एक वडाध्यक्ष पद जित्न करोडौं खर्च गर्न र उस्तै परे मर्न, मार्न तम्सिने हजारौं पदलोलुपको समाजमा सिंहासन र राज्य त्यागेर ज्ञानको खोजीमा निस्केका बुद्धको जीवन त्यसै पनि आकर्षक लाग्छ । तर, बुद्धको असली आकर्षण उनको त्यागमा होइन, उनले प्राप्त गरेको ज्ञानमा छ । र, त्यस ज्ञानको आलोकमा हरेक मानिसमा उनकै अवस्थामा पुग्ने सम्भावना भएकामा उनीप्रति आकर्षण बढ्दै गएको छ ।

जापानी वास्तुकलाविद् प्रो. केन्जो टाँगेले सन् १९७८ मा लुम्बिनी विकास गुरुयोजना बनाएका थिए, उनले ६ वर्ष लगाएर तयार गरेर दिएको गुरुयोजना तत्कालीन लुम्बिनी विकास समितिले १९७८ मा स्वीकृत गरी कार्यान्वयन थालेको थियो, तर उक्त गुरुयोजना अहिलेसम्म पनि पूरा हुन सकेको छैन।

सबै धर्मका आ–आफ्ना धाम र धार्मिकस्थल भएजस्तै बुद्ध धर्मावलम्बीका लागि लुम्बिनी सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण स्थल हो, लुम्बिनी शान्ति कूटनीतिका लागि पनि प्रमुख गन्तव्य हो, दैनिकजसो विश्व शान्तिको कामना गर्दै पूजापाठ र कार्यक्रम भइरहेका हुन्छन् ।

बुद्धको निर्वाणको ठीक सय वर्षपछि बुद्ध वचनलाई लिएर विवाद उठेको थियो । यस्तै अन्योलबीच वैशालीमा दोस्रो संगायना भयो । राजा अशोकको समयसम्ममा बौद्ध धर्ममा फरक सम्प्रदाय अस्तित्वमा आइसकेको थियो र बुद्ध वचनलाई फरक समूहले फरक व्याख्या गर्न थालेको थियो ।

पश्चिमा प्रचलनमा बौद्ध धर्मका ध्यान, सचेतनालगायत पक्षलाई अमेरिकी सेना, सिलिकन भ्यालीका ठूला कम्पनी, विश्वभरका व्यावसायिक प्रतिष्ठान र सर्वसाधारणले अँगाल्न थालेको देखिन्छ । यसरी हेर्दा बौद्ध धर्म, धर्म नभई जीवनशैली र संस्कृतिका रूपमा फैलिरहेको छ ।

बौद्ध कूटनीतिले नेपाललाई केवल द्विपक्षीय सम्बन्धसम्म सीमित नराखी बहुपक्षीय र क्षेत्रीय मञ्चहरूमा पनि अर्थपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्रदान गरेको छ ।

रामग्राम स्तूप, पण्डितपुर र देवदहलाई जोडेर एकीकृत बौद्ध सर्किट विकास गर्न सके संसारभरिका बौद्ध धर्मावलम्बी र सांस्कृतिक पर्यटक आकर्षित हुन सक्छन्, यसले स्थानीय आर्थिक विकासमा ठूलो टेवा पुग्नेछ । होटल, होमस्टे, यातायात, गाइड सेवा, ध्यान र योग केन्द्रलगायतबाट रोजगारी सिर्जना हुने स्थानीयको आशा

काठमाडौं उपत्यकाको बौद्ध इतिहास शृंखलाबद्ध रहेको पाइनु यहाँको ऐतिहासिक विशेषता हो । लिच्छविकालमा प्रशस्त मात्रामा विहारको निर्माण भएको पाइन्छ र ती विहारको नाम संस्कृत भाषाबाट रहेको पाइन्छ । लिच्छविकालपछि मल्लकालमा पनि काठमाडौंमा बौद्ध धर्मको व्यापक मात्रामा विकास मात्रै भएन, बौद्ध केन्द्रकै रूपमा रह्यो ।