बागलुङ — बेलायतमा काम गर्दै आएकी अनिता पुनले ताराखोलाकी यामकुमारी थापालाई फोन गरेर तीन वटा ढाकाको साडी तयार गरिदिन अर्डर गरेकी छिन् । मनपर्ने रंग र बुट्टा रोजेर उनले साडी बनाउन लगाएकी हुन् ।

ढाकाका कपडा बुन्ने यामकुमारीसँग तयारी साडी समेत थिए । तर अनिताले अर्डर अनुसारकै बुन्न भनेपछि यामकुमारी धमाधम काममा व्यस्त छिन् । दुई साताभित्र तीन वटा साडी तयार गरेर दिने लक्ष्यले उनी दिनभर तानमा बसेर काम गरिरहेकी भेटिइन् । रातको समय पनि उनका हात ढाकामा बुट्टा भरिरहेका भेटिन्छन् ।
थापासँगै म्याग्दीको बरम्जाकी रुद्रकली छन्त्याल पनि काम गर्छिन् । उनले दिउँसोमा मात्रै आएर सघाउँछिन् । अष्ट्रेलिया पढ्न गएकी दिलमाया थापाको अर्डर अनुसारको अर्को साडी छन्त्यालले बुनेकी छिन् । 

छन्त्याललाई यामकुमारीले नै सीप सिकाएर काममा लगाएकी हुन् । घरमा आएका पाहुनासँग कुरा गर्दा पनि उनीहरुका हात भने तान बुन्न व्यस्त छन् । ‘अर्डरको सामान समयमा दिन सकिएन भने ग्राहकले पत्याउन छाड्छन्,’ यामकुमारीले भनिन्, ‘अर्डर नभएको बेला फुर्सदले काम गर्छु ।’ केही वर्ष अघिसम्म उनले स्थानीय बजारकालागि मात्र ढाकाको सामान बनाउने गर्थिन् । अहिले उनको उत्पादनलाई विदेशमा बस्नेले मन पराउन थालेका छन् । थापाका अनुसार स्थानीय बजारमा भन्दा हातैले बुनेका ढाकाका कपडा विदेशमा बढी बिक्री भैरहेका छन् ।

केही सामान उनले कुरियर गरेर पठाएको बताइन् । कतिपयले भने आफन्त नेपाल आएको बेला मगाउने गरेका छन् । कुरियर गर्दा एउटा साडी पठाएको ७ सयदेखि १ हजार खर्च लाग्ने गरेको छ । कुरियर सेवा प्रदायकले तौल अनुसार सामान ढुवानी गराउने गरेका छन् । बागलुङ नगरपालिका वडा १० भकुण्डेकी यामकुमारी थापाले बुनेको ढाकको साडी अहिले अमेरिका, बेलायत, जापान र अष्ट्रेलियामा धेरै बिक्री भैरहेको छ । 

ढाकाको साडीहरु यामकुमारीले १५ हजारदेखि २० हजार सम्ममा बेच्छिन् । त्यसकालागि उनले ३ हजार ५ सयको त धागो मात्रै किन्नुपर्ने बताइन् । ‘साधारण ढाकाको साडी तयार गर्न ५ दिन लाग्छ, आर्कषक बुट्टासहितको बनाउन परे १० दिन लाग्छ,’ उनले भनिन्, ‘दिनभर र रातमा पनि काम गरियो भने मात्र साता दिनमा राम्रो साडी तयार हुन्छ ।’ काठको मेसिनमा दिनभर बसेर काम गर्दा एउटा साडी बेचेर बढीमा ३ हजारसम्म नाफा लिन सक्ने उनले बताइन् । बजारका सामानको तुलनामा महंगो पर्ने भएपछि कतिपयले ढाकाको सामान किन्न खोज्दैनन् । मौलिक पहिरन लगाउने, सार्वजनिक समारोहमा स्थानीय उत्पादनलाई ख्याल गर्नेहरुले भने महंगो भए पनि ढाकाको कपडा खोज्ने गरेको थापाको अनुभव छ ।

पहिला त उनी स्थानीय बजारमा ढाकाको टोपी, झोला र पच्छ्यौरा बनाएर बेच्थिन् । छिटो तयार हुने ती सामानको मूल्य पनि कम छ । साडी बुन्ने काम भने धेरै समय लाग्ने, झन्झट, पट्यार लाग्दो भएको उनले सुनाइन् । 

उनले पसल समेत राखेकी छिन् । मासिक २० हजार भन्दा धेरै भाडा तिर्ने थापाको व्यवसायमा कोरोनाले झण्डै बिट मारेको थियो । कोरोना संक्रमणका कारण पसल बन्द भएपछि भने उनी अन्योलमा परेकी थिइन् । सोही समयमा उनलाई अमेरिकामा बस्नेहरुले फोन गरेर ५ वटा साडी, ४ वटा कोट र केही रुमाल लगायतका सामान अर्डर गरे । यो अर्डरले उनको आशा पलायो । घरभित्रै बसेर पनि नियमित काम गर्दै तीन महिनामा ती सबै सामान तयार पारेर कुरियरमार्फत बिदेश पठाउन सकेपछि मात्र उनले आफ्ना उत्पादन अब बिदेश पठाउन सकिन्छ भन्ने थाहा पाइन् ।

सदरमुकाममा डेरा लिएर बसेकी थापाले २०६७ देखि ढाका बुनेर बेच्न थालेकी थिइन् । सादा साडी भए ५ हजार देखि ७ हजारमा बेचेकी थापाले बुट्टे साडी २० हजारसम्म र कोट १० देखि १५ हजारसम्ममा तयार गरेको बताइन् । साडी र सलबाहेकका सामग्री छिटफुट मात्रै अर्डर आउने गर्छन् । पुरुषका सामान भन्दा महिलाको सामान धेरै अर्डर आउने, मूल्य पनि पाइने गरेको छ । यसरी दैनिक १२ देखि १४ घण्टासम्म काम गर्दा लगानी र खर्च कटाएर मासिक ४० हजारसम्म कमाइ गर्न सकेको उनको अनुभव छ ।

पछिल्लो समय बिदेश जानेहरुले विवाह भोज, जमघट, चाडपर्वलगायतमा नेपाली मौलिक पोशाक लगाउन थालेका छन् । उनीहरुले बजारमा पाइने भन्दा तानमा बुनेकै सामान किन्न थालेको थापाको अनुभव छ । ‘बुनेरै राखेको देखाउँदा पनि धेरैले आफ्नो रोजाइको रंगको धागो प्रयोग गरेर बुनिदिन भन्नुहुन्छ,’ थापाले भनिन् । उनले काठमाडौंबाट फाइन र सुती धागो किनेर ल्याउने गरेको बताइन् । त्यसमा गोली धागोले रंग अनुसारको बुट्टा भर्ने गरेकी छिन् ।

ताराखोलाकी गौमाया रोकाले पनि आजकल ढाकाका सामान बिदेश पठाउने गरेको बताइन् । थापाले १५ वर्षदेखि अर्डर अनुसारको काम गरिरहेकी छिन् । ‘बिदेशबाट माग्नेलाई चिटिक्क र फिनिसिङ राम्रो हुनुपर्छ,’ थापाले भनिन्, ‘मिहनेत गरेमा सामान जति पनि बिक्ने रहेछन् ।’ हातैले बुन्ने भएकोले धेरै अर्डर गरेर पनि काम पुरा गर्न नसकिने उनले बताइन् । यामकुमारीसँग कतिपयले भाँग्रो पनि अर्डर गर्छन्, तर उनले त्यसकालागि ताराखोलाका महिला उद्यमीलाई जोडिदिने गरेकी छिन् । अल्लोका सामान पनि खोज्नेहरुको बेलाबेला फोन आउने गर्छ । त्यतिबेला उनले ताराखोला र जैमिनीका उद्यमी भेटाइदिएको बताइन् ।

दुई/तीन वर्ष अघिसम्म त यामकुमारी सँग ६ जना साथी थिए । विवाह गरेपछि छाड्ने, बालबालिका जन्मेपछि काम गर्न नसक्ने समस्याले धेरैले छाड्ने गरेको उनले बताइन् । कतिपयले पति विदेश गएर पैसा पठाउन थालेपछि भएको सीप पनि छाडेको उनले बताइन् । ‘दिनभर बसेर बुन्दा ढाड दुख्ने र आँखाको समस्या हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘मेसिन राख्नकालागि कोठा धेरैवटा चाहिन्छ, त्यसमा पनि खर्च बढी छ ।’ यामकुमारीसँग रहेका ७ वटा मेसिनमध्ये अहिले चारवटा मात्रै संचालनमा छन् । तीनवटा मेसिन खोलेर राखेको उनले बताइन् । मेसिनले कोठा ओगट्ने, काम गर्ने नभएपछि भाडा मात्रै तिरेर नोक्सानी व्यहोरेको उनको अनुभव छ ।