दाङ — साउन २०६७ मा नेपाली कांग्रेसको महाधिवेशन प्रतिनिधिका लागि निर्वाचन हुँदै थियो । तुलसीपुरका सञ्चार उद्यमी देवीप्रसाद धिताल (हेमराज) पनि तत्कालीन उरहरी गाविसबाट उम्मेदवार थिए । ६ साउन २०६७ को बिहान खाना खाएर धिताल कार्यकर्ता कान्ताराम वलीसँग मोटरसाइकलमा उरहरी गाउँ गएका थिए ।

दिनभर नेता–कार्यकर्ता भेट्दै बेलुकापख उनी तुलसीपुर बजार फर्कंदै थिए । त्यही क्रममा साँझपख साविकको उरहरी गाविस–४, हेमनगर जसपुर (हालको तुलसीपुर–१२) मा उनीमाथि गोली प्रहार भयो । राप्ती राजमार्गअन्तर्गत तुलसीपुर–अमिलिया सडकखण्डमै उक्त घटना भएको थियो । स्थानीयको घरमा भेटघाट सकाएर सडकमा राखिएको मोटरसाइकल चलाउन खोज्दा उनीमाथि आक्रमण भएको थियो । व्यस्त सडकमै धिताललाई लखेटी लखेटी गोली हानिएको थियो ।

प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार ५/६ जनाको समूहले उनलाई लखेटी लखेटी गोली हानेको थियो । गोली हानेर उनीहरू मकैबारी हुँदै पूर्वतिर भागेका थिए । घटनालगत्तै अस्पताल पुर्‍याइए पनि धिताललाई चिकित्सकले मृत घोषणा गर्‍यो । ‘काममा व्यस्त हुनुहुन्छ भनेर मैले दिनभर फोन पनि गरिनँ । केही कुरा पनि हुन पाएको थिएन,’ श्रीमती मञ्जुले भनिन्, ‘योजना बनाएरै उहाँलाई गाउँमा लगिएको हुनुपर्छ ।’ 

साथै गएका कान्तारामलाई घटना हुनुभन्दा सात मिनेटअघि कतैबाट फोन आएको र कुन ठाउँमा हो भनेर सोधिएको उनले घटनाको दिन सबैसामु भनेको मञ्जुले बताइन् । ‘त्यसपछि कान्तारामले सुर्ती खाने बहानामा फर्कने समय लम्ब्याएको र त्यही क्रममा गोली हान्ने मान्छेहरू आएको प्रत्यक्षदर्शीले भनेका छन्,’ उनले भनिन्, ‘श्रीमान्ले मोटरसाइकल स्टार्ट गर्न खोज्दा प्लग निकालेर स्टार्ट नहुने बनाइएको रहेछ । उहाँलाई अलमल्याएर पूर्वयोजनाअनुसार गोली हानिएको छ ।’

कान्तारामलगायत अन्य भेटघाटमा संलग्नलाई प्रहरीले पक्राउ गरी अनुसन्धान थालेपनि दोषीको नजिक पुग्न सकेन । ‘किरिया बसिरहेकै बेला आएका प्रहरी अधिकारीहरूले ९० प्रतिशत काम सकिएको र अब छिट्टै अपराधी पत्ता लाग्छ भनेका थिए,’ मञ्जुले भनिन्, ‘तर अहिलेसम्म केही प्रगति भएन । हामी प्रहरीकोमा धाउँदा धाउँदा थाकिसक्यौं । अब न्याय कसरी पाइएला ?’ ४८ वर्षीया मञ्जु श्रीमान्को मृत्युपछि विक्षिप्त छिन् ।

न्यायको आशामा १५ वर्षको पर्खाइले उनलाई थकाएको छ । ‘कुनै प्रहरी प्रमुख र नेतालाई भन्न बाँकी छैन । सबैले पत्ता लाग्छ भने तर केही लागेन,’ उनी भन्छिन्, ‘अब घटना पुरानो हुँदै गएपछि झन् कसरी पत्ता लाग्ला र खोइ ?’ धितालले लेनदेनको हिसाब राखेको डायरीसमेत घरबाट चोरी भएको उनले बताइन् । ‘कतिपय पहिले घरमा आइरहने मान्छे घटनापछि आउँदै आएका छैनन्,’ उनले भनिन्, ‘यी सबै घटनालाई अध्ययन गर्ने हो भने दोषी पत्ता लाग्न सक्छ । प्रहरीले कतैबाट प्रभावित नभएर निष्पक्ष छानबिन गर्न मात्र बाँकी छ ।’ 

छोराको मृत्युपछि बुबा भीमकान्त मानसिक रूपमा धेरै नै विक्षिप्त भए । मान्छे देख्यो कि डराउने, भाग्ने गर्न थाले । अन्ततः छोराकै चिन्ताले ७६ वर्षको उमेरमा २०७१ माघमा उनको मृत्यु भयो । छोरा र श्रीमान्को मृत्युपछि हेमराजकी ८१ वर्षीया आमा रेवता पनि चिन्ता, आक्रोश र आशा बोकेर बसेकी छन् । अपराधी पत्ता नलाग्दासम्म मनले शान्ति नपाउने उनले बताइन् । ‘जो मान्छे देख्यो कि अपराधी होला जस्तो लाग्छ । यसले मार्‍यो कि जस्तो लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘अपराधी पत्ता लागेपछि यो शंका त हट्थ्यो ! सबैलाई अपराधी देख्ने पापबाट बच्न पाउँथ्यौं ।’ रेवतालाई छोराको हत्यामा संलग्नमाथि सही तरिकाले अनुसन्धान नभएकै कारण घटना रहस्यमय बन्दै गएको महसुस भएको छ । भन्छिन्, ‘अपराधी नभेटिने अनुसन्धानको के काम ?’

सुरक्षा अधिकारीले हत्याको अनुसन्धान भइरहेको जानकारी दिन्छन् । यसरी नै १५ वर्ष बितेका छन् । धितालको सम्झना कर्मकाण्डी मात्रै बनेको छ । धितालको हत्याबारे अनुसन्धान गर्न जिल्ला प्रहरीका तत्कालीन डीएसपी लक्ष्मण गिरीको संयोजकत्वमा एक विशेष अनुसन्धान टोली गठन भएको थियो । घटनाबारे अध्ययन गर्न पटक–पटक केन्द्रबाट पनि उच्च प्रहरी अधिकारीहरू आएका थिए । अनुसन्धान टोलीले फाइल खडा गर्नेबाहेक अपराधी नजिक पुग्ने कुनै सूत्र पत्ता लगाउन सकेनन् । 

त्यति बेला धिताल रेडियो तुलसीपुर सञ्चालक समितिका अध्यक्ष थिए । उनी यातायात व्यवसायी र निर्माण व्यवसायी पनि थिए । नेपाली सेनालाई रासन आपूर्तिको काम पनि गर्थे । तत्कालीन अनुसन्धान अधिकृत गिरीले धितालको कारोबार र सम्बन्ध धेरै क्षेत्रमा भएकाले घटनाको खास कारण पत्ता लगाउन कठिन भएको बताए ।

तत्काल सीआईबीको टोली पनि घटनास्थल आएको थियो । ब्युरोका तत्कालीन डीएसपी अंगुर जीसी पनि टोलीमा थिए । उनी अहिले जिल्ला प्रहरी कार्यालय बाँकेको प्रमुख छन् । त्यति बेला अनुसन्धान ब्युरोको टोलीले घटनाका फाइलहरू अध्ययन गरेको र केही तथ्यहरू फेला नपरेपछि फर्केको उनले बताए । ‘हामीले त्यति बेला केही अध्ययन गरेका थियौं तर सोचेजस्तो तथ्यहरू फेला पार्न सकेनौं,’ जीसीले भने, ‘पुरानो घटना भएकाले अहिले धेरै कुरा सम्झन सक्ने अवस्था भएन ।’