आधा मतदाता ४० वारि : दुई तिहाइ उम्मेदवार ४० पारि- समाचार - कान्तिपुर समाचार

आधा मतदाता ४० वारि : दुई तिहाइ उम्मेदवार ४० पारि

२५ वर्षमुनिका मतदाता २२ लाख ९४ हजार १९ छन्, १२.७५ प्रतिशत यी युवाको मतले समग्र नतिजा फरक पार्न सक्ने विश्लेषण
मकर श्रेष्ठ

काठमाडौँ — आगामी निर्वाचनमा झन्डै आधा मतदाता ४० वर्षमुनिका युवा छन् तर दुई तिहाइ उम्मेदवार भने ४० वर्षमाथिका छन् । १६ दिनपछि हुने निर्वाचनमा १ करोड ७९ लाख ८८ हजार ५ सय ७० मतदाताले भाग लिँदै छन् । यीमध्ये १८–४० वर्षका मतदाता ८८ लाख चार सय ३६ छन् । 


प्रमुख राजनीतिक दलहरूबाट उम्मेदवार बनेका मध्ये २५ देखि ४० वर्ष उमेर समूहका जम्मा ३१.४७ प्रतिशत मात्रै छन् । ४० वर्षमाथिका उम्मेदवार भने ६८.५३ प्रतिशत छन् । स्थानीय तहको नेतृत्वमा स्वतन्त्र रूपमा उठेका युवाले जितेसँगै अबको निर्वाचनमा पनि यस्तै नतिजा आउन सक्ने डर दलका नेताहरूमा छ ।

आगामी निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ प्रतिनिधिसभामा कुल २ हजार ४ सय १२ र प्रदेशसभामा ३ हजार २ सय २४ जना चुनावी मैदानमा छन् । प्रतिनिधिसभातर्फ ४१ देखि ९९ वर्षसम्मका उम्मेदवार १ हजार ६ सय ५३ छन् । त्यस्तै प्रदेशसभामा पनि यो उमेर समूहका उम्मेदवार २ हजार २ सय १७ जना अर्थात् ६८.७६ प्रतिशत छन् । गत स्थानीय निर्वाचनमा भने उम्मेदवारी दिनेमध्ये ४१ प्रतिशत युवा थिए ।

यो निर्वाचनमा १८–२५ वर्षका मतदाता मात्रै २२ लाख ९४ हजार १९ छन्, यो कुल मतदाताको १२.७५ प्रतिशत हो । त्यस्तै २६–४० वर्षका मतदाता ३६.१७ प्रतिशत छन् । आउँदो निर्वाचनमा युवाको मत निर्णायक हुने देखिएकाले नतिजामा असर पर्न सक्ने राजनीतिक विश्लेषक विष्णु सापकोटाको आकलन छ । भन्छन्, ‘जनता एकातिर, दलहरू अर्कातिर छन् । दल र मतदाताको सोच नै फरक छ । स्थानीय तहमा पनि केही स्थानीय तहको नतिजा फरक आयो । आउँदो निर्वाचनको नतिजामा पनि उतारचढाव आउन सक्छ ।’

६ महिनाअघि स्थानीय तहमा निर्वाचित ४० प्रतिशत अर्थात् १४ हजार ४ सय ४ प्रतिनिधि युवा छन् । अब हुने निर्वाचनमा पनि आधा मतदाता युवा भएकाले उम्मेदवारलाई चुनौती रहेको सापकोटाको विश्लेषण छ । राजनीतिले आशा जगाउन छाडेकाले युवामा वितृष्णा रहेको उनको बुझाइ छ । ‘नयाँ संविधान, संघीयतालगायत ठूला परिवर्तनले केही आशा जगाए पनि पछिल्लो समय मतदातामा राजनीतिप्रति वितृष्णा छ, त्यो चुनावमा प्रकट हुने सम्भावना छ,’ सापकोटा भन्छन् ।

४१ वर्षभन्दा बढी उमेरका मतदाता ५१ प्रतिशत छन् । आयोगका अनुसार ४१–५० वर्षका मतदाता १७.५६ प्रतिशत अर्थात् ३१ लाख ५८ हजार ५ सय २६ जना छन् । यो समूहका मतदाता सबैभन्दा बढी वाग्मती प्रदेशमा ६ लाख ३० हजार छन् । ५१–६० वर्ष उमेरका मतदाता २६ लाख ८२ हजार ६९ अर्थात् १४.९१ प्रतिशत छन् । त्यस्तै ६१–७० वर्षका मतदाता १०.२९ प्रतिशत छन् । ७१–८० वर्षका मतदाता १० लाख ६२ हजार ७३ जना अर्थात् ५.९ प्रतिशत छन् । आयोगका अनुसार ८१ वर्षभन्दा माथिका मतदाता २.४१ प्रतिशत अर्थात् ४ लाख ३४ हजार १ सय ९५ जना छन् ।

एमाले नेतृ अष्टलक्ष्मी शाक्यलाई काठमाडौं–८ मा प्रतिनिधिसभा सदस्यको टिकट पक्का भएको थियो तर युवालाई अवसर दिन भन्दै उनी उम्मेदवार बन्न चाहिनन् । ‘मतदाता युवा धेरै छन्, पार्टीमा पनि युवा आएका छन्, मैले त अवसर पाएर यहाँसम्म पुगिसकें,’ उनले भनिन्, ‘युवालाई प्राथमिकता दिनुपर्ने भएकाले उम्मेदवारी दिइनँ ।’

युवा मतदाताले विश्वका विकसित मुलुकमा जस्तै तत्काल परिवर्तन खोज्ने गरेको उनको बुझाइ छ । ‘राजनीतिमा युवा केही गर्छु भनेर आइरहेकाले उनीहरूलाई डोर्‍याउने काम पाको पुस्ताले गर्नुपर्छ, युवाले परिवर्तन चाहेको छ, व्यवस्था छिटो परिवर्तन होस् भन्ने चाहन्छन् तर हाम्रो मुलुकको स्थिति बुझ्न जरुरी छ,’ उनी भन्छिन् ।

ललितपुर–३ की माओवादी उम्मेदवार पम्फा भुसालले उमेरकै कारण प्रत्यक्षतर्फ निर्वाचन लड्ने यो अन्तिम पटक भएको घोषणा गरिसकेकी छन् । ‘म ६० वर्ष पुगें । १६ वर्ष हुँदा म ललितपुर आएको हुँ । ४४ वर्ष भयो यहाँ बसेको । म गत साउन ४ बाट ६० वर्ष पुगें । अर्को संसद् आउने बेलासम्म ६५ वर्ष पुग्छु,’ उनले भनिन्, ‘अब मभन्दा युवा साथीहरू आउनुहोस् ।’

राजनीतिशास्त्री प्राध्यापक कृष्ण हाछेथुले अहिलेका युवा दलको विचारप्रति तुलनात्मक रूपमा निरपेक्ष रहेकाले नतिजामा फरक पार्न सक्ने बताउँछन् । ‘दलको विचारबाट टाढा भएका युवा संगठित छैनन्, त्यसैले दिल्लीमा जस्तो नतिजामा असरचाहिँ नगर्न सक्छ,’ भन्छन् ‘धेरैजसो युवा ठूला दलको पकडमा छन् । जेसुकै होस्, असर त पारिहाल्छ नि ।’

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७९ ०७:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एसियामा कहाँ–कहाँ चल्छ फाइभजी ?

सजना बराल

रामेछाप — तिहारअघि नै फाइभजीका उपकरण जडान गरेर परीक्षणलाई तीव्रता दिने बताएको नेपाल टेलिकमले अझै पनि त्यो काम सम्पन्न गर्न सकेको छैन । सुन्धारा र बबरमहलमा फाइभजी नेटवर्कको हार्डवेयर उपकरण जडान भइरहेको कम्पनीले जनाएको छ ।

‘सुन्धारामा जडान सकिएर टेस्टिङको काम भइरहेको छ,’ टेलिकमका प्रवक्ता शोभन अधिकारीले भने, ‘बबरमहलमा जडान जारी छ । जडानपछि टेस्टिङ गरेर ट्रायलमा जान्छौं ।’ कतिपय सञ्चारमाध्यमले काठमाडौंमा फाइभजी परीक्षण सुरु भइसकेको जनाए पनि त्यो सत्य नभएको प्रवक्ता अधिकारीले बताए ।

‘तिहारअघि पहिलो चरणका सामान आए,’ टेलिकमको वायरलेस सेवा निर्देशनालयका प्रबन्धक सुबोध रिमालले भने, ‘अहिले इन्स्टलेसनको काम हुँदै छ ।’ फाइभजी परीक्षणका लागि अझै केही समय लाग्ने उनको भनाइ छ । प्रवक्ता अधिकारीले भने अझै दुई महिना लाग्न सक्ने बताए । दक्षिण एसियाली (सार्क) देशमध्ये नेपाल, अफगानिस्तान र भुटानमा मात्रै फाइभजी सेवा छैन । भारतमा हालै फाइभजीको व्यावसायिक सुरुवात भएको छ । यसको विस्तारका लागि अहिले त्यहाँ तीव्र रूपमा काम भइरहेको छ । जियो र एयरटेलले भारतका विभिन्न ठाउँमा फाइभजी नेटवर्क विस्तार गरिरहेका छन् । ओक्लाको फाइभजी स्पिड टेस्ट रिपोर्टअनुसार एयरटेलभन्दा जियोको फाइभजी स्पिड राम्रो छ । ओक्लाकै फाइभजी म्याप (नक्सा) अनुसार भारतमा सिलिगुढी, बैंगलुरु, नागपुर र हैदरावादमा फाइभजीको व्यावसायिक प्रयोग भइरहेको छ । चेन्नई, पुने, प्रयागराज, नयाँ दिल्ली, बनारस, गाजियावादलगायत स्थानमा सीमित डिभाइसमा मात्रै फाइभजी चलेको छ । उत्तराखण्डको दल्वानी र गुजरातको अहेमदावादमा फाइभजी नेटवर्कको हार्डवेयर जडानको काम भइरहेको छ ।

दक्षिण एसियामा सबैभन्दा पहिला श्रीलंकामा फाइभजी परीक्षण र प्रयोग भएको त्यहाँको दूरसञ्चार सेवा प्रदायक डायलग आजिएटाले जनाएको छ । डायलगले सन् २०१८ मै फाइभजी क्षमताको प्रदर्शन गरेको थियो । डायलगले फाइभजी एसएमार्फत आफूले थप स्वचालित ड्राइभिङ, इमर्सिभ सेवालगायत परिष्कृत फिचर प्रदान गर्न सक्ने दाबी गर्दै आएको सिन्ह्वाले जनाएको छ । हाल श्रीलंकाको कोलम्बो, जफना, अनुराधापुरा, क्यान्डीलगायत विभिन्न स्थानमा फाइभजी नेटवर्क विस्तार भइरहेको ओक्लाको नक्सामा देखिन्छ ।

पाकिस्तानको इस्लामावादमा फाइभजी नेटवर्क छ । तर, त्यहाँ आम उपभोक्ताले सर्वसुलभ रूपमा फाइभजी चलाउन सक्दैनन् । सीमित रूपमा मात्रै फाइभजी सेवा सञ्चालनमा छ । डिसेम्बरभित्र व्यावसायिक रोल आउट गर्ने भनिए पनि राजनीतिक परिवर्तनका कारण अब सन् २०२३ को जुन महिनाभित्र फाइभजी विस्तार गर्ने पाकिस्तानको लक्ष्य छ । त्यहाँ सन् २०१९ को अगस्टमै इस्लामाबाद, कराँची र लाहोरमा फाइभजी परीक्षण गरिएको थियो ।

माल्दिभ्समा तीन महिनाअघि मात्रै चारवटा टापुमा फाइभजी सेवा सुरु गरिएको हो । ‘माल्दिभ्समा फाइभजी सेवाको सुरुवात यहाँका नागरिकका लागि पनि एक फड्को मारेसरह हो,’ माल्दिभ्स फाइनान्सियल रिभ्युले लेखेको छ, ‘फोरजीभन्दा फाइभजी १० गुना छिटो छ । यसको औसत स्पिड ४ सय एमबीपीएसदेखि ६ सय एमबीपीएससम्म हुन्छ । सबैभन्दा धेरै १ जीबीपीएसम्म स्पिड हुन्छ ।’

बंगलादेशको ढाका, चट्गाउँ र रंगपुरमा फाइभजी सेवा उपलब्ध छ । सन् २०२१ को डिसेम्बरमा ‘न्यु एरा विद फाइभजी’ कार्यक्रम आयोजना गरी टेलिटक बंगलादेशले हुवावेको सहयोगमा फाइभजी सेवा सञ्चालनमा ल्याएको थियो । सुरुमा प्रधानमन्त्री कार्यालय, राष्ट्रिय संसद् भवन, बंगबन्धु स्मृति संग्रहालयलगायत ६ वटा स्थानमा फाइभजी सेवा उपलब्ध गराइएको थियो । त्यहाँका सञ्चार विज्ञले भने फाइभजी वास्तवमै आवश्यक छ भनी प्रश्न गर्ने गरेका छन् । फोरजी विस्तारमा असाध्यै ठूलो लगानी गरिए पनि त्यहाँ अझै ६७ प्रतिशतभन्दा बढी जनसंख्या यसको पहुँचमा नआइसकेको विज्ञले औंल्याएका छन् । ‘भर्चुअल रिआलिटी, इन्टरनेट अफ थिंग्स, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सजस्ता क्षेत्रमा फाइभजीको प्रयोग हुन्छ,’ बंगलादेशका दूरसञ्चारविज्ञ महताब उद्दिन अहमदले द डेली स्टारमा प्रकाशन हुने ‘डिजिटल डेयर’ स्तम्भमा लेखेका छन्, ‘हाम्रो देशको डेटा युजेज हेर्दा दुईतिहाइले युट्युब र सामाजिक सञ्जालका लागि इन्टरनेट प्रयोग गरिरहेको देखिन्छ । युट्युब, फेसबुक र टिकटकका लागि फाइभजीमा लगानी गर्नु के हाम्रा लागि अर्थतन्त्रपूर्ण छ ?’

विदेशी मुद्रा सञ्चितिको समस्याका कारण बंगलादेशको राष्ट्रिय आर्थिक परिषद्ले फाइभजी विस्तार योजना अहिलेलाई रोकिदिएको छ । फाइभजी उति प्रयोग नभइरहेको सन्दर्भमा सरकारको यो निर्णय सकारात्मक भएको दूरसञ्चारविज्ञ अहमतको भनाइ छ । ‘हाम्रो भविष्यका लागि फाइभजी नभई हुँदैन,’ उनले थप लेखेका छन्, ‘तर, सरोकारवालाले अहिले फोरजीमार्फत नै डिजिटल समावेशिता सुनिश्चित गर्ने कार्यमा आफूलाई लगाउनुपर्छ । फाइभजीका लागि गतिलो पूर्वाधार र प्रयोगकर्ताको संख्या बढाउने काममा तयारी गर्नुपर्छ ।’ हामीकहाँ पनि फाइभजी किन चाहियो भन्ने प्रश्न कतिपयले उठाउने गरेका छन् । अहिलेलाई सामान्य परीक्षण गर्दै उपभोक्तालाई फाइभजी प्रविधिमा अभ्यस्त बनाउन खोजिएको टेलिकमको निर्देशनालयका प्रबन्धक रिमालले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक १९, २०७९ ०६:५५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×