कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘बोल्दासमेत मास्क खोल्नु हुँदैन’

‘नेताज्यूहरू बोल्न लाग्दा मास्क खोल्नुहुन्छ तर बोल्दा झन् मास्क लगाउनुपर्ने हो ।’
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — कोरोना संक्रमणको जोखिम झन्झन् बढिरहेका बेला प्रधानमन्त्री, सभामुख, प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेता, मन्त्रीहरू, मुख्यमन्त्री, सांसद, सेना र प्रहरीका उच्च अधिकारी, सरकारी निकायका उच्च तहका व्यक्तिले समूहमा समेत मास्क नलगाउने गरेको देखिएको छ । उनीहरूले लगाउदा पनि चिउडो, गर्धन, कानमा मास्क झुन्ड्याउने, बोल्दा मास्क फुकाल्ने गरेको देखिन्छ । विज्ञहरूले सही तरिकाले मास्क लगाउनेको संख्या २० प्रतिशत रहेको बताएका छन् ।

त्रिवि शिक्षण अस्पताल कोभिड व्यवस्थापन समितिका संयोजक एवं छाती रोग विशेषज्ञ डा.सन्तकुमार दास भन्छन्, ‘सबैले सिको गर्ने ठूलाबडा, नेताज्यूहरू नै मास्क सही तरिकाले लगाउनुहुन्न भने सामान्य व्यक्तिको अवस्था कस्तो होला सहजै अनुमान गर्न सकिन्छ ।’ विज्ञहरूका अनुसार मास्कलाई घाँटीमा झुन्ड्याउनु झन् जोखिम हो । ‘अहिले संक्रमित देखिएकाहरूको चिकित्सकीय इतिहास खोतल्दा अधिकांशले मास्क नलगाउने वा सही तरिकाले नलगाउने गरेको पाइएको छ,’ इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक एवं भाइरोलोजिस्ट डा.वासुदेव पाण्डेले भने, ‘मुलुकमा आमव्यक्ति मास्क लगाउनैपर्नेमा सजग देखिएका छैनन् ।’

विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) का अनुसार कोरोना सर्नबाट जोगिने एउटा अंगका रूपमा मास्कको प्रयोग गर्नुपर्छ । नाक, मुख र चिउडो छोपिने गरी मास्क अनुहारमा लगाउनुपर्छ । मास्क लगाउँदा मुख र मास्कबीच कुनै खाली ठाउँ छोड्न हुँदैन । संक्रमित व्यक्तिको मुख र नाकबाट निस्किने पानीको थोपाबाट संसर्गका अरूलाई कोरोना सर्ने सम्भावना बढी हुन्छ । ‘कोरोनाको खोप नबनेसम्म मास्क अनिवार्य लगाउनु अत्यावश्यक हुन्छ,’ डा.पाण्डे भन्छन् ।

विज्ञहरूका अनुसार अन्य कोरोनाबाट जोगिने उपायसँगै उपयुक्त तरिकाले मास्क लगाउँदा कम्तीमा ६० प्रतिशत संक्रमणको कडी तोड्न सकिन्छ । मास्क लगाउँदा संक्रमणको विस्तारमा उल्लेखनीय कमी ल्याउँछ । ‘व्यक्तिले सामान्य बोलचाल गर्दासमेत मुखबाट भाइरस निस्किरहने हुन्छ,’ डा. दास भन्छन्, ‘नेताज्यूहरू बोल्न लाग्दा मास्क खोल्नुहुन्छ तर बोल्दा झन् मास्क लगाउनुपर्ने हो ।’

सानो कोठा, सार्वजनिक सवारीसाधन, बन्द ठाउँ आदिमा बोल्दा आपसमा बढी संक्रमण फैलिने सम्भावना भएकाले यस्तो ठाउँमा मास्कको प्रयोग अनिवार्य हुन्छ । हाल राजधानीलगायत मुलुकभर सही रूपमा मास्क लगाउने २० प्रतिशत पनि नरहेको उल्लेख गर्दै डा.दास भन्छन् ‘सही रूपमा मास्क लगाउने प्रक्रियामा पढेलेखेका व्यक्तिको अवस्था पनि अत्यन्त खराब छ । स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई समेत मास्क प्रयोगमा संवेदनशील हुनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।’

वीरगन्जमा २८ जना स्वास्थ्यकर्मीमा कोरोना संक्रमण देखिएको छ भने देशभर चिकित्साकर्मीमा कोरोनाबाट संक्रमित हुने संख्या बढ्दो छ । हालसम्म मास्कको प्रयोग नगर्ने करिब दुई लाख व्यक्तिलाई कारबाही गर्नुपरेको औंल्याउँदै स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता डा.जागेश्वर गौतम कोरोनाविरुद्घको लडाइँमा सफल हुन सबै नेपालीलाई अनिवार्य रूपमा मास्क उपयोग गर्न अनुरोध गर्छन् । ‘अधिकांशलाई मास्क लगाउने र खोल्ने तरिका थाहा नभएको देखिन्छ,’ डा.दास भन्छन्, ‘मास्कलाई फित्ताको माध्यमले लगाउनु र खोल्नुपर्छ । यसको बाहिरी भाग हातले छुनुहुन्न ।’ उपयोग गरिएको मास्कको बाहिरी भागबाट संक्रमित हुन सक्ने उनले बताए ।

हाल सर्जिकल मास्कको गलत उपयोग हुने गरेको देखिएको छ । सर्जिकल मास्क पानीमा भिजेपछि यसको सुरक्षात्मक तह (प्रोटेक्टिभ लेयर) नष्ट हुने भएकाले पुरानैलाई दोहोर्‍याएर उपयोग गर्न नहुने विज्ञको भनाइ छ । तर धेरैजसो व्यक्ति सर्जिकल मास्कलाई पानीले सफा गरेपछि लगाउने गरेको औंल्याउँदै डा.दास भन्छन्, ‘सर्जिकल होइन सुती कपडाको तीन तहबाट बनेको मास्क दिनहुँ साबुनपानीले धोएर राम्ररी सुकाएपछि उपयोग गर्न सकिन्छ ।’

सुती कपडाबाट बनेको तीन तह भएको मास्कले सार्वजनिक स्थानमा कोरोना भाइरसको प्रसारलाई रोक्न पर्याप्त रहेको विज्ञहरू बताउँछन् । संक्रमित व्यक्तिको मुखबाट निस्किने पानीको स–सानो थोपा (ड्रप्लेट) हावामा भए पनि मास्क लगाउँदा यसबाट जोगिन सहयोग मिल्ने उनीहरूको भनाइ छ । सुती कपडाको मास्कले पनि सर्जिकल मास्क जस्तै संक्रमण फैलिनबाट रोक्छ ।

कोरोनाको संक्रमण समुदायमा जानबाट रोक्ने सबैले अनिवार्य मास्क लगाउनुको विकल्प छैन । हाल केही ठाउँमा कोरोना समुदायमा फैलिसके पनि देशव्यापी रूपमा समुदायमा संक्रमण फैलिन सक्ने संघारमा नेपाली उभिएको औंल्याउँदै डा.दास भन्छन्, ‘सबैले सही रूपमा मास्क लगाउनु लगायतका अन्य स्वास्थ्य सुरक्षा अपनाउनुको विकल्प छैन ।’

भल्भ भएको मास्कबाट जोखिम

विज्ञहरूले भल्भ भएको मास्क लगाउनु जोखिम भएको बताएका छन् । ‘सार्वजनिक स्थलमा भल्भ भएको मास्क लगाउने चलन तुरुन्त बन्द गर्नुपर्छ,’ डा.दास भन्छन्, ‘कोरोना संक्रमितले भल्भ भएको मास्क लगाउँदा यसमा भएको भल्भ भएर तीव्र वेगका साथ भाइरस वातावरणमा फ्याँक्छ । यसले छेउछाउमा भएका व्यक्ति संक्रमित हुने उच्च जोखिम हुन्छ ।’

आमव्यक्तिले मास्क लगाउँदा आफू कोरोनाबाट सुरक्षित रहेको बुझ्ने गरेका छन् । तर आफू मात्र नभई नजिकको व्यक्तिले मास्क लगाएको छ भने मात्र आफू सुरक्षित रहन सकिन्छ । सबैले मास्क लगाए मात्र एक–अर्कालाई संक्रमणवाट सुरक्षित पार्न सकिन्छ ।

‘कोरोनाविरुद्धको लडाइँमा फेस मास्क धेरै महत्त्वपूर्ण रहेको प्रमाणित भइसकेकाले सरकारले हाल घर बाहिर अत्यावश्यक कामले निस्किँदा सबैलाई अनिवार्य रूपमा मास्क लगाउन भनेको छ,’ स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा.समीरकुमार अधिकारीले बताए । सही तरिकाले मास्क लगाउनुका साथै न्यूनतम दुई मिटरको भौतिक दूरी र नियमित साबुनपानीले हात धुने बानी अँगाल्दा कोरोना संक्रमणबाट धेरै हदसम्म जोगिनुका साथै संक्रमणको विस्तारमा समेत कमी आउँछ । प्रकाशित : श्रावण १७, २०७७ ०९:३८

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुन तोलाको एक लाखनजिक, बजारमा ‘डेडलक’ हुने चिन्ता !

राजु चाैधरी

काठमाडौँ — पहेंलो धातुका रूपमा चिनिने सुनको मूल्य १ लाख रुपैयाँनजिक पुगेको छ । कोभिड–१९ का कारण विश्व अर्थतन्त्रमै असर पुगेपछि सुनको मूल्य दैनिक उकालो लागेको छ । कोभिडकै कारण सुन उत्पादन गर्ने खानीमा श्रमिक अभाव हुँदा मूल्य बढ्नमा मद्दत पुगेको व्यवसायी बताउँछन् ।

‘लगानी सुरक्षित गर्न सबै लगानीकर्ता सुनतर्फ आकर्षित भएका छन् । कोभिडका कारण कामदार खानी गएनन्, जाने अवस्था पनि भएन,’ सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका पूर्वअध्यक्ष तेजरत्न शाक्यले भने, ‘माग बढ्दो क्रममा छ । कोभिडकै कारण २०१८ मा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा वार्षिक उत्पादन र कारोबार ४ हजार ५ सय टन रहेकोमा अहिले घटेर ३ हजार ५ सय टन मात्रै भएको छ ।’ महासंघले शुक्रबार प्रतितोला सुनको भाउ ९९ हजार ३ सय रुपैयाँ निर्धारण गरेको छ ।

सुनचाँदी व्यवसायीहरूकै अर्को संस्था नेपाल सुनचाँदी रत्न तथा आभूषण महासंघले प्रतितोला ९९ हजार ५ सय रुपैयाँ तोकेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य थप बढ्ने क्रममा रहेकाले भाउ आइतबार/सोमबारमै १ लाख रुपैयाँ नाघ्ने सुनचाँदी रत्न तथा आभूषण महासंघका अध्यक्ष रमेश महर्जनले जानकारी दिए । ‘एक साताको अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिऔंस ७० अमेरिकी डलरले सुनको मूल्य बढेको छ,’ उनले भने, ‘यही क्रममा बढे एक साताभित्र प्रतितोला १ लाख रुपैयाँ नाघ्छ ।’

मूल्य दिनहुँ बढ्नुको एउटा कारण अमेरिका र चीन विवाद हो । लामो समयदेखि चलिरहेको व्यापारिक युद्ध अहिले थप बल्झिएको छ । यसका अतिरिक्त अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा बैंकहरूले ब्याजदर घटाएका छन । केहीले शून्यमा समेत झारिसकेको महर्जनले बताए । ‘घरजग्गा र सेयर लगानीकर्ताले बैंकबाट लगानी झिकेर सुनतर्फ लगानी गरेको देखिन्छ,’ उनले भने, ‘कोभिडको भ्याक्सिन अझै बजारमा आइनसकेकाले पनि सुनको मूल्य बढेको हो ।’ व्यवसायीका अनुसार साउन १ गते अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिऔंस १८ सय १० अमेरिकी डलरमा कारोबार भएको थियो । साउन १६ सम्म आइपुग्दा भाउ बढेर १९ सय ७१ डलर पुगेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्यवृद्धि भएसँगै नेपाली बजारमा पनि सोहीअनुसार बढेको छ । १६ दिनमा सुन प्रतितोला ६ हजार ६ सय रुपैयाँ बढेको छ ।

‘साउन १ मा प्रतितोला ९२ हजार ७ सय रुपैयाँमा कारोबार भएको सुन क्रमशः बढेर ९९ हजार ३ सय रुपैयाँ पुगेको छ,’ महासंघका पूर्वअध्यक्ष शाक्यले भने, ‘अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य शुक्रबार पनि तलमाथि भइरहेको छ । आइतबार पुनः बढ्ने सम्भावना देखिन्छ ।’

एक सातामा प्रतितोला ३ हजार ५ सय रुपैयाँ मूल्य बढेको व्यवसायी बताउँछन् । पछिल्लो चरणमा मूल्य बढ्नुको कारण हङकङमा देखिएको तनाव पनि हो । त्यहाँ हडताललगायत गतिविधि भइरहेका छन् । यसले पनि लगानीकर्ता सुनतर्फ आकर्षित देखिएका हुन् ।

‘अमेरिकी अर्थशास्त्रीहरूले कोभिडको भ्याक्सिन नआए पनि बीचमा एकपटक सुनको भाउ घट्ने संकेत पनि गरेका छन,’ शाक्यले भने, ‘प्रतिऔंस २ हजार पुगेपछि नयाँ टार्गेट आउन सक्छ । मूल्य एक पटक ‘पुल ब्याक’ हुन्छ । त्यो भनेको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिऔंस १७ सयसम्म पुग्ने आकलन गरिएको छ, त्यसपछि समयले परिवर्तन गर्छ ।’ मूल्य ‘पुल ब्याक’ भए नेपाली बजारमा प्रतितोला ८० देखि ९० हजार रुपैयाँसम्ममा झर्ने उनले बताए ।

‘डेडलक’ को चिन्ता

सुनको भाउमा दिनदिनै नयाँ रेकर्ड बनेपछि बजारमा ‘डेडलक’ हुने चिन्ता भएको व्यवसायी बताउँछन् । डेडलक बजार चल्न नसक्ने अवस्था हो । ‘यस्तो अवस्थामा सुन खरिदबिक्री गर्न सक्ने अवस्था हुँदैन,’ शाक्यले भने, ‘त्यस्तो अवस्था नआओस् ।’ मूल्य बढेपछि बजारमा सुनसान छ । अत्यावश्यक भएका ग्राहकले छिटफुट रूपमा पुरानो सुन बिक्री गर्न आएका छन् । गहना पसलबाट भने सुन बिक्री नभएको व्यवसायी बताउँछन् ।

सबै ग्राहक एकै पटक सुन बिक्री गर्न आए समस्या हुने आभूषण महासंघका अध्यक्ष रमेश महर्जनको भनाइ छ । ‘पुराना गहना बिक्री गर्न आउने चाप बिस्तारै बढ्दै छ । भाउ एक लाख नाघेपछि थप बढ्न सक्छ,’ उनले भने, ‘एकोहोरो रूपमा मात्र आए समस्या हुन्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७७ ०९:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×