोल्पाको शे–फोक्सुन्डो गाउँपालिका–८ मा पर्ने रिग्मो गाउँको छेउमै पर्छ फोक्सुन्डो ताल । समुद्री सतहबाट ३ हजार ६ सय ११ मिटर उचाइमा पर्ने फोक्सुन्डोलाई रिग्मो तालका रूपमा समेत चिनिन्छ । ६ सय ५० मिटर गहिरो फोक्सुन्डोलाई स्थानीय ‘छो’ समेत भन्छन् । स्थानीय भाषामा ‘छो’ भनेको ताल रहेको वडाध्यक्ष निमा लामा बताउँछन् । ‘डोल्पासम्म राष्ट्रिय सडक सञ्जाल जोडिनुअघि फोक्सुन्डो हेर्न धेरै कम पर्यटक पुग्थे । जब २०७५ मंसिरमा डोल्पासम्म सडक पुग्यो, त्यसपछि पर्यटकको संख्यामा उल्लेख्य वृद्धि भएको हो,’ उनले भने ।

डोल्पामा चिसो बढिसक्दासमेत फोक्सुन्डो घुम्न आन्तरिक पर्यटक आइरहेका छन् । फोक्सुन्डोको चर्चामा चलचित्र ‘क्याराभान’ को साथ छ । फ्रान्सेली निर्देशक एरिक भ्यालीद्वारा निर्देशित चलचित्रमा तालमा चौंरी खसाइएको दृश्यले नै फोक्सुन्डोको चर्चा विश्वमाझ चुलिएको हो । यहाँ फोक्सुन्डो वरपर रहेका केही गन्तव्यको पनि चर्चा गरिएको छ ।

थासुङ छोलिङ गुम्बा

फोक्सुन्डो ताल पुगेपछि हेर्नैपर्ने गन्तव्य हो थासुङ छोलिङ गुम्बा । करिब नौ सय वर्षअघि उक्त गुम्बा स्थापना भएको बताइन्छ । गुम्बामा नियमित पूजाआजा हुने गर्दछ । यो गुम्बा तालभन्दा पनि अघि उत्पत्ति भएको मानिने स्थानीय वडाध्यक्ष निमा लामाको भनाइ छ । ‘ताल पुग्ने सबैजसो पर्यटक गुम्बासम्म पुग्छन् । त्यहाँबाट उत्तरतर्फको तालको अवलोकनसमेत गर्न सकिन्छ,’ उनले भने ।

‘थर्ड भ्यु पोइन्ट’

फोक्सुन्डो अवलोकनका लागि ताल आसपासका विभिन्न ठाउँमा ‘पोइन्ट’ बनाइएको छ । ‘ट्रेक’ गरेर फोक्सुन्डो पुगेपछि ‘भ्यु पोइन्ट’ बाट सुन्दर फोक्सुन्डो अवलोकन गर्नुको मज्जा नै बेग्लै छ । ‘पोइन्ट’ हरूबाट तालको फरक–फरक दृश्यावलोकन गर्न सकिन्छ । ‘फोक्सुन्डो उक्लेपछि ‘भ्यु पोइन्ट’ नपुगी फोक्सुन्डो यात्रा अपूरो हुने सुर्खेतबाट डोल्पा घुम्न आएका आन्तरिक पर्यटक विनोद बुढा बताउँछन् । फोक्सुन्डो पुगेपछि करिब तीन घण्टामा ‘थर्ड भ्यु पोइन्ट’ पुग्न सकिन्छ ।

रिग्मो गाउँको बायाँतर्फ हुँदै तालको छेउछेउ हिँडेर दुई घण्टा उक्लेपछि ‘फस्ट भ्यु पोइन्ट’ पुग्न सकिन्छ । यहाँबाट पुथा हिमाल पनि अवलोकन गर्न सकिन्छ । त्यहाँबाट तालको आधा भाग देखिन्छ । ‘फस्ट भ्यु पोइन्ट’ बाट ‘सेकेन्ड भ्यु पोइन्ट’ ४० मिनेटमा पुगिन्छ । त्यसबाट एक घण्टा हिँडेपछि ‘थर्ड भ्यु पोइन्ट’ देखिन्छ । तपाईंहरूलाई ‘वाई’ आकारको ताल हेर्न मन छ भने ‘तेस्रो भ्यु पोइन्ट’ पुग्नैपर्छ ।

फोक्सुन्डो झरना

सुलिगाडबाट ट्रेक सुरु गरेको एक दिन एक बिहानमै पुग्न सकिन्छ– फोक्सुन्डो झरना । फोक्सुन्डो तालको निकासको पानीबाट बनेको उक्त झरनालाई कतिपयले सुलिगाड झरनासमेत भन्छन् । प्राकृतिक हिसाबमा मनमोहक सुलिगाड झरना ताल पुग्नु एक घण्टाअघि नै भेटिन्छ । करिब तीन घण्टाको उकालो काटेपछि भेटिने झरनाले उकालोको सबै थकान मेटाइदिने आन्तरिक पर्यटक बताउँछन् । यो नेपालकै सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको झरनाका रूपमा समेत परिचित छ । यसको उचाइ १ सय ६८ मिटर छ ।

मनमोहक ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’

फोक्सुन्डोका लागि ‘जिरो पोइन्ट’ सुलिगाडस्थित सेनाको चेक पोइन्टसम्म गाडी र मोटरसाइकलमा पुग्न सकिन्छ । त्यसपछि भने ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ को पैदल यात्रा सुरु हुन्छ । यसका लागि सुलिगाडमै रहेको शे–फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्जको कार्यालयमा प्रवेश टिकट लिनुपर्छ । नेपालीका लागि एक सय, सार्क राष्ट्रका नागरिक लागि १ हजार पाँच सय र विदेशी नागरिकका लागि तीन हजार तोकिएको छ ।

सुलिगाडबाट फोक्सुन्डो पुगिन्जेल कतै घोडेटो र कतै डोरेटो बाटो पार गर्नुपर्छ । पैदल यात्रा सुरु गरेदेखि नै सुलिगाड खोलाको तीरैतीर हुँदै फोक्सुन्डो पुगिन्छ । ‘खोलाको निरन्तर सुसावट जंगली चराहरू चिरिबिरी, बीचमा भेटिने प्राकृतिक सुन्दरताले पैदल यात्रालाई थप आनन्दित बनाइदिन्छन्,’ बागलुङबाट डोल्पा घुम्न आएकी दीक्षा शाहले भनिन् ।

उपल्लो डोल्पा क्षेत्रमा खाद्यान्न ओसारपसार गर्ने घोडा, खच्चड, याक, चौंरीहरूको घण्टीले ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ थप गुन्जायमान हुन्छ । ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ मा अर्को रोचक दृश्य खोला पार गर्न बनाइएका काठका पुल हुन् । नीलो कञ्चन सुलिगाड खोलामाथि बनाइएका काठका पुल पर्यटकका लागि रोमहर्षक छन् । फोक्सुन्डो पुग्दासम्म करिब एक दर्जन यस्ता पुल पार गर्नुपर्छ ।

सुलिगाडबाट करिब डेढ घण्टामा काग्नी बजार पुगिन्छ । यहाँ पर्यटकका लागि आधा दर्जनभन्दा धेरै होटल सञ्चालनमा छन् । ठूलीभेरी नगरपालिकामा पर्ने काग्नी सुलिगाड खोलाको छेउमै छ । काग्नीबाट जेलस हुँदै दुई घण्टामै साङ्टा पुगिन्छ । साङ्टाबाट करिब डेढ घण्टामा छेप्का पुग्न सकिन्छ । ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ मा भेटिने प्रायः सबै होटलमा विदेशी पर्यटकका लागि क्याम्पिङको समेत व्यवस्था रहेको छेप्कास्थित होटल शुभकामनाका सञ्चालक निमा ग्याल्जेन लामाले बताए ।

छेप्काबाट चार घण्टामा रेची पुगिन्छ । त्यहाँबाट करिब दुई घण्टामा साइजल पुग्न सकिन्छ । छेप्का, रेची र साइजलमा पनि पर्यटका लागि सुविधायुक्त होटल खोलिएका छन् । साइजलबाट करिब तीन घण्टाको उकालो चढेपछि ताल पुगिन्छ । यसबीचमा संरक्षित वन्यजन्तु नाउरको बथानसमेत देख्न सकिन्छ ।

पर्यटक कम भएको समयमा वन्यजन्तु धेरै देखिने स्थानीयको भनाइ छ । ताल पुगेपछि पर्यटकका लागि सुविधायुक्त दर्जनौं होटल खोलिएका छन् । ‘फोक्सुन्डो पुगेपछि पर्यटकलाई बासको कुनै समस्या हुँदैन, सहुलियत दरमा जस्तो भन्यो त्यसै कोठा पाइन्छ,’ होटल हिमालयका सञ्चालक निमा लामाले भने ।

सुलिगाडको तीरैतीर भएर सुरु हुने ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ को यात्रा फोक्सुन्डो ताल पुगेपछि भने सकिन्छ । करिब १५ घण्टाको यात्रापछि ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ को यात्रा टुंगिन्छ ।

सहज गन्तव्य

आन्तरिक पर्यटकका लागि सहज एवं सस्तो गन्तव्य हो, फोक्सुन्डो ताल । काठमाडौं, नेपालगन्ज, सुर्खेतलगायतका सहरबाट यातायातका माध्यमबाट डोल्पा जान सकिन्छ । मोटरसाइकलबाट पनि धेरै डोल्पा पुग्दछन् । प्रत्येक वर्ष असोजदेखि वैशाखसम्म बसको सुविधा छ । जेठदेखि भने खोलानाला बढ्ने भएकाले करिब ६ महिनासम्म सिधा बस सेवा अवरुद्ध हुने गर्दछ ।

बर्खामा पर्यटकीय गन्तव्य मनमोहक त हुन्छन् तर यात्रा गर्न कठिन हुने स्थानीय व्यवसायी सुमन गुरुङको भनाइ छ । फोक्सुन्डो घुम्ने उपयुक्त समय भदौदेखि कात्तिकसम्म हो । ‘बर्सात पनि कम हुने, हरियाली पनि बाँकी रहने भएकाले यो समय उपयुक्त हुने उनले जनाए ।

शे–फोक्सुन्डो प्रकृति प्रेमीहरूका लागि आकर्षक एवं सस्तो गन्तव्य भएको पर्यटन व्यवसायी जितेन्द्र झाँक्री बताउँछन् । ‘फोक्सुन्डो ताल वास्तवमै धरतीको भूस्वर्ग रहेको उनको भनाइ छ ।

बढ्दै पर्यटक

पाँच वर्षयता मात्रै स्वदेशी र विदेशी गरेर २० हजार ७ सय ९६ पर्यटक फोक्सुन्डो भ्रमण गरेको शे–फोक्सुन्डो राष्ट्रिय निकुञ्जका सूचना अधिकारी किशोरकुमार महतले जनाए । निकुञ्ज प्रवेश दस्तुरबाट स्वदेशी, विदेशी र सार्क राष्ट्रका नागरिकबाट मात्रै ७५ लाख हाराहारीमा राजस्व संकलन भएको उनले बताए ।

फोक्सुन्डो ताल अवलोकन गर्ने विदेशीभन्दा स्वदेशी पर्यटक धेरै रहेको निकुञ्जको भनाइ छ । डोल्पासम्म पुग्ने सडक कच्ची र हवाईजहाज नियमित नहुँदा नहुँदै पनि तालको आकर्षणले गर्दा फोक्सुन्डो ताल घुम्ने पर्यटक प्रत्येक वर्ष बढ्न थालेको निकुञ्जले जनाएको छ । डोल्पासम्म नियमित हवाई सुविधा र सदरमुकाम दुनैसम्म पुग्ने सडक कालोपत्र छ । उचित प्रचारप्रसार गर्न सके बर्सेनि पचासौं हजार आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटक भित्रने निकुञ्जको अनुमान छ ।

‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ मा बिर्सिएका थिन्ले

चलचित्र क्याराभान फिल्मका नायक थिन्ले लुन्डुप लामाले फोक्सुन्डो ताल मात्र होइन, डोल्पा र नेपाल चिनाएका थिए । नेपालबाट ओस्कार अवार्डमा सन् २००० मा ‘बेस्ट फरेन ल्यांग्वेज फिल्म’ मा नेपालका तर्फबाट नामांकनमा परेको पहिलो चलचित्र हो यो । २०७३ वैशाख १२ मा ‘फोक्सुन्डो ट्रेल’ कै साङ्टादेखि छेप्काबीचमा लडेर चलचित्रका मुख्य पात्र थिन्लेको ज्यान गएको थियो । त्यस दिन उनी दुनैबाट घोडामा आउँदै थिए । विपरीत दिशाबाट आएका खच्चडले धकेलिदिएपछि उनी घोडासहित करिब ४० मिटर तल सुलिगाड खोलामा खसेका थिए ।