काठमाडौँ — काठमाडौं थापाथलीस्थित नर्भिक अस्पताल । अस्पतालको दोस्रो तलाको कोठा नम्बर २२२ । यहाँ अन्य कोठामा भन्दा भिन्नै दृश्य देखिन्छ । एउटा बेडको छेवैमा दुईजना नर्स कुरीरहेका छन् । उनीहरू अगाडिको बेडमा एक बालिका निकै अप्ठयारो तरीकाले घोप्टो परेरे सुतेकी छन् । उनलाई ‘बक्सिङ हेल्मेट’ लगाइएको छ । कपाल मुडुलो पारेर काटिएको छ । बालिकाको मुख र कानको वरिपरि पनि घाउ र दाग देखिन्छ ।

उनी हुन् १० वर्षीया समितामाया तामाङ । उनलाई प्रतिनिधिसभाकी सांसद आषिका तामाङ नेतृत्वको टोलीले धादिङ गजुरी–४ स्थित एक घरबाट उद्धार गरेको थियो । पाँच वर्षदेखि बाख्राको खोरमा बाँधिएर राखिएकी समितालाई उद्धार गर्न ताकेश्वर–७ फुटुङस्थित नवजीवन परोपकार समाजका अध्यक्ष दुर्गानाथ दाहाल समेतको समूह गत शनिबार पुगेको थियो । उद्धारपछि उनको नर्भिक अस्पतालमा उपचार भइरहेको छ । नर्भिक अस्पतालकी प्रबन्धक निर्देशक मेघा चौधरीको सहयोगमा समिताको निःशुल्क उपचार जारी छ । 

छिमेकीका अनुसार, समिताका दुई दाई र एक दिदी छन् । एक दिदी र एक दाई स्वस्थ्य छन् भए पनि एक दाई भने मानसिक रुपमा अस्वस्थ छन् । उनलाई पनि शनिबारै मानवसेवा आश्रमले उद्धार गरेको थियो ।

आमा बिनुमाया तामाङले उद्धार टाेलीलाई बताएअनुसार समिता जन्मदा रुँदै रोइनन् । उनले भनेकी थिइन्, ‘छोरी किन रोइन भन्ने त लागेको थियो । ठूलो हुँदै जाँदा पनि नबोल्ने, भागेर विभिन्न स्थानमा जाने, झ्यालबाट खस्न खोज्ने हुन थाल्यो ।’ लडेर चोट लाग्ला भनेर बाख्राको खोरमा सलले बाँधेर राख्न थालेको उनले सुनाएको उद्धार टोलीले बताएको छ । 

समितालाई दिउँसो बाख्रा चराउन बाहिर छाड्ने र बेलुका बाख्राको खोर छेउमै राख्ने गरिन्थ्यो । त्यसैको प्रभावले घोप्टो परेर सुत्ने गरेको हुनसक्ने चिकित्सकहरूको अनुमान छ । 

छिमेकी पूर्णकुमारी रिजालका अनुसार विपन्न तामाङ परिवारलाई गाउँहरूले रासन दिने गरेका छन् । ‘उनीहरूको खास घर गहाखोला हो । उता त अलि–अलि जग्गा जमिन हुँदो होला । तर, २२ वर्षदेखि हाम्रै अर्को घरमा बस्न दिएका छौं,’ उनले भनिन् । समिताकी आमा पनि बिरामी छिन् । ख्याल गर्ने कोही नभएकाले समिताको यो हालत भएको हुन सक्ने रिजालले उद्धार टोलीलाई बताएकी थिइन् । रिजालका अनुसार समिताका अर्का एक दाई कक्षा ९ मा पढ्दैछन् भने, दिदी ८ कक्षामा पढ्दैछिन् । 

उद्धार टोलीले किन समितालाई बाँधेर राखिएको ? भन्ने प्रश्नमा उनले जवाफ दिइन्, ‘त्यो नानी भागेर कता कता पुग्ने, हेरचाह गर्ने पनि कोही नभएकोले त्यसो गरेका होलान् ।’ 

पूर्णकुमारीका अनुसार, गाउँलेहरू मिलेर समिता र उनका दाइलाई 'भत्ता'को व्यवस्था पनि गरेका छन् । त्यहि पैसाबाट कहिलेकाही रासन ल्याएर खाने गर्थे ।

समिताले माटो खाने, मान्छेसँग आँखा नजुधाउने, नबोल्ने तर भित्रभित्र आवाज निकाल्ने गर्छिन् । आफूले आफैंलाई पिट्ने कोतर्ने (सेल्फ हार्म) गर्छिन् । पछिल्लो ३ दिनदेखि नर्भिक अस्पतालमा उपचाररत समितालाई अटिजम (बहुअपांगता) भएको डा. निभा राजभण्डारी श्रेष्ठले बताइन् । ‘बच्चा नन–भर्बल अटिस्टिक हो । उनी बोल्न र भाव व्यक्त गर्न सक्दिनन् । ‘अटिजम स्पेक्ट्रम डिसअर्डर’ रोग होइन, न्युरो डेभलपमेन्ट डिसर्डर हो,’ उनले भनिन् । 

समिताको परिवारले भने मानसिक रुपमा अस्वस्थ ठानेर पाँच वर्षदेखि खोरमा बाँधेर राखेको उद्धार टोलीलाई जनाएकाे थियो । ‘अटिजममा धेरै प्रकारका लक्षण हुन्छन् । हामीले उसका हरेक व्यवहारलाई अनुसन्धान गरिरहेका छौं,’ डा. निभाले भनिन्, ‘तर, घोप्टो परेर हरेक समय बस्नु चाही अटिजम होइन् । निकै लामो समयसम्म खोरमा बसेको कारण हामीले उठाउन जति प्रयास गर्दा पनि उनी घोप्टो परेर बस्ने गर्छिन् ।’ बिस्कुट, केरा समेत कोट्याएर(क्रयापिङ) खाने गर्छिन् ।  

उनको व्यवहार पनि निकै फरक रहेको डा. निभाले बताइन् । उनी भन्छिन्, ‘अटिजमका साथै लामो समयसम्म अध्यारो स्थानमा राखिएकाले यस्तो भएको हुन सक्छ । हिँड्न नसक्ने, अरूको साहारा लिएर हिडाउन खोज्दा बांगो हिँडेको देखिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘बच्चा मानिसको भिड देख्दा डराउने, वातावरणमा घुलमिल हुन नसकेको देखिन्छ ।’