काठमाडौँ — नेपालगन्ज सहरको मुटु मानिने दुई महत्त्वपूर्ण चोक हुन्– त्रिभुवन चोक र धम्बोजी चोक । यी दुवै चोक केवल यातायातको संगम होइनन्– सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक जीवनका धड्कन पनि हुन् । यहाँको चहलपहल, मान्छेहरूको आवतजावत, पसलहरूको रौनक र समयको गतिले यी स्थानलाई सधैं जीवित राखेको छ ।

त्रिभुवन चोक, जसलाई प्रायः नेपालगन्जको ‘केन्द्रीय बिन्दु’ भनेर चिनिन्छ– इतिहास र वर्तमानको संगम हो । नेपालगन्ज नगर निर्माण हुँदाको बखत यो चोकको नाम ‘नाका चोक’ थियो । त्यस समय चोकको माझमा एउटा चारपाटे घर थियो, जसको माथिल्लो तलामा भन्सारका ठेकेदारले आयात–निर्यातमा भन्सार उठाउने गर्थे । त्यसैले त्यसको नाम ‘नाका चोक’ भएको थियो ।

१९९० सालको भूकम्पमा त्यो घर भत्किएपछि तत्कालीन बडाहाकिम तार्क्षविक्रम राणाले त्यस ठाउँमा जुद्धशमशेर राणाको सालिक बनाए । त्यसपछि यसलाई ‘जुद्ध चोक’ भनियो । २०१५ सालको नगर पञ्चायतले जुद्धशमशेरको सालिक भत्काई त्यहाँ ट्राफिक पोस्टको छाता बनाएपछि त्यसलाई ‘चोक बजार’ मात्रै भनियो । र, पछि नेपालका पूर्वराजा त्रिभुवन वीरविक्रम शाहको सालिक राखिएपछि यसको नाम ‘त्रिभुवन चोक’ राखियो । राजा त्रिभुवन, जसले नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए– उनको सालिक भएकाले यसको नाम त्रिभुवन चोक भएको हो ।

यस चोकमा उभिँदा इतिहासको गन्ध महसुस गर्न सकिन्छ । चारैतिर फैलिएका सडकहरूले सहरका विभिन्न भागलाई जोड्ने भएकाले यहाँ सधैं सवारीसाधनको भीड हुन्छ । बिहानदेखि साँझसम्मै यहाँ व्यापारिक गतिविधि अत्यन्त व्यस्त रहन्छ– कपडाका पसलहरू, इलेक्ट्रोनिक्स, खाद्यान्न र साना व्यवसायले यो क्षेत्रलाई जीवन्त बनाएको छ ।

त्रिभुवन चोक केवल व्यापारिक केन्द्र होइन, सामाजिक भेटघाटको पनि प्रमुख स्थान हो । मानिसहरू यहाँ भेट्न, कुराकानी गर्न र दैनिक जीवनका कथा साट्न आउँछन् । राजनीतिक दृष्टिले पनि यो स्थान निकै संवेदनशील र महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । विभिन्न आन्दोलन, जुलुस र सभाहरू यहींबाट सुरु हुने गरेका छन् । यसले सहरको चेतना र जनआन्दोलनको प्रतीकका रूपमा पहिचान बनाएको छ ।

०००

अर्कोतर्फ, धम्बोजी चोक पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण र व्यस्त क्षेत्र हो । यो चोक नेपालगन्जको विस्तारसँगै निर्माण भएको हो । यो पश्चिमतर्फ गुलरिया जाने हुलाकी राजमार्ग, उत्तरतर्फ सुर्खेत जाने रत्न राजमार्ग र दक्षिणतर्फ भारत जाने बाटो भएकाले यस चोकको विशेष महत्त्व छ । आधुनिकता र विकासको संकेत बोकेको स्थान हो यो । यहाँ ठूला व्यापारिक भवन, बैंक तथा वित्तीय संस्था र विभिन्न सेवा केन्द्रहरू छन् । धम्बोजी चोकले विशेषगरी युवा पुस्तालाई आकर्षित गरेको देखिन्छ— क्याफे, रेस्टुरेन्ट र आधुनिक पसलले यसलाई नयाँ पुस्ताको भेटघाट स्थल बनाएको छ ।

धम्बोजी चोकको विशेषता हो– यसको व्यवस्थित संरचना र विस्तार । यहाँको सडक संरचना, ट्राफिक व्यवस्थापन, नयाँ भवनहरू र स्तरीय होटल–रेस्टुरेन्टले यो चोकलाई व्यवस्थित र आकर्षक बनाएको छ । यो चोक सहरको आर्थिक विकासको द्योतक हो, जहाँ नयाँ लगानी र व्यवसाय फस्टाउँदै गएका छन् । यहाँ दैनिक रूपमा हुने आर्थिक कारोबारले नेपालगन्जको समग्र अर्थतन्त्रलाई सुदृढ बनाइरहेको छ ।

यी दुई चोकबीचको सम्बन्ध पनि रोचक छ । त्रिभुवन चोकले परम्परा, इतिहास र जनचेतनाको प्रतिनिधित्व गर्छ भने धम्बोजी चोकले आधुनिकता, विकास र भविष्यको संकेत दिन्छ । दुवै चोक एकअर्काका पूरक जस्ता छन्— एकले सहरको जरा समातेको छ भने अर्कोले त्यसलाई भविष्यतर्फ डोर्‍याइरहेको छ ।